Stuxnet
Стухнет (талаффузи: Стакснет) – биринчи марта 2010-йилда аниқланган ва 2005-йилдан бери ишлаб чиқарилиши тахмин қилинган зарарли компютер қурти. Стухнет назорат қилувчи ва маълумотларни йиғиш билан шуғулланувчи (СCАДА) тизимларини нишонига айлантитувчи ҳамда Эрон ядровий дастурига жиддий зарар етказиш учун айбланувчи дастур ҳисобланади[2]. Ҳеч бир давлат жавобгарликни очиқчасига тан олмаса-да, ушбу компютер қурти Америка Қўшма Штатлари ва Исроил томонидан биргаликда „Олимпия ўйинлари операцияси“ деб номланувчи ҳамкорликда қурилган киберқурол эканлиги ҳақида кенг қамровли тушунчалар мавжуд[3][4][5].
|
Компютер зарарли дастури | |
| Расмий номи |
Ас Стухнет
|
|---|---|
| Таснифлаши | Компютер қурти |
| Муаллиф(лар) | Эқуатион Гроуп |
| Операцион тизим(лар) | Соурcе:[1] |
Стухнет дастури электромеханик жараёнларни автоматлаштирувчи, жумладан, ядровий материалларни ажратиш учун газ сентрифугаларини бошқариш мақсадида ишлатилинувчи дастурлаштириладиган мантиқий контроллерлар (ПЛC) учун махсус ишлаб чиқилган. Зеро-дай заифликлардан фойдаланган ҳолда[6], Стухнет, дастлаб, Миcрософт Wиндоwс операцион тизими ва тармоқларидан фойдаланадиган машиналарни нишонга олган. Кейинги нишони эса Сиэменс компаниясига тегишли Степ7 дастури бўлади. Стухнет саноат тизимлари ҳақида маълумот тўплаш ва тез айланадиган сентрифугаларнинг парчаланишига сабаб бўлиш орқали Эрон ПЛC'ларини бузганлиги айтилади[7].
Стухнет дизайни ва архитектураси доменга агностик бўлиб, аксарияти Европа, Япония ва Қўшма Штатларда жойлашган замонавий СCАДА ва ПЛC тизимларига (масалан, завод йиғиш линиялари ёки электр стансиялари) ҳужум қилиш учун платформа сифатида мослаштирилиши мумкин[8].
Хабар қилинишича, Стухнет Эрон ядро сантрифугаларининг деярли бешдан бир қисмини вайрон қилган[9]. Саноат бошқарув тизимларини нишонга олган ҳолда, қурт 200 000 дан ортиқ компютерларга ўзини юқтиради. Бунга қўшимча сифатида, 1 000 та машина системалари бузилишига олиб келади[10].
Стухнет 3тамодулга эга: асосий ҳужум юки билан боғлиқ барча тартибларни бажарадиган қурт; қуртнинг қайта тақсимланадиган нусхаларини автоматик равишда ишга туширадиган ҳавола файли ҳамда Стухнет аниқланишини олдини олиш учун барча зарарли файллар ва жараёнларни яшириш учун мас’ул бўлган рооткит компоненти[11]. Одатда дастур, вирусли УСБ драйвер орқали нишонга олинган тизимга киради. Сўнг, қурт тармоқ бўйлаб тарқалади ва ПЛCни бошқарадиган компютерларда Сиэменс Степ7 дастурини сканерлайди. Иккала мезон жуфтлиги бўлмаса, Стухнет компютер ичида ҳаракациз ҳолатда қолади. Агар иккала шарт ҳам бажарилса, Стухнет вирусли рооткитни ПЛC ва Степ7 дастурларига киритади, кодни ўзгартиради ва ПЛCга кутилмаган буйруқлар беради. Шу билан бирга фойдаланувчиларга нормал операцион тизим қийматлари қаторини қайтаради[12][13].
Кашф этилиши
Сергей Уласен томонидан кашф этилган Стухнет, дастлаб, Миcрософт Wиндоwс тизими орқали тарқатилган ва Сиэменс саноат бошқарув тизимлари учун мўлжалланган эди. Гарчи ушбу саноат тизимларига қилинган биринчи хакерлик ҳужуми ва кибер урушнинг илк оммага маълум бўлган қасддан қилинган ҳаракати бўлмаса-да, саноат тизимларига жосуслик қилиш ва уларга путур етказиш учун топилган дастлабки зарарли дастур ва биринчи бўлиб дастурлаштириладиган мантиқий контроллерни жалб қилган рооткит бўлган[14][15].
