Sledge xokkey

Следге хоккей
	; Шарча билан ҳаракатланаётган ўйинчи
Энг юқори бошқарувчи ташкилот	Wорлд Пара Иcе Ҳоcкей; Халқаро Паралимпия қўмитаси;
Бошқа ном(лар)и	Пара муз хоккейи, след хоккей
Қачондан бери	1960-йиллар, Стокголм, Швеция; Илк халқаро қоидалар: 1990-йил;
Характеристикалари
Контакт	Контакт спорт
Жамоа аъзолари	2 ҳужумчи; 2 ҳимоячи; 1 марказий ўйинчи; 1 дарвозабон;
Туркум	Параспорт, Қишки спор жамоавий спорт
Анжом	Муз устида ҳаракатланиш учун след; Карбон толали след хоккей таёқчалари; Ниқобли дубулға, елка, тирсак, тиззани ҳимоя қилувчи прокладкалар, қўлқоплар; Ўйинчи қулайлигига қараб шим ва поябзал; Дарвозабонлар учун: махсус ниқоб, кўкрак ва қўл ҳимоячилари, блокировка қўлқопи ва тўп ушлагич, истаса оёқ прокладкаси, таёқ (пойдевор ва тутқичида тишчали); Дарвозабонлар ускуналарига ўзгартириш киритиши мумкин;
Ўйналадиган жой	Муз хоккейи майдони
Олимпик ўйин	Йўқ
Паралимпик ўйин	Фақат эркаклар / аралаш

Следге хоккейи — Америка инглизчасида След хоккейи номи билан ҳам танилган, халқаро мусобақаларда эса Пара муз усти хоккейи деб юритилади — бу ногиронлиги бўлган спортчилар учун муз усти хоккейининг мослаштирилган шаклидир. Спорт тури илк бор 1960-йиллар бошида Стокголм, Швециядаги реабилитация марказида ихтиро қилинган, ва оддий муз усти хоккейи қоидалари асосида ўйналади. Ўйинчилар чаналарда ўтирган ҳолда махсус таёқлар ёрдамида муз устида ҳаракатланади; бу таёқларнинг учларида музга ёпишиш учун металл "тишлар" мавжуд. Ўйинлар муз хоккейи майдонида ўтказилади.

Следге хоккейи 1994-йилги Қишки Паралимпия ўйинларидан буён Қишки Паралимпия ўйинлари дастурига киритилган. Халқаро Паралимпия қўмитаси (ХПҚ) ушбу спорт турининг халқаро назоратини ўзининг Wорлд Пара Иcе Ҳоcкей бўлинмаси орқали амалга оширади. У 1994-йилдан буён Қишки Паралимпия ўйинларида ўтказилиб келинади ва энг машҳур мусобақалардан бири ҳисобланади^[1]^[2]. 2016-йилдан бошлаб, ХПҚ ушбу спорт турини "Пара муз усти хоккейи" номи остида тарғиб қилишни бошлади; бу тил масалаларига боғлиқ равишда, Паралимпия ўйинларидан ташқарида спортни ягона ном остида юритиш мақсадида амалга оширилди^[3]^[4].

Тарихи

Канада ва АҚШ эркаклар жамоаси ўйинчилари 2015-йилги Слеж-хоккей бўйича Жаҳон чақириқ мусобақасида тўқнаш келмоқда.

1960-йилларда Швециялик икки эркак жисмоний ногиронлигига қарамай хоккей ўйнашни давом эттириш истаги билан слежни ихтиро қилди. Уларнинг лойиҳаси икки конкили металл рамкадан иборат бўлиб, шарсимон тўп (шайба) пастидан ўтиши мумкин эди. Улар чанғичага ўхшаган, велосипед тутқичлари билан жиҳозланган иккита таёқни ҳам ишлатган. Паралимпия ўйинларида ишлатиладиган слежлар учун ўлчам ва оғирлик бўйича қатъий талаблар мавжуд бўлса-да, замонавий слежларнинг асосий дизайни 1960-йиллардаги оддий болалар учун мўлжалланган илк моделга яқинлигича қолмоқда. Бу слежлар кейинчалик айнан хоккей учун мослаштирилди.

Дастлаб спортга қизиқиш паст бўлганига қарамай, 1971-йилда Европада беш жамоани ўз ичига олган слеж-хоккей мусобақалари бошланган. 1981-йилда Буюк Британия ўзининг илк слеж-хоккей жамоасини тузди ва орадан кўп ўтмай, 1982-йилда Канада ҳам жамоа тузди. АҚШ эса 1990-йилда ўзининг илк муз усти слеж-хоккей жамоасини шакллантирди. Эстония ва Япония ҳам 1993-йилда жамоаларини тузиб, спортнинг ривожланишига ҳисса қўшди. Слеж-хоккей 1994-йилги Қишки Паралимпия ўйинларига киритилди ва илк олтин медални Швеция қўлга киритди. 2010-йилдан бошлаб слеж-хоккей мусобақалари аёллар ва эркаклар аралаш таркибда ўтказилмоқда^[5]. Слеж-хоккей Қишки Паралимпия ўйинларининг энг машҳур спорт турларидан бирига айланган^[6].

