Singapur

Сингапур (инглизча: Сингапоре) Сингапур Республикаси (инглизча — Републиc оф Сингапоре, малайча: Репаблиc Сингапура) — Жанубий Шарқий Осиёдаги давлат. Сингапур ороли ва унга туташ майда ороллар ҳамда Малакка ярим оролининг жанубий чеккасида жойлашган. Майдони — 640 км². Аҳолиси — 5.637 миллион киши (2022). Пойтахти — Сингапур шаҳри.

Сингапур Республикаси Републиc оф Сингапоре Републик Сингапура 新加坡共和国 சிங்கப்பூர் குடியரசு
Байроқ Герб
Шиор: Мажулаҳ Сингапура (Малайча: Олға Сингапур)
Мадҳия: Мажулаҳ Сингапура (Малайча: Олға Сингапур)
Пойтахт	Сингапур
Расмий тил(лар)	Инглиз, Хитой, Малай ва Индонезиа тиллари
Ҳукумат	Парламентлик Республика
• Президент	Ҳалима Ёқуб
• Бош Вазир	Леэ Ҳсиэн Лоонг
Мустақиллик (Малазиядан)
• Сана	9-август 1965
Майдон
• Бутун	692.7 км2
• Сув (%)	1.43
Аҳоли
• 2002-йилги рўйхат	4,425,720 (119-ўрин)
• Зичлик	6389/км2
ЙИМ (ХҚТ)	2005-йил рўйхати
• Бутун	АҚШ$132,300 мил. (56-ўрин)
• Жон бошига	АҚШ$29,893
Пул бирлиги	Сингапоре Доллар (СГД)
Вақт минтақаси	УТC+8
• Ёз (ДСТ)	УТC+8
Қисқартма	СН
Телефон префикси	65
Интернет домени	.сг

Давлат тузуми

Сингапур Буюк Британия бошчилигидаги Ҳамдўстлик таркибига кирувчи республика. Амалдаги конституцияси 1963-йил қабул қилинган (кейинчалик тузатишлар киритилган). Давлат бошлиғи — президент (2017-йил 14-сентабрдан бошлаб,Ҳалима Ёқуб), у умумий тўғри овоз бериш йўли билан аҳоли томонидан 6 йил муддатга сайланади. Қонун чиқарувчи ҳокимиятни парламент, ижрочи ҳокимиятни бош вазир бошчилигидаги ҳукумат амалга оширади.

Табиати

Сингапур ороли Жохор бўғози орқали Малакка ярим оролдан, Малакка ва Сингапур бўғозлари орқали Индонезия о.ларидан ажралиб туради. Соҳиллари пасттекислик, бир оз ботқоқлашган, жануби-ғарбий соҳилларида маржон рифлари бор. Релефи текислик (бал. 176 м гача). Иқлими экваториал, муссонли. Ўртача температура январда 26°, июлда 27°. Йиллик ёнғин 2600 мм. Катта дарёси — Сингапур.

Ичимлик сув етишмайди, у Малайзиядан келтирилади. Кўпгина майда оролларда одам яшамайди, уларда тропик ўсимликлар сақланиб қолган. Айрим соҳиллари мангозорлар билан банд.

Аҳолисининг кўпчилиги хитойлар (76%). Малайялар (14%), Ҳиндистон, Бангладеш, Покистон, Шри Ланкадан келганлар (7%), европаликлар ва бошқа яшайди. Расмий тиллар — хитой, инглиз, малайя, тамил тиллари. Диндорлари буддавийлик. конфуцийлик, ислом, ҳиндуийлик, христиан динларига эътиқод қилади.

