Stepan Kishmishev
Степан Осипович Кишмишев (Стефан Иосифович , Оникович; 1833-йил 10-октябр – 1897-йил 12-август; Тифлис, Россия империяси) – арман миллатига мансуб рус армиясининг генерал-лейтенанти, Кавказ ва рус-турк (1877—1878) урушлари иштирокчиси, ҳарбий тарихчи[3].
| Степан Кишмишев | |
|---|---|
|
| |
| Асл исми | русча: Степан Осипович Кишмишев |
| Таваллуди | 1833-йил 22-октябр |
| Вафоти |
1897-йил 20-август Тифлис |
| Қўшин турлари | пиёда қўшинлар |
| Хизматдаги йиллари | 1850—1897 |
| Унвони | генерал-лейтенант |
| Қўмондонлик қилган |
24-маҳаллий бригада (1895-йилдан - Тифлис маҳаллий бригадаси) Кавказ ҳарбий округи |
| Жанг/уруш |
Кавказ уруши, Туркистон юришлари, Хива юриши (1873), рус-турк уруши (1877—1878) |
Биографияси
Степан Кишмишев 1833-йил 10-октябрда зодагон оиласида туғилган. Арман апостол черкови мазҳабига эътиқод қилган. 1850-йил 3-февралда Жаро-Лезги доимий милициясида катта констебл унвони билан хизматга кирган. Ўша йили Тоғли Доғистонда фаолият юритувчи лезги отряди таркибида Журмут жамиятининг тоғлиКларига қарши экспедицияда қатнашган. Ўша экспедиция пайтида Бехелди қишлоғини штурм билан эгаллагани учун Авлиё Георгий лентасига эга „Жасорати учун“ кумуш медали билан тақдирланган. 1851-йил 27-майда Кишмишев ишдан бўшатилган ва кейинги йили Москва император университетининг юридик факултетига ўқишга кирган. 1856-йилда университет номзоди илмий даражаси билан курсни тугатган ва ўша йилнинг 13-августида прапоршик унвони билан қирол Фреидрич Wилҳелм ИИИ нинг Санкт-Петербург гвардия полкига тайинланган. 1858-йилда Кишмишев Бош штабнинг Николаев академиясига ўқишга кирган, уни тугатгандан сўнг 1861-йилда 2-тоифа бўйича Санкт-Петербург университетининг шарқ тилларини ўрганиш учун Бош штаб бўлимига юборилган. 1862-йил 17-апрелда иккинчи лейтенант унвонини олган ва Бош штабга ўтиши билан Кавказ армиясининг қўшинларига тайинланқан. Шу йилнинг 30-августида унга лейтенант унвони берилган.
1863-йилда 30-августида унга тайинланган Бош штаб капитани унвони билан генерал-маёр Радецкий отряди таркибида шу йили Жаро-Белокан (Закатала) туманида бошланган қўзғолонни бостиришда иштирок этган. Худди шу йили мустаҳкамланган ҳарбий нуқталар ҳақида маълумот тўплаш, шунингдек, Требизонд, Байбурт, Арзирум, Карс, Ардаҳан ва Ажарияга олиб борувчи йўлларни текшириш учун Анадолуга скаут сифатида юборилган. 1865-йил 30-августда унга капитан унвони берилган ва ўша йилнинг 8-ноябрида унга Кавказ ҳарбий округи штаб-квартирасида топшириқлар берилган. Худди шу йили у Кавказ урушидан кейин Россия фуқаролигини қабул қилишдан бош тортиб, Усмонли империясига кўчиб ўтган тоғликларнинг ҳаракатини назорат қилиш учун пристав сифатида юборилган. Шундан сўнг, Буюк княз Михаил Николаевичнинг буйруғи билан Кишмишев ҳарбий отряд билан Арпачай ҳудудидаги чегара чизиғини Усмонли империясига кўчган тоғликлар босқинидан ҳимоя қилиш учун тайинланган. Ушбу топшириқни муваффақиятли бажаргани учун Кишмишев 2-даражали Авлиё Станислав ордени билан тақдирланган[4].
1869-йил 30-августда Кишмишевга подполковник унвони берилган ва шу билан бирга Қора денгиз (Кавказ порти), Риони ва Кубан дарёлари, Поти – Тифлис темир йўли бўйлаб қўшинлар ҳаракати бошлиғи лавозимига тайинланган[5]. Туман штаб идорасига бириктирилган. Император рус география жамияти[6] Кавказ бўлими, шунингдек, Тифлис хайрия жамияти аъзоси бўлган[7]. 1870-йилда Кавказ ҳарбий округи буйруғи билан Кишмишев Риони вилоятига вабонинг кириб келишига қарши ўз вақтида кўрилган чоралар учун Август бош қўмондони миннатдорчилиги билан тақдирланган.
1872-йил 30-августда унга полковник унвони берилган. 1873-йилда рус армиясининг Хива юриши пайтида Кишмишев бош қўмондон томонидан Каспий денгизининг шарқий қирғоғига, полковник Маркозовнинг Манғишлоқ отрядига Красноводскдан Киндерлига зудлик билан денгиз орқали озиқ-овқат ташишни ташкил этиш учун юборилган[8]. Манғишлоқ отряди учун зарур бўлган барча нарсани тез ва уюшқоқлик билан етказиб бергани учун Кишмишев 3-даражали Авлиё Владимир ордени билан тақдирланган.
