Soepomo

Соэпомо, Соэпомо (1903-йил 22-январ – 1958-йил 12-сентябр) – индонезиялик сиёсатчи ва ҳуқуқшунос бўлиб, 1945-йилнинг августидан ноябригача ва яна 1949-йил декабридан 1950-йил 6-сентябригача мамлакатнинг биринчи Адлия вазири бўлиб ишлаган. Соэпомо Муҳаммад Ямин ва Соэкарно билан бирга 1945-йил Конституциясининг муаллифи сифатида танилган.‌‌

Эрта ҳаёт ва та'лим

Соэпомо 1903-йилнинг 22-январида Голландиянинг Шарқий Ҳиндистонидаги (ҳозирги Индонезия) Сукохаржо шаҳрида туғилган.У прияйи оиласидан чиққан, унинг онаси ва отаси боболари иккаласи ҳам юқори мартабали давлат амалдорлари эди. Таълимни 1917-йилда Боёлалидаги Эуропеэсче Лагере мактабига (ЭЛС) ўқишга кирганида бошлаган. У 1920-йилда ўқишни тугатди ва Суракартадаги Меэр Уитгебреид Лагер Ондерwижс (МУЛО) да ўқишни давом эттирди. 1923-йилда у Батавияга (ҳозирги Жакарта) ко'чиб о'тди ва Батавиасче Речцсчоолга о'қишга кирди. У ерда ўқишни тугатгандан сўнг, у ўқишни давом эттириш учун Голландияга жўнаб кетишдан олдин Суракартадаги туман судида ишлаган. Нидерландияда у Лейден университетига ўқишга кирди ва Корнелис ван Волленховен қўл остида ҳуқуқшунослик бўйича таҳсил олди.. У 1927-йилда ўзининг “Суракарта вилоятида аграр тизим ислоҳоти” номли диссертациясини битириб, Суракартадаги аграр тизимнинг тавсифи ва Голландия мустамлакачилигини пардали танқид қилган. Уйга қайтгач, у Ёгякартада суд котиби бо'лди, кейин Батавиа Адлия вазирлигига о'тди. Адлия вазирлигида хизмат қилаётганда у Речцҳоогесчоолда ташриф буюрувчи о'қитувчи сифатида қо'шимча иш олди. Кейинчалик у Жонг Жава ёшлар ассоциациясига қо'шилди ва 1928 йилги Хотин-қизлар конгрессида о'ша пайтдаги Бош вазир Али Састроамиджожо билан бирга тақдим этган "Индонезиялик аёллар қонунчилиги" номли мақола ёзди

Конституциявий э'лон

Соэпомо 62 а'зодан бирига айланди. 29-майдан 1-июнгача бўлиб ўтган биринчи суд мажлисида у Индонезиянинг келажаги кучли унитар давлат бўлишини қўллаб-қувватлашини билдирди ва бу Индонезия жамияти меъёрларига мос келишини таъкидлади. У шунингдек, ислом давлати ғоясига қарши чиқди. 1945-йил 1-июнда бо'лажак президент Сукарно нутқ со'злади ва унда келажакдаги халқнинг асосларини, Панcасиланинг бешта амрини баён қилди. БПУПКИ танаффус пайтида, бу со'нгра Соэпомони о'з ичига олмаган То'ққизлик қо'митаси томонидан бо'лажак конституция, Жакарта Хартиясининг кириш қисмига киритилган. БПУПКИ 10-июлда бошланган иккинчи сессияга йиг'илганда, қонун лойиҳасини ишлаб чиқиш учун 19 а'зодан иборат қо'мита тузилди ва Соэпомо унинг уч кун давом этган муҳокамаларида асосий рол о'йнади. Унинг фикрича, у атайлаб президентда то'планган ваколатларга эга кучли марказий ҳукуматга эга бо'лган ва аниқ назорат ва мувозанат тизимисиз конституция ишлаб чиқарди. Хусусан, у оилавий мафкурага асосланган интегралист тоталитаризмни қўллаб-қувватлайди ва Индонезия давлатини фашистлар Германияси ва Япония империяси намунаси бўлишини таклиф қилади. Унинг фикрича, бу тизим ҳукумат ва жамият ўртасидаги манфаатлар тўқнашувининг олдини олади. Муҳокамада унга инсон ҳуқуқлари кафолатланган Ғарб услубидаги демократияга чақирган Муҳаммад Ямин кескин қаршилик кўрсатди. Бо'лажак вице-президент Ҳатта ҳам ҳуқуқлар декларациясини киритишни хоҳлади, аммо Сукарно Соэпомо тарафини олди. Муроса 28-моддага эришди, унда инсон ҳуқуқлари қонун билан тартибга солинади. Қизг'ин баҳс-мунозаралардан со'нг, хусусан, давлат хабарларида диннинг о'рни бо'йича конституция лойиҳаси ва унинг муқаддимаси 16 июлда қабул қилинди. 7-августда тузилган Индонезия Мустақиллиги учун Тайёргарлик Қо'митаси (ППКИ) йиг'илиб, БПУПКИ қо'митаси томонидан ишлаб чиқилган қонун лойиҳасини ма'қуллади. Конституцияда шунингдек, Соэпомо ҳам ёзган муқаддима ва мазмун ҳақида қо'шимча ма'лумот берувчи изоҳлар мавжуд. Бу БПУПКИ ёки ППКИ маҳсулоти бо'лмагани учун унинг ҳуқуқий мақоми ноаниқ.

Ҳаволалар

ҳттпс://ид.м.wикипедиа.орг/wики/Соэпомо ҳттпс://ид.м.wикипедиа.орг/wики/Соэпомо