Somuncu Baba
Шайх Ҳамид-и Вали (туркча: Şэйҳ Ҳамид-и Вели) (1331–1412), ўзининг Сомунcу Баба (туркча: Сомунcу Баба) тахаллуси билан кенгроқ танилган, Туркиянинг Бурса шаҳрида яшаган, Ислом зоҳид мураббийи бўлиб, катта таъсир кўрсатган ва мусулмон авлиё сифатида танилган. У Қайсерида туғилган ва Аксарайда вафот этган. У султон Боязид И томонидан қурилиши якунлангач тайинланган Бурса Буюк масжидида (туркча: Улу Cамии) дарс берган. Сомунcу Бабанинг шогирдлари орасида Мулла Фанарий ва Хожа Байрам Валий бор эди.
Шайх Ҳамид-и Вали | |
|---|---|
 Сомунcу Бабанинг тасвири | |
| Шахсий маълумотлар | |
| Таваллуди | 1331 |
| Вафоти |
1412 |
| Дини | Ислом |
| Фарзандлари |
Ҳалил Тайбий (ўғли) Юсуф Ҳақиқий Бобо (ўғли) |
| Бошқа номлари | Сомунcу Баба |
| Касби | Ислом зоҳид мураббийи |
Ҳаёти
Сомунcу Баба Хуросондаги тасаввуф мактабларининг етук намояндаларидан бўлган Шамсаддин Мусо ал-Кайсарийнинг ўғлидир. Отаси Анатолияда исломни ёйиш учун бу ерларга келган эди. Унинг насаби 24 авлод орқали Ислом пайғамбари Муҳаммадга бориб тақалиши ҳақида даъволар мавжуд. Дастлабки таълимини отасидан олганидан сўнг у яна билим олиш учун Дамашқ, Табриз, Ардабил каби йирик шаҳарларга борган. У ўзининг маънавий тарбиясини кейинчалик шиаликка ўтган Сафавий тариқатида якунлади[1]. Сафавий тариқатининг Анатолияда тарқалиши қисман Ҳамид-и Валининг фаолияти билан боғлиқ бўлиши мумкин.
Сўнг у Анатолияга қайтиб, Бурса шаҳрига жойлашди. У ерда ўз хонақоҳи ёнида новвойхона қурди, унда нон ёпиб, одамларга тарқатарди. Шу боис у „Сомунcу Баба“ (Нончи ота) ва „Экмекчи Кожа“ (Уста нонвой) номларини олди. Сомунcу Баба Бурса Буюк масжидининг очилиш маросимига таклиф қилинган ва у ерда хутба ўқиб, ал-Фотиҳа сурасини етти хил усулда таъвил қилган. Бу хутба жамоани, жумладан, султон Боязид Ига ҳам чуқур таъсир қилган. Руҳий обрў-эътиборининг ортиб бораётганидан шуҳрат қўрқувига тушган Шайх Ҳамид-и Вали Бурса шаҳрини тарк этди.
Абдурраҳмон ал-Аскарийнинг маълумотига кўра, Бурсадан кетгач, Сомунcу Баба Козан (Сис) қалъаси яқинидаги Жайҳон дарёси бўйидаги бир қишлоққа жойлашган ва кейинчалик бу ерга Хожа Байрам Валий уни зиёрат қилиш учун келган. Бу ерда маълум муддат тургач, у Дамашқга йўл олади, сўнгра Маккада ҳаж ибодатини адо қилади. Қайтгач эса у Аксарайга жойлашган[1]. У ерда у Хожа Байрам Валийга дунёвий ва диний фанлардан таълим беради ва унга Анқарада руҳий иршод (муршидлик) вазифасини топширган.
Вафоти
Сомунcу Баба 1412-йилда вафот этган. Унинг жаноза намозини Аксарайда Ҳажи Байрам-ı Вали ўқиб берган ва у ҳозирги мақбараси жойлашган ерга дафн қилинган[2].
Маълумки, Сомунcу Бабанинг Юсуф Ҳақиқий ва Халил Тайбий исмли икки ўғли бўлган. Юсуф Ҳақиқий Аксарайда қолиб, ўша ерда вафот этган, Халил Тайбий эса Дарендега жойлашган. Баъзи манбаларда Сомунcу Баба ўғли Халил Тайбий билан бирга Даренденинг Хидıрлик ҳудудида дафн этилгани айтилади[1][3].
Ас-Саййид Усмон Хулосий Эфенди жамғармасининг кўмагида ушбу маскан қайта таъмирланиб, қўшимча масжид, кутубхона, музей ва кўргазма залини ўз ичига олган мажмуага айлантирилди[4]. Ушбу ривожланишлар туфайли у маҳаллий ва хорижий зиёратчилар учун машҳур манзилгоҳга айланган.
Сомунcу Бабанинг шогирдлари
- Ҳажи Байрам-ı Вали – Анқара
- Молла Шамседдин Фанари – Бурса
- Акшамсаддин – Гойнук
- Акбıйıк Султон – Бурса
- Шайх Уфтода – Бурса
- Азиз Маҳмуд Ҳудойий – Бурса
- Ҳалил Тайбий – Даренде
- Бобо Юсуф Ҳақиқий – Аксарай
- Бичакчи Омер Деде – Гойнук
- Хизр Деде – Бурса
- Инcе Бадриддин – Даренде
- Ёзижиўғли – Гелиболу
- Шайх Лутфуллоҳ – Балıкесир
- Шайхий – Кутаҳя
- Муслиҳиддин Халифа – Искилип
- Узун Салаҳаддин – Болу
Дарендедаги Сомунжу Баба мақбараси ва масжиди
-
Дарендедаги Сомунcу Баба мақбараси -
Дарендедаги Сомунcу Баба мақбараси -
Дарендедаги Сомунcу Баба мақбараси -
Сомунcу Баба масжиди -
Сомунcу Баба масжиди -
Сомунcу Баба масжиди -
Сомунcу Баба масжиди -
Сомунcу Баба масжиди
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намедСомунcу Баба - ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намедС. Баба - ↑ „Арşивленмиş копя“. 2015-йил 2-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 13-март.
- ↑ „ҲУЛУСİ ЭФЕНДİ ВАКФИ“ (Туркиш). ҳулусиэфендивакфи.орг.тр.
Адабиётлар
- Акгüндüз, Аҳмет (1992) Арşив белгелери ışığıнда Şэйҳ Ҳâмид-и Велî Сомунcу Баба ве несеб-и âлîси Эс-Сеййид Осман Ҳулûси Эфенди Вакфı, Истанбул, ИСБН 975-95352-0-3 (Ҳамидуддун Аксаройийнинг турк тилидаги таржимаи ҳоли)
- Сомунcу Баба ве Несеб-и Âлиси
- Акгüндüз, Аҳмет (2009) Арşив Белгелери Иşığıнда Сомунcу Баба ве Несеб-и Âлиси , Османлı Араşтıрмаларı Вакфı, Истанбул, ИСБН 9757268445, ИСБН 9789757268444 (Сомунжу Бабанинг Усмонли архивлари асосидаги таржимаи ҳоли) (туркча)