Ziyosfera

Sohibjamol

Соҳибжамол (форсча: صاحب جمال‎‎; тах. 1599-йил 25-июнда вафот этган) — шаҳзода Салим (бўлажак Бобурий подшо Жаҳонгир) нинг рафиқаси, унинг иккинчи ўғли шаҳзода Парвизнинг онаси[1].

Соҳибжамол

Соҳибжамолнинг Лаҳордаги мақбараси
Туғилиши

Форсча

'صاحب جمال
Ҳирот, Афғонистон
Вафоти 1599-йил 25-июн
Лаҳор, Покистон
Дафн этилган жой
Лаҳордаги Соҳибжамол мақбараси
Турмуш ўртоғи Жаҳонгир 1586-йилдан
Фарзандлари

Султон Парвез Мирзо

2 қиз
Отаси Хўжа Ҳасан
Дини Ислом

Оила

Соҳибжамолнинг миллати асли турк бўлган[2]. Ҳиротлик мусулмон Хожа Ҳасаннинг қизи, Зайн Хон Коканинг амакиваччаси бўлган. Зайн Хон Кока Бобурийлар империясида Акбар даврида етакчи амалдор бўлган. Унга бир неча йил давомида хизмат қилган. Кобул губернатори лавозимида ишлаган[3]. Унинг отаси Хожа Ҳасан ўзининг илмий билимлари ва уруш техникасини ўрганиши билан машҳур эди. Акбар уни жуда ҳурмат қилар ва тез-тез у билан унинг фикрини безовта қиладиган руҳий муаммоларни муҳокама қилар эди[4]. Зайн Хоннинг қизи Хос Маҳал ҳам кеинроқ Жаҳонгирга турмушга чиққан[5].

Соҳибжамол гўзал[6], юксак маданиятли, ўқимишли, сарой тартиб-қоидалари ва одоб-ахлоқ қоидаларини тўлиқ биладиган аёл бўлган[4].

Никоҳ

Салим 1586-йилда унга уйланган[3]. Турмушга чиққач, унга „Соҳибжамол“ унвони берилди, бу сўзма-сўз („Гўзаллик тимсоли“) ёки („Гўзаллик бекаси“) деган маънони англатади. Кейинчалик у шундай ном билан аталган[7].

Соҳибжамол 1589-йил ноябрида эрига иккинчи ўғли Султон Парвез Мирзони туғиб берди[3].

1596-йилда Салим Зайн Хоннинг қизи Хос Маҳални қаттиқ севиб қолди ва унга уйланиш ҳақида ўйлайди. Акбар бундай нопокликдан норози эди. Акбарнинг эътирозига аввалроқ Салим билан турмуш қурган Соҳибжамол сабаб бўлган. Акбар яқин қариндошлар ўртасидаги никоҳга эътироз билдирди. Аммо Акбар Салимнинг қаттиқ севиб қолганини кўргач, зарурат туғилиб, Салим ва Хос Маҳалнинг никоҳига розилик берди[8].

Вафоти ва мақбараси

Соҳибжамол 1599-йил 25-июнда ҳозирги Покистоннинг Лаҳор шаҳрида вафот этган ва шу ерда дафн этилган. Унинг қабрининг қурилиши милодий 1599 ёки 1615-йилга тўғри келади[9].

Лаҳордаги Соҳибжамол мақбараси афсонавий раққоса қиз Анаркали мақбараси деган нотўғри тушунча кенг тарқалган. Ривоятларга кўра, қабр Бобурийлар императори Жаҳонгир томонидан ўзининг севгилиси Анаркали учун қурилгани айтилади. Жаҳонгир ўша пайтда шаҳзода Салим номи билан машҳур бўлган. Хабарларга кўра, Анаркали Акбарнинг канизаги бўлган ва Жаҳонгир билан ошиқ-машуқ бўлишган. Бу ҳаракатлар Акбарни шунчалик ғазаблантирганки, Акбар канизаги Анаркалини тириклайин девор орасига кўмиб юборган. Шаҳзода Салим тахтга ўтириб, „Жаҳонгир“ исмини олгач, Анаркали дафн этилгани айтилган девор ўрнига мақбара қуришни буюргани ҳақида хабарлар бор[9].

ХВИИИ аср тарихчиси Абдулла Чағатой қабр Анаркали учун эмас, балки Жаҳонгирнинг суюкли рафиқаси Соҳибжамолнинг сўнгги манзили бўлганини маълум қилган[9]. Кўпгина замонавий тарихчилар бу ҳисобнинг ишончлилигини тан олишади[10]. Бино ҳозирда Панжоб архиви сифатида фойдаланилмоқда, шунинг учун жамоатчиликка кириш чекланган.

