Сиркон (Зиркон; дастлаб форсча — заргун дейилган) — оролли силикатлар синфига мансуб минерал, Зр[СиО4]. Аралашмалари таркибига кура, С.нинг қуйидаги: алвит Ҳф ва Тҳ билан, оямалит — ТгваР билан, хагаталит — Тҳ ва Нб билан, наэгит — ТР, Тҳ, Нб, Та ва бошқалар билан бўлган турлари мавжуд. Таркибида Тҳ, У, Ҳ2О (Тҳ>У) бўлган метамиктли дипирамидал С.лар малаконлар, призматик (Т1ки)лари — сиртолит л ар деб аталади. Шаффоф С. сариқ, қўнғир-қизил пушти рангда бўлиб, гиацинт деб, метаколлоидли, колломорфлилари — аршиновит деб номланган. Тетрагонал сингонияда кристалланади. Гранит, сиенит ҳамда пегматитларда учрайди. Ранги жигаррангсариқ, пушти, баъзан рангсиз. Кўриниш даражасида шаффоф. Радиоактивли, мўрт. Олмоссимон ялтирайди, тиниқ. Қаттиқлиги 7—8, зичлиги 4,6—4,7 г/см3. С. гранат, нефелинли сиенит ва уларнинг эффузив аналогларини аксессор минерали. Нураш жараёнида сочмаларга айланади. Синонимлари: калиптолит, хелдбургит, сирконит ва бошқа С. — сирконий ва гафний олишнинг асосий манбаси. Соф С.ли қумлар қолипга қуйишда ҳамда оловбардош, махсус сополларни ясашда хом ашё сифатида фойдаланилади. Гиацинт ва С.нинг шаффоф сариқ ва яшил турлари заргарликда иш-латилади. С.нинг катта захиралари АҚШнинг Тинч океан соҳилларидаги денгиз бўйи сочмаларида Шри Ланка о.да ва Шарқий Австралияда топилган. Ўзбекистонда Чатқол-Қурама регионида, Ангрен тоғларининг нураш пўстида ва Қорақалпоғистоннинг фосфоритларида учрайди.

Сиркон

Сиркон кристалли
Асосий
Формуласи ЗрСиО4
Аралашма модда доимий: Ҳф (1−4%), даврий: Ла, Cе, Пр, Нд, См 3,7% гача
ИМА мақоми яроқли
Гуруҳ Силикаткар
Гуруҳости Ортосиликатлар
Физик хусусиятлари
Ранги жигарранг, қизғиш-жигарранг, рангсиз, кулранг, яшил
Қирра ранги оқ
Ялтироқлик шишасимондан олмосгача, метамиктда қалин
Шаффофлик шаффоф, яримшаффоф, ношаффоф
Қаттиқлик 7.5
Нозиклиги нозик
Ёпишқоқлик {110} бўйича номукаммал
Синиши чиғаноқсимондан нотекисгача
Зичлиги 4,6−4,7 г/см³
Радиактивлик 773,15[1] ГРапи
сингонияси Тетроганал
Сиркон Викиомборда

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „Зирcон Минерал Дата“. wебминерал.cом. Қаралди: 2022-йил 28-июл.