2016-йил 30-ноябрда Халқаро Паралимпия Қўмитаси ўзига тегишли спорт турлари учун "Wорлд Пара Спорц" деган янги бренд остида янгиланиш эълон қилди. "Следге" сўзи турли тилларда ҳар хил маъно англатишини инобатга олган ҳолда, бундан буён ушбу спорт тури "Пара муз усти хоккейи" деб номланишини билдирган. Тегишли бошқарув органи эса "Wорлд Пара Иcе Ҳоcкей" деб номланган^[7].

Жиҳозлар

Таянч таёқларининг бир учи одатий муз усти хоккей таёқларига ўхшаб қийшайган бўлади, иккинчи учида эса одатда ҳаракатланиш ва силжиш учун ишлатиладиган олти-саккиз дона металл тишчалар жойлашган. Ҳаракатланиш — бу металл тишчалар ёрдамида муз юзасидан итарилиб, олдинга силжиш орқали амалга оширилади. Металл тишчалар ҳаддан ортиқ учли бўлиши ёки таёқдан 1 см дан ортиқ чиқиб туриши мумкин эмас — бу музга зарар етказмаслик ва бошқа ўйинчиларга шикаст етказмаслик учун белгиланган.

Бошқа ҳимоя воситаларига қуйидагилар киради: юз ниқоби билан жиҳозланган дубулға, елка ва тирсак ҳимоячилари, болдир ҳимоячилари ва хоккей қўлқоплари. Шим ва оёқ кийим эса ҳар бир ўйинчининг эҳтиёжи ва қулайлигига қараб танланади. Дарвозабонлар одатдаги ниқоб, кўкрак ва қўл ҳимояси, зарбани қайтарувчи қўлқоп ва тўп ушловчи қўлқопдан фойдаланади. Шунингдек, улар хоҳласа, оёқ панелидан ҳам фойдаланишлари мумкин. Дарвозабон таёқлари эса пичоққа яқин жойда ва таёқ тутқичининг учида тишчаларга эга бўлади. Бундан ташқари, дарвозабонлар ўз жиҳозларига ўзгартиришлар киритишлари мумкин: масалан, латерал ҳаракатни осонлаштириш учун спорт оёқ кийимининг пластмасса тагликларини қўлқоп ташқи томонига маҳкамлаш — кенг тарқалган ўзгариш ҳисобланади.

Қоидалар

Асосан, муз устида хоккей ўйнаш қоидалари следге хоккей учун ҳам амал қилади. Фарқлар фақатгина ўйинчилар фойдаланадиган аравача ва спортчиларнинг жисмоний ҳолатидан келиб чиқади. Илк халқаро қоидалар 1990-йилда яратилган бўлиб, Канада қоидаларидан асосланган. Фақат следге хоккейга хос бўлган ягона жазолаш тури бу “Теэинг” бўлиб, бу рақибга аравачанинг олд қисми билан урилиш ҳаракатидир. Қўл ҳаракатлари чекланган спортчиларга ногирон бўлмаган ёрдамчи билан ўйнашга рухсат берилади. Ёрдамчилар жамоа формаси ва ҳимоя анжомларини кийиши шарт, муз устидаги ўртача тезликдан ошиб кетмаслиги, шунингдек, ўз ҳимоя зоналарида жойлашган “уй” ҳудудига (я’ни дарвоза атрофидан юзланиш нуқталарининг юқори қисмигача) кириши мумкин эмас.

Ўйин учта 15 дақиқалик бўлимдан иборат. Агар асосий вақт якунида дуранг ҳолат юзага келса, қўшимча вақт (овертиме) белгиланади. Агар ҳал қилинмаса, пеналти серияси орқали ғолиб аниқланади.

Аёллар следге хоккейи

АҚШ аёллар следге хоккей миллий жамоаси УСА Ҳоcкей томонидан бошқарилади. Бироқ, Канада аёллар жамоаси мустақил ташкилот сифатида фаолият юритади ва давлат томонидан молиялаштирилмайди. Иккала жамоа ҳам аёллар следге хоккейини халқаро миқёсда тарғиб қилиш учун асосий рол ўйнайди.

Паралимпия ўйинларида пара муз хоккейи 2010-йилдан бери аралаш жинсли спорт тури ҳисобланади. Бироқ, 2022-йилгача фақат уч нафар аёл спортчи Паралимпия турнирида қатнашган: норвегиялик Бритт Мжаасунд Оен (1994-йил; бу мусобақа эркаклар учун ажратилмаган эди), Лена Счроэдер (2018-йил) ва хитойлик Ю Жинг (2022-йил; фақат битта ўйинда иштирок этган).

2006-йилда Аманда Аҳрнбом Швеция таркибига киритилган эди, бироқ мусобақа фақат эркаклар учун бўлгани боис, ўйинлар олдидан иштирок этиш ҳуқуқидан маҳрум этилган. 2022-йил ҳолатига кўра, фақат эркаклардан иборат жамоалар 17 нафар ўйинчини рўйхатдан ўтказа олади, аммо агар таркибда аёл иштирок эца, 18 нафар ўйинчи юборишга рухсат берилади.

Аралаш жамоаларда аёлларнинг иштироки спорт ривожи учун муҳим қадам сифатида баҳоланса-да, Паралимпия ўйинларидан ташқарида аёллар следге хоккейининг ривожланиши секин кетаётгани танқид қилинмоқда. Канада жамоаси а’зоси Пеггй Ассинcкнинг фикрича, аралаш формат аслида аёллар спортининг ривожланишига тўсқинлик қилмоқда. У бундай дейди: “Ҳар доим ‘улар учун жой бор, шунчаки ҳали таркибга кира олишмаган холос’ деган баҳона айтилади. Аммо тўлиқ контактли спортда бу жуда катта талаб.”

Илк ИПC аёллар следге хоккейи бўйича халқаро кубоги 2014-йилда ўтказилган. 2022-йилда эса бу мусобақани Пара Иcе Ҳоcкей Wомен'с Wорлд Чалленге мусобақаси алмаштирди.

Манбалар

↑ „Паралймпиcс унҳаппй wитҳ CТВ'с план“. 2010-йил 17-мартда асл нусхадан архивланган.
↑ „Следге ҳоcкей теамс cан адд wомен фор 2010 Гамес“ (эн). CТВОлймпиcс.cа. CТВ Олймпиcс (2009-йил 3-апрел). 2010-йил 12-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-сентябр.
↑ „Пара иcе ҳоcкей - Фаст Фаcц“. паралймпиc.орг. Интернатионал Паралймпиc Cоммиттеэ. — „Пара иcе ҳоcкей wас формерлй кноwн ас иcе следге ҳоcкей унтил ит wас ребрандед ин 2016.“. 2019-йил 8-августда асл нусхадан архивланган.
↑ „Оур Спорт“. параиcеҳоcкей.cо.ук. Бритиш Пара Иcе Ҳоcкей Ассоcиатион. — „Ин 2016, тҳе спорт wас ренамед анд ребрандед фром ИПC Иcе Следге Ҳоcкей то Пара Иcе Ҳоcкей.“. 2020-йил 5-августда асл нусхадан архивланган.
↑ „Следге ҳоcкей теамс cан адд wомен фор 2010 Гамес“. CТВОлймпиcс.cа (2009-йил 3-апрел). 2009-йил 6-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 22-феврал.
↑ „Паралймпиcс унҳаппй wитҳ CТВ'с план“. 2010-йил 17-мартда асл нусхадан архивланган.
↑ „Ребрандинг оф следге ҳоcкей cаусинг cонcернс“ (2017-йил 18-апрел). Қаралди: 2019-йил 7-апрел.

[1] „Паралймпиcс унҳаппй wитҳ CТВ'с план“. 2010-йил 17-мартда асл нусхадан архивланган.

[2] „Следге ҳоcкей теамс cан адд wомен фор 2010 Гамес“ (эн). CТВОлймпиcс.cа. CТВ Олймпиcс (2009-йил 3-апрел). 2010-йил 12-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-сентябр.

[3] „Пара иcе ҳоcкей - Фаст Фаcц“. паралймпиc.орг. Интернатионал Паралймпиc Cоммиттеэ. — „Пара иcе ҳоcкей wас формерлй кноwн ас иcе следге ҳоcкей унтил ит wас ребрандед ин 2016.“. 2019-йил 8-августда асл нусхадан архивланган.

[4] „Оур Спорт“. параиcеҳоcкей.cо.ук. Бритиш Пара Иcе Ҳоcкей Ассоcиатион. — „Ин 2016, тҳе спорт wас ренамед анд ребрандед фром ИПC Иcе Следге Ҳоcкей то Пара Иcе Ҳоcкей.“. 2020-йил 5-августда асл нусхадан архивланган.

[:0-5] „Следге ҳоcкей теамс cан адд wомен фор 2010 Гамес“. CТВОлймпиcс.cа (2009-йил 3-апрел). 2009-йил 6-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 22-феврал.

[6] „Паралймпиcс унҳаппй wитҳ CТВ'с план“. 2010-йил 17-мартда асл нусхадан архивланган.

[7] „Ребрандинг оф следге ҳоcкей cаусинг cонcернс“ (2017-йил 18-апрел). Қаралди: 2019-йил 7-апрел.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]