Stakan

Шиша одатда шиша идиш бўлиб, шакли силиндр ёки кесилган конусга ўҳшаш бўлади, стакан тутқичсиз ва новдасиз ҳисобланади.

Стакан совуқ ва иссиқ ичимликлар учун ишлатилади. Иссиқ ҳолда, кўпинча стакан ушлагичлисиданфойдаланилади.

Этимология

Стакан сўзи 1356-йилдаги рус низомида ва Иван Калитанинг (1340-йилда вафот этган) Руҳий низомида учрайди. Тахминларга кўра, бу туркийларнинг ёғочдан ясалган идишлари тошдан олинган (пиёлалар каби паст думалоқ идишлар ҳисобланади) ^[1] . Ҳозирги қозоқ тилида тостагана – ичимлик косаси.

Тавсиф

Шишанинг шакли одатда силиндрга ёки кесилган конусга яқин, аммо янада мураккаб шаклдаги стаканларлар топилади. Шишанинг бошқа турдаги шиша идишлардан асосий фарқлари – тутқичнинг йўқлиги ҳисобланади. Стаканлар ҳам юзли бо'лади.

Шиша баландлигининг тагликнинг диаметрига нисбати тахминан 2:1 ни ташкил қилади ва унинг ўлчами инсон кафтига яқин ҳисобланади. Стаканнинг ҳажми одатда 200-250 см³ни ташкил қилади. Кичикроқ стаканлар кўпинча стакан деб аталади ва жуда кичик стаканлар шот стаканлар деб аталади. Кундалик ҳаётда "Марускин белбог'ининг" силлиқ четига қуйилган оддий қиррали стакан 200мл ўлчамли бўлади. Ўнгга, яъни четига 250 мл қуйилади, деб ҳисобланади.

Қадимги русча ўлчовларда суюқ жисмлар ҳажми (асосан давлат ароқлари) 1гранат = 12 стакан 1/4 челак, яъни 3,28л, улардан стакан ҳажми 273мл ни ташкил қилади.

(1901-йилги нашри Э.Молоховец „Ёш уй бекалари учун совға ёки харажатларни камайтириш воситаси“ 1050-бет (охиридан учинчиси)), рецепт 3676-Хамирни 1/2 гарнзда эритиш, яъни. 6 стакан сут ёки сув учун).

Кўпинча стаканлар шишадан тайёрланади. Ушбу амалиёт бир қатор тилларда „шиша“ ва „шиша“ сўзлари омонимлар эканлигида намоён бўлади: шиша, олмонча: Глас , Верре . Шу билан бирга, қоғоз, пластмасса, металл ва серамика ойналар ҳам ишлаб чиқарилишида жуда катта рўл ўйнамоқда.инглизча: глассфрансузча: верре

Шаффоф (шиша, пластмасса) ва шаффоф бўлмаган (қоғоз, пластмасса, металл), қайта ишлатиладиган ва бир марта ишлатиладиган (қоғоз ёки пластмассадан ясалган), йиғиладиган (бир нечта ҳалқалардан ясалган) стаканларлар мавжуд.

Стаканнинг материали уни иссиқ ичимликлар ичиш учун ишлатиш мумкинми ёки йўқлигини аниқлайди ва шу сифатларга тўла жавоб беради.

Ҳатто қутулиш мумкин бўлган стаканларлар ҳам бор: масаланмузқаймоқ вафли стаканларда сотилиши мумкин.

Юпқа ойна

Кимёвий стакан

Стаканлар (ёки шиша идишлар) кимёвий ёки биологик лабораториянинг жуда муҳим қисмидир. Қоида тариқасида, уларнинг шакли қатъий силиндрдир, гарчи баъзида улар юқорига қараб кенгаядиган кесилган конуснинг шаклига эга бўлиши мумкин. Стаканнинг мажбурий атрибути суюқликни осонгина тўкиш учун найдир ва қулай ҳисобланади. Яхши стакан магнит аралаштиргичдан фойдаланиш қулайлиги учун текис тагликка эга бўлиши керак. Улар одатда иссиқликка чидамли шишадан тайёрланади, лекин пластик бўлиши ҳам мумкин. Стаканларнинг ҳажми 5мл дан бир неча литргача ўзгариб боради. Ойнада ҳажм шкаласи белгиланиши мумкин, аммо у тахминий ва фақат қўлланма бўлиб хизмат қилади. Суюқлик ҳажмини ўлчаш учун ишлатиладиган аниқ тарозилари бўлган идишларга ўлчўв стаканлари дейилади. Стаканлар одатда мураккаб таркибли эритмаларни тайёрлаш учун, аралаштириш билан бир нечта қаттиқ моддаларни эритиш керак бўлганда ишлатилади. „Лаборатория“ таъҳлилларида кўпинча 50мл стаканлардан фойдаланилади ва ишлатилади. Стаканлар барча соҳаларда кенг қўлланилиб келинмоқда.

Бир мартали ишлатиладиган стакан

Бир марталик(ишлатилинадиган) стаканлар одатда картон ёки пластмассадан тайёрланади. Замонавий картонли ичимлик стаканининг материали, шунингдек, муҳрлаш учун унинг ички юзасига пластик қопламани ўз ичига олади, шунинг учун пластик бир марта ишлатиладиган идишлар ҳисобланади. Шу билан бир қаторда, ахлат бўлиб, у махсус қайта ишлашни талаб қилади. Тўғри утилизация қилинмасдан бир марталик ишлатиладиган идишлардан кенг фойдаланиш майдонларни пластик чиқиндилар билан тўлдиришга сабаб бўлмоқда. Бирмарталик чиқиндиларни ҳам қайта ишлаш ҳозирги кунда ривожланиб келмоқда.