1877—1878 йиллардаги Россия-Туркия уруши пайтида Кишмишев Кавказ ҳарбий операциялари жараёнида генерал-адютант Лорис-Меликовнинг фаол корпусининг бир қисми бўлган. 1877-йил 5-майда Ардаҳанни эгаллашда қатнашган, бунинг учун унга „Жасорат учун“ олтин қилич ордени берилган. Ўша йилнинг 3-октябрида бўлиб ўтган Авлияр-Алажин жангидаги ҳарбий хизматлари учун Кишмишев 1878-йил 8-ноябрда генерал-маёр унвонига сазовор бўлган ва Бош штабда қолган. 1878-йил 6-ноябрда Карс штурми учун совға ва 1878-йилда эса Арзирумни қамал қилгани учун 1-даражали қилич билан биргаликда Авлиё Станислав ордени билан тақдирлаган. 1878-йил феврал ойида Кавказдаги ҳарбий ҳаракатлар якунлангач, Арзирум Россияга қўшилиб, Кишмишев Арзирум туманига бошлиқ этиб тайинланган. Кишмишевга Араксдан ўтувчи кўприк ва ундан кейинги Қорақурт йўлини тартибга солиш топширилган. Шунингдек, у касал ва ярадорларни жойлаштириш, турк ҳарбий қабристонларини йўқ қилиш ва шаҳарда турли хил юқумли касалликлар пайдо бўлишининг олдини олиш учун шаҳарни ободонлаштиришга мас’ул этиб тайинланган[9]. Ўша йилнинг июн ойида Берлин шартномаси натижаларига кўра Арзирум Туркияга қайтиб кетган.
1879-йилдан Кишмишев ихтиёридаги Кавказ армиясининг бош қўмондони, 1885-йилдан Кавказ ҳарбий округи қўшинлари билан ва 1887-йилда 24-маҳаллий бригада (1895-йилдан – Тифлис маҳаллий бригадаси) бошлиғи этиб тайинланган[2][10].
Кишмишев 1897-йил 8-августда Тифлисда 63 ёшида вафот эган. Шу ердаги Ван собори қабристонига дафн этилган.
Адабиётлар
- Крбекян В. Г.. Участие армян в русско-турецкой войне 1877—1878 годов. Ер.: Антарес, 2004 — 115—116-бет. ИСБН 99941-34-59-0.
- Меружанян А. Л.. Маршалы, генералы и адмиралы армянского происхождения в Санкт-Петербурге. СПб.: Роза ветров, 2014 — 146-бет. ИСБН 978-5-906634-11-5.
- Список генералам по старшинству, Исправлено по 1 сентября 1886 года, СПб.: Воен. тип., 1886 — 455-бет.
- Список генералам по старшинству, Составлен по 1 мая 1897 года, СПб.: Воен. тип., 1897 — 188-бет.
- Список полковникам по старшинству, Исправлено по 1 февраля 1873 года, СПб.: Воен. тип., 1873 — 657-бет.
- Андоза:Разведчик
Манбалар
- ↑ Кавказский календарь на 1875 год. Тф.: Тип. глав. упр. Намес. кавк., 1874 — 109 (Адрес-календарь)-бет.
- ↑ 2,0 2,1 Список генералам по старшинству, Составлен по 1 мая 1897 года, СПб.: Воен. тип., 1897 — 188-бет.
- ↑ Венгеров С. А. „Кишмишев, Степ. Осипов“, . Критико-биографический словарь русских писателей и ученых // в 6 томах. СПб.: Семёновская Типо-литография (И. Ефрона), 1886—1904. (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-09-24 санасида архивланган)
- ↑ Крбекян В. Г.. Участие армян в русско-турецкой войне 1877—1878 годов. Ер.: Антарес, 2004 — 115—116-бет. ИСБН 99941-34-59-0.
- ↑ Список полковникам по старшинству, Исправлено по 1 февраля 1873 года, СПб.: Воен. тип., 1873 — 657-бет.
- ↑ Кавказский календарь на 1873 год. Тф.: Тип. глав. упр. Намес. кавк., 1872 — 122 (Адрес-календарь)-бет.
- ↑ Кавказский календарь на 1874 год. Тф.: Тип. глав. упр. Намес. кавк., 1873 — 98 (Адрес-календарь)-бет.
- ↑ Гродеков Н. И.. Хивинский поход 1873 года. Действия кавказских отрядов, 2-е изд, СПб.: Тип. В. С. Балашева, 1888 — 103—104-бет. (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-07-10 санасида архивланган)
- ↑ Кишмишев С. О.. Война в Турецкой Армении… — 503―504-бет.
- ↑ Рапорт Главнокомандующего Кавказской армией генерал-фельдцейхмейстера великого князя Михаила Николаевича военному министру генерал-адъютанту генералу от инфантерии Д. А. Милютину // Звезда / Пред. и комм. А. А. Литвина. — СПб., 1998. — № 3. — С. 148—156 (прим. 21). — ИССН 0321-1878. Архивировано 18 июл 2014 года.