Spartak

Спартак (милоддан аввалги 71-йил) — Қадимги Римда кўтарилган қулларнинг йирик қўзғолони раҳбари. Фракиялик шоҳлар хонадонига мансуб бўлган. Римликларга асир тушиб, қул қилиб сотиб юборилган ва Капуядаги гладиаторлар мактабига олинган. Бир гуруҳ гладиаторлар (тахминан 70 киши) билан Везувийга ко'чган. Тез орада унинг лашкари қочоқ қуллар ва озод ижарадорлар ҳисобига кўпайиб 10 минг кишига етган. Спартакка қарши юборилган римликлар отрядлари (дастлаб 3 минг, сўнгра 10 минг киши) тормор қилинган. Қўзғолон Италиянинг жанубий вилоятларига тез тарқалган. Спартак ўз армиясини (тахминан 70 минг киши) Апулия ва Лукания томон бошлаган. Спартак армияси Рим ҳарбий тартиботига асосан ташкил этилган. У қаттиқ ҳарбий интизом ўрнатган. 72-йилда Рим сенати Спартакка қарши 2 армия юборган, бироқ Спартак қўшини уларни бўлиб юбориб, тормор келтирган. Спартак армияси Адриатика денгизи соҳили бўйлаб бутун Италияни ва Сизалпин Галлияси (ҳозирги Шимолий Италия)ни босиб ўтган ва Мутина яқинидаги жангда Рим проконсули Кассий қўшинини енгган. Спартакнинг режаси, афтидан, қулларни Италиядан олиб чиқиб кетиш бўлган. Бироқ Кассий устидан қозонилган ғалабадан сўнг у қўшинни жанубий томон қайтарган. Римда қўзғолончиларга қарши курашиш учун 6 та янги легион ташкил этилади, қўмондон этиб йирик сиёсий арбоб Красс тайинланади. Красс армияси қўзғолончилар билан жангга киришмай, уларни таъқиб этган. Спартак Сицилияга ўтиб олиш учун кемалар етказиб бериш ҳақида киликиялик қароқчилар билан келишган. Лекин қароқчилар Спартакни алдашган: Спартак армияси эсон-омон Мессина бўғозига етиб келганда, у ортидаги Италиядан ажралиб қолган (Красс денгиздан денгизгача узунлиги 55 км, кенглиги ва чуқурлиги 4,5 м хандақ қазишни, уни девор билан мустаҳкамлашни буюрган). Спартакчилар бу истеҳкомни ёриб ўтганлар, штурм чоғида қўзғолончиларнинг тахминан 2/3 қисми ҳалок бўлган. Спартак армияни тезда тўлдириб унинг сонини 70 минг кишига етказган, сўнгра Брундизия томон йўл олган, мақсади Грецияга ўтиб олиш эди. Рим сенати Спартакка қарши Помпей Гней ва Марк Лукулл бошчилигида қўшин юборган. Рим армияларини ўзаро қўшилиб ҳаракат қилишларидан хавфсираган Спартак Красе билан Апулия ва Лукания чегарасида ҳал қилувчи жанг қилишга мажбур бўлган (71 й. баҳори). Спартак армияси (тахминан 60 минг киши) тормор келтирилган, Спартак жангда ҳалок бўлган. Тахминан 6 минг қўзғолончи Римдан Капуяга борадиган йўл бўйлаб ўрнатилган дорларга чормихлаб қўйилган. Қўзғолон тарқоқ ҳолда яна бир неча йил давом этган. Спартак қўзғолони Римда ҳокимиятни императорлик бошқаруви шакли ўрнатилишини тезлаштирган. Чунки қулдорлар қулчилик тузумини сақлаб қолиш учун кучли давлат ҳокимияти зарурлигини англаганлар.