Оқ мармардан қилинган кенотаф.

Соҳиб Жамолнинг оқ мармар кенотафасида Оллоҳнинг 99 исмли ўймакорлиги тасвирланган ва ХИХ аср тарихчилари томонидан „дунёдаги энг яхши ўймакорлик буюмларидан бири“ деб таърифланган[11].

Оллоҳнинг 99 исмларидан ташқари, қабртошида император Жаҳонгир томонидан ёзилган форсча байт битилган: „Оҳ, севганимнинг юзига яна бир бор кўзим тушса, қиёмат кунигача Худойимга шукрлар айтаман“ [10].

Фарзандлари

Жаҳонгир билан Соҳиб Жамолнинг уч фарзанди бўлган :

1. Парвез Мирзо (1589-йил 10-ноябр, Кобул, Афғонистон — 1626-йил 28-октабр, Бурҳонпур, Бобурийлар империяси, Султон Парвез боғи, Аграда дафн этилган)

2. Қизи (1591-йил 21-январда туғилган)[12].

3. Қизи (1594-йил 12-ноябрда туғилган)[13].

Манбалар

  1. ↑ Балабанлилар, Лиса. Империал Идентитй ин тҳе Мугҳал Эмпире : Меморй анд Дйнастиc Политиcс ин Эарлй Модерн Соутҳ анд Cентрал Асиа. Лондон: И.Б. Таурис, 2012 — 10-бет. ИСБН 9781848857261. 
  2. ↑ Шужауддин, Моҳаммад. Тҳе Лифе анд Тимес оф Ноор Жаҳан (эн). Лаҳоре: Тҳе Cараван Боок Ҳоусе, 1967 — 71-бет. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Финдлй, Эллисон Банкс. Нур Жаҳан: Эмпресс оф Мугҳал Индиа. Охфорд Университй Пресс, 1993 — 124 125-бет. ИСБН 9780195360608. 
  4. ↑ 4,0 4,1 Лал, Муни. Жаҳангир. Неw Делҳи: Викас, 1983 — 27 28-бет. ИСБН 9780706922714. 
  5. ↑ Десаи, Зияуд-Дин А.. Пурā-пракāśа: Реcент Ресеарчес ин Эпиграпҳй, Нумисматиcс, Манусcриптологй, Персиан Литературе, Арт, Арчитеcтуре, Арчаэологй, Ҳисторй анд Cонсерватион: Др. З.А. Десаи Cоммеморатион Волуме, Волуме 1. Бҳаратия Кала Пракашан, 2003 — 281-бет. ИСБН 978-8-180-90007-5. 
  6. ↑ Лал, К.С.. Тҳе Мугҳал ҳарем. Неw Делҳи: Адитя Пракашан, 1988 — 27-бет. ИСБН 9788185179032. 
  7. ↑ Прасад, Бени. Ҳисторй оф Жаҳангир, 3, Индиан Пресс, Лимитед, 1940 — 26-бет. 
  8. ↑ Беверидге, Ҳенрй. Акбарнама оф Абу'л-Фазл ибн Мубарак - Волуме ИИИ. Асиатиc Соcиэтй, Cалcутта, 1907 — 1058–9 н. 3-бет. 
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 „Легенд: Анаркали: мйтҳ, мйстерй анд ҳисторй“. Даwн (2012-йил 11-феврал). Қаралди: 2016-йил 23-август.
  10. ↑ 10,0 10,1 „Анаркали'с Томб“. Лаҳоре Ситес. 2016-йил 25-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 23-август.
  11. ↑ Эастwиcк, Эдwард Баcкҳоусе. Ҳандбоок оф тҳе Пунжаб, Wестерн Ражпутана, Кашмир, анд Уппер Синдҳ. Лондон: Жоҳн Муррай, Албемарле Стреэт, 1883. 
  12. ↑ Фазл, Абул. Акбарнама Вол. ИИИ — 883-бет. „Он тҳис дай алсо Султан Парвиз ҳад а систер борн.“ 
  13. ↑ Фазл, Абул. Акбарнама Вол. ИИИ. „Он тҳе 21ст, афтер тҳе пассинг оф 8 ҳоурс анд 28 минутес, а систер то Сулāн Парвīз wас борн. Ит ис тҳе руле тҳат Ҳ.М. промптлй гивес намес то тҳе чилдрен анд грандчилдрен. Тҳоугҳ тҳе иннер серванц эхпрессед а wиш тҳат ҳе wоулд до тҳис, ҳе дид нот аccепт тҳе пропоситион. Судденлй тҳат неwлй-борн оне десcендед инто нон-эхистенcе, анд Ҳ.М.'с кноwледге оф ҳидден тҳингс wас анеw дисплаед!“  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi