Синдром (юнонча: сйндроме – йиғилиш, бирга кечиш) – ягона патогенез билан боғлиқ касаллик белгиларининг биргаликда юзага чиқиши. Келиб чиқиш сабаблари бир неча хил бўлгани учун касалликнинг нозологик (муайян сабабли, бир хил патогенезли ва ҳоказо) шаклларидан фарқ қилиши мумкин, масалан: менингеал синдром (мия пардалари яллиғланиши) мияда қон айланишининг бузилиши ва менингокок инфексияси оқибатида рўй беради: уремия синдроми кўпгина буйрак касалликларининг охирги босқичидир ва ҳоказо. Тиббиётнинг ривожланиши, энг аввало, касалликнинг этиологик омиллари аниқланиши билан синдромлар диагностикаси ва патогенетик терапия усулига нисбатан нозологик йўл билан касалликни аниқлаш ва унинг ўзига хос сабаблари асосида даволаш кўпроқ қўлланадиган бўлди.

Тарихий воқеалар

Авиценна „Тиббиёт канон“ асарида (1025-йил) биринчи бўлиб ўзига хос касалликларни ташхислашда синдром ғоясини таклиф қилди. Тиббий синдром тушунчаси ХВИИ асрда Томас Сйденҳам томонидан янада ривожланган.

Тиббиётда фойдаланилиши

Умумий психологияда, шахсият психологиясида, меҳнат психологиясида, ижтимоий психологияда (ва социологияда) синдром тушунчаси янада кенгроқ маънода – психик хусусиятларнинг йиғиндисини ва уларнинг намоён бўлишини, уларнинг маълум хусусиятларининг комбинациясини тавсифлаш учун ишлатилади. Л. С. Вйгоцкий психологияда, тиббиётда бўлгани каби, бола психикасининг хусусиятларини тавсифлаш учун алоҳида кўрсаткичлар (аломатлар) рўйхатидан эмас, балки каттароқ бирлик – синдромдан фойдаланиш керак деган фикрни илгари сурди. „Шахс синдромлари“ тушунчаси А. Маслоу томонидан ўз-ўзини ҳурмат қилиш ва шахсий хавфсизликни ўрганишда қўлланади. Э. Фромм „ўсиш синдроми“ ҳақида ёзади. Т. Адорно синдром тушунчасидан шахс турларини, хусусан, авторитар шахсиятни тавсифлаш учун фойдаланади . А. Л. Венгер боланинг ақлий ривожланишининг ноқулай вариантларини, касбий фаолиятда ҳиссий чарчашни таҳлил қилганда синдром тушунчасидан фойдаланади; у, шунингдек, синдромнинг барқарорлигини ва унинг ўзгариш йўналишини таъминлайдиган симптомлар ўртасидаги муносабатларнинг умумий схемасини таклиф қилди. „Стокголм синдроми“ тушунчаси психологияда қўлланилишидан ташқарига чиқди ва кенг тарқалди.

Меҳнат психологиясида индивидуал касбийликни ўрганиш учун синдромли ёндашув қўлланади . Бундай ҳолда, инсоннинг касбий маҳорати белгилар (симптомлар) тўплами сифатида эмас, балки мураккаброқ бирлик – симптомлар мажмуаси ёки ушбу ўзаро боғлиқ белгиларни бирлаштирган синдром сифатида кўриб чиқилади . Синдромик ёндашувнинг афзаллиги („симптоматик“ билан солиштирганда) бу ерда тиббиётдаги каби бир хил нарса билан белгиланади: „ташхис“ ни шакллантириш қобилияти (касбийликни шакллантириш, шунингдек унинг касбий деформациясини ривожлантириш). психологик тузатиш йўналишини белгиловчи атамалар .

Сўнгги ўн йилликлар давомида бу атама тиббиётдан ташқарида шунга ўхшаш ҳодисаларни тасвирлаш учун ишлатилган.

Адабиётлар

  • Китоблар
  1. ↑ Элсевиэр. Дорланднинг Иллустратед тиббий луғати (инглизча) . – Элсевиэр 2014 йил 11 январда архивланган .
  2. ↑ Гребенев А. Л. Ички касалликлар пропедевтикаси . – М .: Тиббиёт, 2001. – 592 п. – 10 000 нусха. – ИСБН 5-225-04704-1 .
  3. ↑ Ленн Эван Гудман. Ислом гуманизми (инглизча) . – Ел Оксфорд университети нашриёти, 2003. – П. 155. – ИСБН 0-19-513580-6 .
  4. ↑ Нателсон, Бенжамин Ҳ. Чарчоққа қарши курашиш ва унга қарши курашиш: амалий ёндашув . – Неw Ҳавен, Cонн: Яле Университй Пресс, 1998. – П. 30 . – ИСБН 0-300-07401-8 .
  5. ↑ Дружилов С. А. Касбийликнинг психологик синдроми // Ананев ўқишлари: Б. Г. Ананев ва психологияда комплекс инсон тадқиқотлари Илмий ва амалий тадқиқотлар материаллари. конф. / Эд. Л. А. Цветкова, Л. А. Головей. – Санкт-Петербург. : Санкт-Петербург университети нашриёти, 2003. – 131-133-бетлар.
  • Мақолалар
  1. ↑ Адорно Т. Турлари ва синдромлари. Услубий ёндашув („Авторитар шахс“ дан парчалар) // Социологик тадқиқотлар: журнал. – 1993 йил – 3-сон . – 75-85-бетлар .
  2. ↑ Венгер А. Л. Психологик синдромлар: ривожланишнинг мазмунли диагностикасини яратишга ёндашувлар // Маданий-тарихий психология: журнал. – 2014. – 1-сон . – 20-25-бетлар .
  3. ↑ Венгер А. Л. Психологик синдромнинг тузилиши // Психология саволлари: журнал. – 1994. – 4-сон . – 89-92-бетлар .
  4. ↑ Дружилов С. А. Инсоннинг профессионаллиги психологик синдром сифатида // Гуманитар тадқиқотлар. – 2014. – Но 8 (36) . – 65-71-бетлар . 2017 йил 13 январда архивланган .