Ziyosfera

Sre

Сре (коҳо, кеҳо) — Ветнамнинг Ламдонг провинсиясида яшовчи йирик этник гуруҳ. Улар мон-кхмер халқлари гуруҳига киради. Ушбу гуруҳнинг барча аъзолари сингари, улар Хмер тоғликлари деб ҳисобланадилар, гарчи улар Хмер тоғларининг қолган қисмига қараганда кўпроқ Хмер текисликларига яқинроқ бўлсалар ҳам. Улар орасида жамоа ва қабила бирлашмаларининг қолдиқлари ҳанузгача сақланиб қолган. Умуман олганда Сре ҳали ҳам Ветнамдаги аксарият этник гуруҳлар сингари анъаналарнинг жуда кучли таъсирига эга. „Сре“ ва „кеҳо“ сўзлари ҳам алоҳида халқни, ҳам халқлар бирикмасини (лазя, телоп, тела, тринг, тил, тола, ноп) билдиради[1].

Тили

Коҳо (Ветнамда расмий тил сифатида ишлатилади: ветнамча: Нгườи Cơ Ҳо) — Марказий платонинг жанубидаги бир гуруҳ халқларнинг тям номи, Сре эса диалект[2].

Тарихи

Кеҳо аҳолисининг умумий сони Ветнамда 207500 кишини, Франсия ва АҚШда бир неча минг кишини ташкил этади[3]. Кўпчилик Кеҳо Марказий платонинг жанубида, Ламдонг провинсиясида, баъзилари қўшни вилоятларда алоҳида аҳоли пунктларида яшайди[3]. Бу ерларнинг релефи мураккаб: бу ерда баландлиги 2200 м бўлган Лангбиан тоғи, Дадинг водийси билан ажратилган Далат ва Дилин платолари жойлашган; Дилин платосининг жанубида баландлиги 1000 м гача бўлган тоғлар бор. Шу билан бирга, ҳудуднинг қизил вулқон тупроқлари юқори ҳосил беради[3].

Франсуз мустамлака маъмурияти ХИХ аср охиридан Яқин Шарқ билан яқин алоқада бўлган; Сре ерларида 20 миллий автомагистрали ётқизилган ва у ерда Далат курорти[3] ҳам ташкил этилган.

Мамлакат бирлашгандан сўнг, ветнамликларни тоғли провинсияларга кўчириш бўйича расмий сиёсат туфайли Ламдонгдаги аҳолининг улуши тез ўсишни бошлади[3].

Ветнам уруши пайтида Кеҳо ерларида катта жанглар бўлмаган. Бироқ уруш йилларида Америка ҳукумати кўплаб кеҳоликларни мажбуран „стратегик қишлоқлар“ га кўчирди ва кейин расман тарқатиб юборилган қишлоқларни эркин ёнғин зонаси деб эълон қилди. Ўз ота-боболари заминида қолганларнинг кўпчилиги ҳалок бўлди[3].

Иқтисодиёти

Деҳқончилик, чорвачилик, кулолчилик яхши ривожланган. Сре ҳаётида шоличилик маданияти муҳим ўрин тутади.

Дини

Дастлабки эътиқодлар — анимизм ва аграр култлар; ХИХ асрдан бошлаб Сре аввал франсузлар, кейин эса америкаликлар томонидан насронийликни қабул қилган[3].

Манбалар

  1. ↑ Чеснов 1999.
  2. ↑ Погибенко 2013.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Олсен 2015.

Адабиётлар

  • Т. Г. Погибенко. Австроазиатские языки: Проблемы грамматической реконструкции. Институт Востоковедения РАН, 2013. ИСБН 978-5-89282-518-4. 
  • Неил Ҳ. Олсен „Кơҳо-Сре“, . Тҳе ҳандбоок оф Аустроасиатиc лангуагес. Брилл, 2015 — 746—788-бет. ИСБН 978-90-04-28295-7. 
  • Я. В. Чеснов „Срэ“, . Народы и религии мира. Большая Российская Энциклопедия, 1999 — 229-бет. 
  • Манлей ТМ Рев.: ТМ Манлей томонидан Сре тузилишининг конспекти. Океан тилшунослиги бўйича махсус нашрлар №. 12, 1972, бет. 1, 3-100, 102-239
  • Деопик Д. В. Ветнам: тарих, анъаналар, замонавийлик. М.: „Шарқ адабиёти“, 2002-йил
  • Тоғли Хмерлар // Катта рус энциклопедияси, 16-жилд. М.: „Катта рус энциклопедияси“ илмий нашриёти, 2010-йил.
  • Чеснов Я.В. Тоғли Хмер // Дунё халқлари. Тарихий ва этнографик маълумотнома. М.: „Совет энциклопедияси“, 1989-йил.
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi