Степҳен Wиллиам Ҳаwкинг (талаффузи: Стивен Уилям Ҳокинг; 8-январ 1942 — 14-март 2018) инглиз назариётчи физиги, космологи, ёзувчи ва Кембриж университети Назарий космология маркази тадқиқот директори бўлган.[2][3] Илмий ишлари сирасига Рогер Пенросе билан бирга кашф этган гравитация сингуларлиги теоремалари ҳамда қора туйнук нурланиши (Ҳаwкинг нурланиши) ҳодисасининг математик асоси (прогнози) киради. Ҳаwкинг биринчи бўлиб космологияни умумий нисбийлик назарияси ва квант механика билан изоҳловчи назария қуришни таклиф этди. У квант механиканинг кўп оламлар талқини тарафдори эди.[4][5]

Степҳен Ҳаwкинг
Таваллуди 8-январ 1942-йил
Оксфорд
Вафоти 14-март 2018-йил(2018-03-14)
(76 ёшда)
Кембриж
Фуқаролиги Буюк Британия
Соҳаси
Таълими Оксфорд университети
Кембриж университети
Академик раҳбарлари Деннис Сcиама[1]
Машҳур ишлари
Мукофотлари
  • Адамс мукофоти (1966)
  • Эддингтон медали (1975)
  • Махwелл медали (1976)
  • Ҳеинеман соврини (1976)
  • Ҳугҳес медали (1976)
  • Алберт Эинстеин мукофоти (1978)
  • Қироллик астрономия жамияти олтин медали (1985)
  • Дираc медали (1987)
  • Wолф соврини (1988)
  • Астурия шаҳзодаси мукофоти (1989)
  • Андреw Гемант мукофоти (1998)
  • Найлор соврини (1999)
  • Лилиэнфелд соврини (1999)
  • Алберт медали (1999)
  • Cоплей медали (2006)
  • Озодлик медали (2009)
  • Фундаментал физикада кашфиёт медали (2012)
  • ББВА жамғармаси билим фронти медали (2015)

Бундан ташқари, Ҳаwкинг Қироллик санъат жамияти ва Рим папаси фанлар академияси аъзоси бўлган, Америка Қўшма Штатлари президенти томонидан Озодлик медали билан тақдирланган. 2002-йилда ББC ўтказган „100 энг буюк британиялик“ сўровида 25-ўрин олган. 1979—2009-йиллар орасида илмий-оммабоп китоблар ёзган. Айниқса унинг „А Бриэф Ҳисторй оф Тиме“ китоби бир неча бор бесцеллер бўлган.

Ҳаwкинг кам учровчи мотор нейрон касаллиги билан оғриган (бу касаллик биқин амиотрофик склерози ва Лоу Геҳриг касаллиги номлари билан ҳам маълум), шу сабабли умрининг охиригача фалаж яшади.[6][7] Фалажлик ортидан гапириш қобилиятини йўқотгач, у фақатгина нутқ синтезатори орқали алоқа қила олар эди. Ҳаwкинг 2018-йил 14-мартида 76 ёшда вафот этди.[8][9]

Манбалар

  1. ↑ Степҳен Ҳаwкинг, Матҳематиcс Генеалогй Прожеcт
  2. ↑ „Cентре фор Тҳеоретиcал Cосмологй: Оутреач Степҳен Ҳаwкинг“
  3. ↑ Абоут Степҳен. Степҳен Ҳаwкинг вебсайти.
  4. ↑ Гарднер, Мартин (Септембер/Оcтобер 2001). „Мултиверсес анд Блаcкберриэс“. „Нотес оф а Фринге-Wатчер“. Скептиcал Инқуирер. Волуме 25, Но. 5.
  5. ↑ Приcе, Мичаэл Cливе (Фебруарй 1995). „ТҲЕ ЭВЕРЕТТ Фанлар академиясиҚ“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-04-20 санасида архивланган). Департмент оф Пҳйсиcс, Wашингтон Университй ин Ст. Лоуис. Ретриэвед 17-декабр 2014-йил.
  6. ↑ „Минд овер маттер: Ҳоw Степҳен Ҳаwкинг дефиэд Мотор Неуроне Дисеасе фор 50 еарс“. Тҳе Индепендент (26-ноябр 2015-йил).
  7. ↑ „Ҳоw Ҳас Степҳен Ҳаwкинг Ливед то 70 wитҳ АЛС?“. Сcиэнтифиc Америcан (7-январ 2012-йил). Қаралди: 23-декабр 2014-йил. „Қ: Ҳоw фреқуэнт аре тҳесе cасес оф верй слоw-прогрессинг формс оф АЛС? А: И wоулд сай пробаблй лесс тҳан а феw перcент.“.
  8. ↑ „Степҳен Ҳаwкинг Диэс ат 76; Ҳис Минд Роамед тҳе Cосмос“, Тҳе Неw Ёрк Тимес
  9. ↑ Ҳенрй, Давид. „Степҳен Ҳаwкинг, пҳйсиcист wҳо решапед cосмологй, пассес аwай ат 76“. Тҳе Эcономиc Тимес (14-март 2018-йил). Қаралди: 15-март 2018-йил.

Ҳаволалар