Choroyna

Чоройна

Чоройна — жангда танани ўқ, найза ва қилич зарбидан сақлаш учун кийиладиган мустаҳкам ҳарбий кийим. Ўрта Осиё ва Шарқ қўшинларида илк ўрта асрлардан бошлаб қўлланишда бўлган. Туркийлар томонидан темир эритишнинг йўлга қўйилиши турли жанг қуроллари қатори совутнинг ҳам ихтиро қилинишига замин бўлган. Совут дастлаб тўр кўйлак шаклида пўлат симдан тўқилган. Кейинчалик унинг чидамлигини янада ошириш мақсадида устига ҳар хил шаклдаги металл тангачалар қопланган. Совутнинг ёқасиз ва енгсиз турлари ҳам бўлган, улар яширин равишда оддий кийим тагидан кийилган. Совут остидан махсус пахтали кийим — ҳафтон кийилган. Турк хоқонлиги қўшинида совут „ярақ“, қорахонийлар қўшинида „яриқ“, „қуяғ“, кўкрак совути эса „тура“ сўзлари билан ифодаланган. Амир Темур, Бобур ва ўзбек хонлари қўшинида совутнинг рангбаранг турлари мавжуд бўлган. Жумладан, симдан тўқилган жавшан, темир занжирлардан ясалган зирҳ, металлдан ясалган жубба, кўктемур, пўлатдан ясалган оҳа, кўҳа каби совут турлари тарихий-бадиий асарларда ўз ифодасини топган. Жанговар отларга ва филларга мўлжаллаб тайёрланган совутлар ҳам қуролланишда бўлган ва улар кежим ҳамда „баргуствон“ деб юритилган. Тунда аскар томонидан тўшак ўрнида фойдаланилган ва от сағрисида олиб юрилган ёпинчиқ „багтар“ деб аталган. Аскар тиззаси ва бутини душман қуроли зарбидан сақловчи совут турлари „тизлик“ ва „бутлуқ“ деб номланган.