Soga
Сога ― басога (ўз номига кўра), банту гуруҳининг халқи, Уганданинг жануби-шарқида, Виктория Нил дарёси (Виктория кўли) ва Кёга кўли ўртасидаги ҳудудда истиқомат қилган. Аҳолиси 2,1 миллиондан ортиқ.
Аҳоли
2002-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, Уганда 2 062 761 басога (сога) ёки 8,9 % мамлакат аҳолиси қайд этилган. Улар Уганданинг шарқий минтақасининг ғарбий қисмида (Бусога қироллигининг тарихий ҳудуди), хусусан, қуйидаги туманларда истиқомат қилишади: Камули ва Буенденинг собиқ шимолий қисми, унинг шимоли-ғарбий қисмида жой олган, Иганга эса собиқ ғарбий қисмида. Иганга Луканинг бир қисми, шунингдек жанубда Маюге, Бугири ва унинг собиқ жанубий қисми Намайинго (инглизча: Намайинго ДистриcтЖануби-шарқда Намайинго тумани), жануби-ғарбда Жинжа, шунингдек, босог аҳолиси Калиро ва Намутумба (Бусики)да жойлашган.
Аксарияти насронийлар (2002-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, уларнинг 2/3 қисмини протестантлар (англикан) — 46 %, католиклар — 16 %), мусулмонлар-суннитлар (30 %) ташкил этиб, баъзилари анъанавий эътиқодга амал қилади[1]. Кикую халқида қариндошлик каби миллий типдаги жамоалар шакллана бошланади[2].
Тили
Улар икки диалектли лусога тилида сўзлашишадди: шимолий (лупакооё) ва жанубий (лутенга). Лусога тили банту тиллари гуруҳига тегишли бўлиб, Африкада қўлланиладиган кўплаб тилларни ўз ичига олади[3].
Тарихи
Европа мустамлакачилигининг бошида (ХИХ асрнинг охири) улар синфий шаклланиш босқичида, меросхўр олий ҳукмдор омвами бошчилигидаги элитадан тузилган ҳукмдорлар иэрархияси томонидан бошқарилиб, бир нечта дастлабки сиёсий бирлашмалар яратилган[4]. 1962-йилнинг 9-октабр куни — Британия томонидан Угандага тўлиқ мустақиллик тақдим этилди. Уганда унитар давлат деб эълон қилинди, аммо айни пайтда 4 та қироллик (Буганда, Бунёре, Торо, Анколе) ва Бусога ҳудудига автономлик мақоми берилди[5]. Ҳозирда Угандада, айниқса мамлакатнинг жануби, жануби-шарқида ишлар жуда ёмон кетмоқда. У ерда ҳамма „ОИТС“га чалинган ва кўпинча қалбаки бўлган антибиотикларни ҳаддан ташқари ишлатади. „Икки рангли суюқлик“ деб сотувчилар номини ҳам билишмайди[6].
Ҳаволалар
Анъанавий машғулоти — қўлдаги деҳқончилик (банан, элевсина, маниок, багат). Согалар орасида чорвачилик ривожланган, дарё ва кўлларда эса балиқчилик. Анъанавий ҳунармандчилик — кулолчилик, темирчилик, ноғора ясаш бўлган. Мустамлака даврида Бусога асосий пахтачилик туманларидан бирига айланган[4].
Тарқалган режали аҳоли пунктлари банан плантациялари билан ўралган думалоқ кулбалардан иборат[4].
Кийимлар — бел ўрамалари ва лубадан тайёрланган чойшаблар[4].
Асосий озуқаси — банан, турли хил ёрмалар, аччиқ соусли майдаланган донли ун маҳсулотлари[4].
Маданият
Сога оғзаки бой тарихга эга. Анъанавий эътиқоди — аждодларга сиғиниш уларнинг анъанавий эътиқоди ҳисобланади. ХИХ асрнинг охири — ХХ асрнинг бошларида ёзуви лотин графикасига асосида бўлган[4].
Манбалар
Адабиётлар
- Коэн ДW Банту чегарасининг маданий топографияси // Африка тарихи журнали. — 1988-йил. — 29-жилд, № 1.
- Совет энциклопедик луғати / Ч. эд. А. М. Прохоров. — 4-нашр. — М.: Сов. энсиклопедия, 1989-йил.
- Балезин А.С. Сога // Дунё халқлари ва динлари / Боб. эд. В. А. Тишков. М.: Буюк рус энциклопедияси, 1998-йил.
- Гиренко Н. М. Банту // Дунё халқлари ва динлари / Боб. эд. В. А. Тишков. М.: Буюк рус энциклопедияси, 1998-йил.
- Мwебе W. Уганда хаёлимда / эд. Гибсон М., Хатчинсон И., Шоэсмитҳ Б., МcКеэ А. // Cонтинуум: оммавий ахборот воситалари ва маданият журнали. — 2003-йил. — 5-жилд, № 3.
Ҳаволалар
- Сога „Дунё халқлари ва динлари“ энсиклопедиясида[сайт ишламайди] (мавжуд ҳавола)