Тарихи

ХИВ асрга оид Хитой ва Ява йилномаларида бу орол Тумасик (явача „масек“ — денгиз) деб аталган. 1275-йил Сомалига Ява қироли Кертанагар қўшинлари, 1349-йил Сиём ҳарбий кемалари ҳужум қилган. 1377-йилдан орол Явага карам бўлган, ХВ аср бошларида эса Тан давлатининг қироли Сукотан ўзини Сингапур, Малакка ва Малайя ҳукмдори деб юритган, сўнг Жохор султонлиги кулига ўтган. 1819-йил орол инглизларнинг Ост-Индия компаниясига қарам бўлиб қолган. 1826—1946-йилларда Сомали — СтрейцСетлменц таркибидаги инглиз мустамлакаси. Иккинчи жаҳон уруши вақтида Сингапурни япон қўшинлари эгаллаб турган (1942— 45). 1959-йилдан Ҳамдўстлик таркибидаги „ўзини ўзи бошқарувчи давлат“. 1963—65 йилларда Малайзия Федерацияси таркибига кирди. 1965-йил 9 августда ундан ажраб чиқиб, алоҳида мустақил республикага айланди. 1965-йил сентдан БМТ аъзоси. Ўзбекистон Республикаси суверенитетини 1992-йил 2 январда тан олган, 1997-йил 8 апрелда дипломатия муносабатларини ўрнатган. Миллий байрами — 9 август — Миллий кун (1965).

100 йилдан ортиқ вақт давомида Сингапур ҳудуди Британия мустамлакаси бўлган („Бўғоздаги турар-жойлар“, „Бўғозлардаги турар-жойлар“). Муҳим савдо йўли Сингапур бўғози орқали ўтган бўлса-да, бу аҳоли пунктлари ривожланмаганлигича қолган, маҳаллий аҳолининг асосий машғулотлари балиқчилик ва табиий каучук ишлаб чиқариш бўлган (ХХ асрнинг биринчи ярмида Сингапур ва Малайзия улушига ХХ асрнинг ярмигача тўғри келган. жаҳон каучук ишлаб чиқариш). 1963 йилда Сингапур Британия империясидан ажралиб, Малайзия билан федерация тузди. Бироқ, Сингапур аҳолисининг тўртдан уч қисми хитойлар эди, Малайзия ва Индонезия билан муносабатларнинг кескинлашиши 1965 йилда Сингапурнинг Малая федерациясидан чиқарилишига олиб келди. Шу йўл билан мустақилликка эришган давлат олдидан бир қанча иқтисодий муаммолар пайдо бўлди: озиқ-овқат ва чучук сув етишмаслиги, минерал ресурсларнинг тўлиқ йўқлиги, саноатнинг ривожланмаганлиги, 1968-йилда Британия ҳарбий базасининг олиб чиқилиши ишсизлик муаммосини янада кучайтирди. .

Йирик хорижий компанияларнинг мамлакатга келишини осонлаштириш учун Сингапур ҳукумати сиёсий ва иқтисодий барқарорлик муҳитини яратди (арзон ишчи кучига эга бўлган бошқа мамлакатлардан фарқли ўлароқ). Ли Куан Ю партияси аслида ҳокимиятни монополияга олди, ягона назорат остидакасаба уюшмалари ҳукумати, бошқа касаба уюшмалари (ва ундан ҳам кўпроқ коммунистик эътиқоддаги ташкилотлар) ўлим жазосигача жазоланди; коррупция ва гиёҳванд моддалар савдоси бир хил даражада қаттиқ жавобгарликка тортилди. Ушбу стратегия жуда самарали бўлди, дастлабки этти йил ичида ялпи ички маҳсулотнинг ўсиши 10% дан ошди, 1972 йилга келиб ишлаб чиқариш корхоналарининг чорак қисми хорижий ёки Япония ва АҚШ ҳамкорлари билан қўшма корхоналар эди, 1975 йилга келиб саноатнинг ЯИМдаги улуши. 22% га етди (1965 йилдаги 14% дан). Айниқса, ахборот технологиялари, нефт-кимё ва электроника соҳаларида кадрларни касбий тайёрлашга жиддий эътибор қаратилди.

