Skarnlar

Скарнлар (шведча: скарн, айнан — лой, чиқинди ) — метасоматик тоғ жинслари. Оҳактошли магнезиалтемирли силикатлар ва алюмосиликатлардан таркиб топган; магматик тоғ жинсларининг юқори трали контакт ореоли зонасида карбонатли жинсларнинг қайноқ магматоген эритма воситасида магма, интрузив ёки бошқа алюмосиликат жинслар билан ўзаро кимёвий таъсири натижасида ҳосил бўлади. СаМгФе силикатлари ва алюмосиликатлари (диопсидгеденбергит қаторининг пироксенлари ва гроссулярандрадит қаторининг гранатлари)дан тузилган оҳактошли С. ва таркибида магнийли минераллар (форстерит, диопсид, шпинел, флагопит) бўлган магнезиал С. фарқ қилинади. Оҳактошли С. оҳактошларнинг алюмосиликат жинслари билан туташган жойида 10–12 км гача чуқурликда магматик босқичдан кейин ҳосил бўлади. Магнезиал С. доломитларнинг магма билан ўзаро таъсири натижасида ёки катта (10–12 км дан зиёд) чуқурликда магматик босқичдан сўнг алюмосилат жинслар билан туташган жойида вужудга келади. С. кўпинча контакт (туташган) линзасимон ва қатламсимон ётқизиқларда, баъзан карбонат ёки алюмосиликат жинсларда найсимон ёки томирсимон жинслар шаклида учрайди; скарн жинслар кўпроқ зонал тузилишга эга. С.да руда (айниқса, темир, мис, қўрғошин, пйх, волфрам, молибден ва бошқалар) ва нометалл фойдали қазилмалар (флюгопит, боратлар ва бошқалар)нинг йирик тўпламлари бўлади. Шунга кўра, конларнинг алоҳида тури — скарн конлари фарқ қилинади; бундай конлар саноат аҳамиятига эга. С. Ўрта Осиё, жумладан, Ўзбекистонда кенг тарқалган. Нурота, Зирабулоқ, Қоратепа, Чатқол, Қурама тоғларидаги волфрам, молибден, полиметалл ва темир конлари С. билан боғлиқ. Хорижда Россия Федерацияси (Магнитогорск темир рудаси кони), Қозоғистон (СоколовСарбай темир рудаси кони), Кавказ (Тирнауз волфраммолибден кони) ва бошқа жойларда; норуда конлардан боратлар, флагопит конлари мавжуд.