Таҳланадиган (зичланган) шиша стаканлар

Таҳланадиган(зичланган))шиша стенддан ва унга бириктирилган кесилган конуслар кўринишидаги ҳалқалардан иборат. Таҳланадиган (зичланган)стаканлар, улар бир-бирининг остига қўйилади, қопқоқ билан қопланади. Очилмаган ҳолатда улар телескопик тарзда юқорига очилади. „ Самовий слуг“ (1945) каби машҳур бадиий филмларда „ Ҳаёт учун хавф!“ "(1985), " Москва байрамлари " (1995) ва бошқалар. , мастларнинг Таҳланадиган (зичланган) ажралмас атрибути сифатида катланадиган стакан ишлатилган. Бундай Таҳланадиган (зичланган)стаканлар саноатда ҳам қўлланилиб келинмоқда.

Шиша ҳажм ўлчови сифатида

Стаканлар, шунингдек, суюқ ва қуйма қаттиқ моддалар ҳажмининг маиший ўлчови ҳисобланади ва шунинг учун ошхона рецептларида қўлланади. Бундай ҳолларда биз 200млдаги ўлчўв стаканларини грами ҳажмни назарда тутилган. Масалан, „қовурилган сковородкада Москва Солянка“ учун (Wайбаcк Мачине сайтида 2024-04-21 санасида архивланган) қуйидаги рецепт мавжуд: "2 – 3 финдиқ гроусе (ёки бошқа ҳар қандай ўйин), 100 г дудланган кўкрак гўшти, 5г колбаса, 500 г нордон майдаланган карам, 4 ош қошиқ томат пастаси, 1та пиёз, 2та стакан булон, 100 г ҳар қандай маринадлар, таъмга кўра туз, мурч, 1/2 чашка майдаланган пишлоқ.

"Шиша" сўзи билан машҳур иборалар

Стаканнинг тагида ҳақиқатни топинг .
Пессимист учун стаканнинг ярми бўш, оптимист учун эса ярми тўла.
Чойнакдаги бо'рон
Стакангажойлаштиринг – уни саноатда қўллаб боринг

Қўшимча фактлар

Шиша бир қатор жисмоний ҳодисаларни намойиш қилиш учун хизмат қилади. Масалан, атмосфера босими: агар стакан четига қадар сув билан тўлдирилган бўлса ва ундан кейин қалин қоғоз варағи (масалан, откритка) билан қопланган бўлса, қоғозни стаканга маҳкам босиб, кейин уни ағдариш мумкин ва сув тўкилмайди (Перелманнинг „Кўнгилочар муаммолар ва тажрибалар“ дан).
Мактаб физикаси курсида оғир жисмларнинг инерциясини кўрсатиш учун ажойиб ва ибратли „синдирилмайдиган шиша“ тажрибаси кенг тарқалган. Оғир металл пластинка ёки призма (5–8 кг дан) тескари қиррали ойнага жойлаштирилади ва болға (200-300 г) билан урилади. Катта масса туфайли пластинка сезиларли тезлашувни олмайди ва шишани синдириб бўлмайди. Агар стакан печка устига қўйилса, у бузилади, лекин мактаб ўқувчилари буни ўзлари тушунишади ва одатда жароҳатлар хавфи туфайли тажрибанинг бу қисми ўтказиб юборилади.
Оптик ҳодисаларни намойиш қилиш учун шаффоф ойнадан фойдаланиш мумкин. Мисол учун, бир стакан сувга қисман ботирилган қошиқ синган деб қабул қилинади.
Ўзининг характерли шакли ва шаффоф бўлмаган пастки қисми учун стакан ушлагичини эслатувчи „шиша“ СССРда 1950 ва 60-йилларда кенг тарқалган, эрдан кўтарилган йўл бошқарувчиси кабинасига шундай ном берилган.
Совет даврида қиррали стакан ҳам ароқ ичиш жараёнининг ажралмас атрибути эди. Чет элда уни баъзан „рус ароқ стакан“ деб аташади.
Баъзида аниқ сабабсиз спиртли ичимликларни истеъмол қилиш ҳазил билан „Шишани кесиш куни“ деб номланади. Ушбу „байрам“ ни нишонлаш санаси, „худди шундай“ сабабсиз ичмаслик учун, ичиш сессиясига тўғри келиши учун нишонлаётганларнинг ихтиёрига кўра белгиланади ^[2] .

Эслатмалар

↑ Макс Фамер. Этимологический словар русского язика. Перевод с немеского и дополнения О. Н. Трубачева. Москва: Издателство „Прогресс“, 1971. Том ИИИ, с. 743
↑ Галина Гирак. „На каждого советского жителя — два гранёных стакана“. арчиве.тодай (2003-йил 25-ноябр). 2012-йил 9-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 18-июн.

Адабиётлар

Андоза:Книга:Товарный словарь Андоза:Книга:Товарный словарь

Ҳаволалар

Кесилган стакан ҳақида шеър

[1] Макс Фамер. Этимологический словар русского язика. Перевод с немеского и дополнения О. Н. Трубачева. Москва: Издателство „Прогресс“, 1971. Том ИИИ, с. 743

[2] Галина Гирак. „На каждого советского жителя — два гранёных стакана“. арчиве.тодай (2003-йил 25-ноябр). 2012-йил 9-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 18-июн.

[1]

[2]