Агар 1960-йилларда асосий саноат маҳсулотлари гугурт, балиқ илгаги ва чивинли тўрлар бўлса, 1970-йилларда тўқимачилик, кийим-кечак ва оддий электроника экспорт қилинган бўлса, 1980-йилларнинг бошларига келиб Сингапур қаттиқ дисклар ишлаб чиқариш бўйича жаҳон етакчисига айланди, 1990-йилларда. 1990-йилларда композит материаллар, логистика, биотехнология, фармацевтика ва микроэлектроника каби соҳалар ривожланди. Сингапур мавжудлигининг дастлабки 20 йилида ЯИМ ўсиши 10% га яқин бўлган бўлса, 1985 йилда 1984 йилга нисбатан пасайди. ЯИМ пасайишининг бевосита сабаби Сингапурнинг энг йирик саноат гуруҳларидан бири Пан-Элеcтриc Индустриэс[эн] банкротлиги эди. Умуман олганда, бу мамлакатда ишчи кучининг рақобатбардошлигининг пасайиши (сингапурликларнинг даромад даражаси аллақачон ривожланган мамлакатлар билан таққосланган), Хитой ва бошқа мамлакатларга тобора кўпроқ ишлаб чиқариш об’эктлари кўчирилиши билан боғлиқ. Ҳукумат иқтисодиётни ривожлантиришнинг янги усулларини излаши керак эди. 1973 йилгача Сингапурда ўз фонд биржаси йўқ эди, корхоналарнинг аксарияти давлат мулки эди. 1985 йилдан бошлаб давлат компанияларини босқичма-босқич хусусийлаштириш бошланди, энг катта улуш таклифи 1993 йилда Сингапур Телекоммуникация компаниясининг хусусийлаштирилиши бўлиб, бу Сингапур биржасининг бозор капиталлашувини деярли уч баравар оширди (48,8 миллиард АҚШ долларидан 132,7 миллиард АҚШ долларига).

1999 йил охирида Сингапур биржасида умумий бозор капиталлашуви 434 млрд. АҚСҲ доллари бўлган 370 та компания рўйхатга олинди, уларнинг 27% Темасек Ҳолдингс суверен фонди томонидан назорат қилинди.

Сингапурда саноат билан параллел равишда молия сектори ривожланди, аммо секинроқ сур’атда. 1968 йилда Осиё доллари бозори яратилди ва Банк ташкил этилди.

Сиёсий партиялари ва касаба уюшма ташкилотлари. Сомали демократик партияси, 1980-йил тузилган; Сомали халқ партияси, 1994-йил ташкил этилган; Хал к, ҳаракати партияси, 1954-йил асос солинган; Ишчи партияси, 1957-йил гузилган; Бирлашган халқ фронти. 1974-йил 5 иартиянинг қушилиши натижасида ташкил топган. Касаба уюшмалари миллий конгресси, 1961 ии. асос солинган.

Хўжалиги

Сомали — Жануби-Шарқий Осиёда иқтисодий жиҳатдан энг ривожланган давлат. Ялпи ички маҳсулотда саноатнинг улуши 28%, транспорт ва алоқанинг улуши 13,1%, қишлоқ хўжалиги улуши 0,2%.

Саноатининг етакчи тармоқлари — аниқ машинасозлик, электроника, электротехника, оптика, кенг истеъмол моллари ва мураккаб аппаратлар (шу жумладан, космик тадқиқотлар учун экспортга мўлжалланган аппаратлар) ишлаб чиқаришга ихтисослашган. Четдан келтириладиган хомашё асосида нефтни қайта ишлаш саноати ривожланган. Сингапур заводлари йилига 50 млн. тонна нефтни қайта ишлаш имкониятига эга. Кемасозлик, кема таъмирлаш, самолёцозлик, металлургия, кимё, турли асбоб-ускуна ишлаб чиқариш, ёғочсозлик, қурилиш материаллари, тўқимачилик, резина, кўн поябзал, озиқ-овқат корхоналари бор. Ҳунармандчилик ривожланган. Йилига 20,8 млрд. кВцоат электр энергия ҳосил қилинади. Асосий саноат марказлари — Сингапур. Журонг.

Қишлоқ хўжалиги

Асосий мақола: Сингапур қишлоқ хо'жалиги

Сингапурда қишлоқ хўжалиги деярли ривожланмаган. Қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари мамлакат ҳудудининг 709 км² дан 1% га яқинида, асосан кичик ороллардаги шахсий фермер хўжаликларида етиштирилади. Ҳудуднинг қарийб 3,3 фоизини ўрмонлар, шу жумладан қаровсиз боғлар эгаллайди. Маҳсулотлар: мевалар, сабзавотлар; парранда гўшти, тухум. 1. Сингапурда балиқ овлаш. Шарқий соҳилда жойлашган 3000 м2 майдонга эга Сингапур денгиз комплекси ҳар бири 10 та танкни ўз ичига олади. 10 тоннагача балиқ сиғиши мумкин. Танекелар ёпиқ тизимда ишлайди, у сувни қайта ишлайди ва йўқ чиқиндиларни океанга чиқаради. Углерод чиқиндиларини камайтириш мақсадида фермер хўжалиги фаолиятининг камида 50% қуёш энергиясидан фойдаланади. Ҳозир танкларнинг ярми тўлган ва балиқлар интернет орқали сотилмоқда. уйга етказиб бериш платформаси. Интеллектуал ферма тизими, балиқ етиштиришни кўпроқ қилишга ёрдам беради башорат қилинадиган ва аниқ. Тизим автоматик аниқлаш учун камералардан фойдаланади аквариумларда индивидуал баррамунди узунлиги ва кейин балиқ ўртача узунлигини ҳисоблаб чиқади ва аквариум аҳолисининг ўртача оғирлиги. Тизим, шунингдек, рухсат бериш, озиқлантириш пайтида балиқ ўзини қандай кузатиб боради оптимал озуқа ставкаларини аниқлаш учун ходимлар. 2. Ўрмон хўжалиги. Ўрмон дарахтларнинг мавжудлиги билан белгиланади ва бошқа эрдан фойдаланишнинг этишмаслиги. Дарахтлар минимал даражага етиши керак эрдаги баландлиги 5 метр. Дарахтлар ҳали бўлмаган ўрмонларни қайта тиклаш учун ҳудудлар зарур бўлган беш метр баландликка ва ўрмон остидаги майдон ҳажмига қисқа вақт ичида эришди 10 фоизга етганлар ҳам кўрсаткичга киритилган, чунки бу ҳудудлар вақтинчалик инсон аралашуви ёки табиий сабаблар натижасида ўрмон билан қопланмаган. Бунда тоифага бамбук ва палма дарахтлари ўсадиган ҳудудлар киради, агар шундай бўлса ўрмон остидаги баландлик ва майдон мезонларга мос келиши; ўрмон йўллари, тозалаш ва бошқа кичик очиқ жойлар; миллий боғлардаги ўрмонлар, қўриқхоналар ва бошқа муҳофаза этиладиган ҳудудлар илмий, тарихий, маданий ёки маънавий қизиқиш; шамол тўсиқлари, ўрмон камарлари ва дарахтлар коридорлари; 0,5 га дан ортиқ майдон ва 20 м дан ортиқ кенглигибилан; плантациялар асосан ишлатилади.

Матбуоти, радиоэшиттириши ва телекўрсатуви

Сингапурда бир қанча газета ва журнал нашр этилади. Асосийлари: „Берита ҳариан“ („Кундалик янгиликлар“, малайя тилидаги кундалик газета, 1957-йилдан), „Бизнес тайме“ („Ишбилармонлар вақти“, инглиз тилидаги кундалик газета, 1976-йилдан), „Лянхе ван бао“ („Бирлашган кечки газета“, хитой тилидаги кечки кундалик газета, 1983-йилдан), „Лянхе сзао бао“ („Бирлашган тонгги газета“, хитой тилидаги кундалик газета, 1983-йилдан), „Сингапур бизнес“ („Сингапур бизнеси“, инглиз тилидаги ойлик журнал, 1977-йилдан). Миллий ахборот агентлиги йўқ. „Сингапур интернешнл медиа“, Сингапур радиоси (1936), Сингапур телевидениеси (1963) каби радио ва телекўрсатув ҳукумат хизмати мавжуд.

Ҳаволалар

• Расмий веб-сайт ^(ингл.)
• Шаҳар-мамлакат ҳақида маълумот (Wайбаcк Мачине сайтида 2010-06-05 санасида архивланган) ^(ингл.)