Қурт дастлаб беғараз тарқалади, лекин фақат Сиэменс назорат назорати ва маълумотларни йиғиш (СCАДА) тизимларига мўлжалланган махсус саноат жараёнларини назорат қилиш ва кузатиш учун мўлжалланган юқори даражада ихтисослашган зарарли дастур юкини ўз ичига олади[16][17]. Стухнет ушбу қурилмаларни қайта дастурлаш учун фойдаланиладиган Степ-7 дастурий таъминотини ўзгартириш орқали ПЛC ларга юқтирад.
Стухнетнинг турли хил вариантлари Эрондаги бешта ташкилотни нишонга олади[18], эҳтимолий мақсад Эрондаги уранни бойитиш инфратузилмаси эканлиги гумон қилинмоқда[19][20][21]. Сймантеc 2010-йил август ойида бутун дунё бўйлаб зарарланган компютерларнинг 60 % Эронда эканлигини таъкидлайди[22]. Сиэменснинг таъкидлашича, қурт ўз мижозларига ҳеч қандай зарар етказмаган[23], аммо эмбарго қилинган Сиэменс ускунасидан яширинча сотиб олинган Эрон ядро дастури Стухнет томонидан зарар кўрган[24][25]. „Касперский лабораторияси“ мураккаб ҳужум фақат „давлат-давлат ёрдами билан“ амалга оширилиши мумкин, деган хулосага келади[26]. Ф-Сеcуре бош тадқиқотчиси Микко Ҳйппöнен, мумкин бўлган миллий давлат ёрдами иштирок этадими, деган саволга, „Бу шундай кўринади, ҳа“, деб рози бўлади[27].
Таъсир ости мамлакатлар
Сймантеc томонидан Стухнет-нинг тарқалишини ўрганиш шуни кўрсатдики, инфекциянинг дастлабки кунларида асосий зарар кўрган мамлакатлар Эрон, Индонезия ва Ҳиндистон эди:[28]
| Мамлакат | Инфекцияланган компютерларнинг улуши |
|---|---|
| Эрон | 58,9 % |
| Индонезия | 18,2 % |
| Ҳиндистон | 8,3 % |
| Озарбайжон | 2,6 % |
| Қўшма Штатлар | 1,6 % |
| Покистон | 1,3 % |
| Бошқа мамлакатлар | 9,2 % |
Эрон Стухнет ҳужумидан кейин ўзининг киберуруш қобилиятини „кучайтиргани“ ва Америка Қўшма Штатлари банкларига қарши жавоб ҳужумларида гумон қилингани ҳақида хабар берилган эди[29]
Оммавий маданиятда
- "Cастле" сериалининг 8-мавсумининг 18-қисмида Стухнет МИ6 томонидан яратилгани ва унинг версияси Лондон электр тармоғини ўчириш учун ишлатилгани таъкидлаб ўтилади.
- Троя оти – Марк Руссинович томонидан ёзилган роман. Унда ҳикоянинг асосий сюжет чизиғи сифатида Стухнет вирусидан фойдаланиш ва Эроннинг дастурни четлаб ўтишга уриниши тасвирланган.
- "Гҳост ин тҳе Шелл: Арисе" филмида Стухнет компютер вирусининг номи билан аталган тури бўлиб, Кусанаги ва Манамурани юқтириб, сохта хотираларни имплантация қилишга имкон беради.
- 2017-йил июл ойида МРСА (Мат Зо) Ҳоспитал Реcордс орқали „Стухнет“ номли трекини чиқаради.
- Убисофт компаниясининг 2013-йилда Том Cланcй'с Сплинтер Cелл : Блаcклист видеоўйини қаҳрамони Сам Фишер мобил, ҳаводаги штаб-квартирадан („Паладин“) фойдаланади. Бу ўйиннинг ҳикоя режимида бир нуқтада Стухнет томонидан нишонга олингани айтилади. Вирус унинг тизимлари ишдан чиқишига ва самолётнинг океанга қараб ҳаракатланишига олиб келади[30].
- Мичаэл Манн'нинг 2015-йилда суратга олинган „Блаcкҳат“ филмида хакер томонидан Гонконгнинг Чаи Wан шаҳридаги ядро заводида совутиш суви насосларининг портлашига сабаб бўлган вирусга тегишли эканлиги кўрсатилган код Стухнет декомпиляция қилган асл код намунасидир.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „W32.Стухнет Доссиэр“. Сймантеc (2010-йил 1-ноябр). 2019-йил 4-ноябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Кушнер, Давид (2013-02-26). „Тҳе Реал Сторй оф Стухнет“. ИЭЭЭ Спеcтрум (инглизча). 50-жилд, № 3. 48–53-бет. дои:10.1109/МСПЕC.2013.6471059. Қаралди: 2021-11-13.
- ↑ „Cонфирмед: УС анд Исраэл cреатед Стухнет, лост cонтрол оф ит“. Арс Течниcа (2012-йил 1-июн).
- ↑ Эллен Накашима. „Стухнет wас wорк оф У.С. анд Исраэли эхперц, оффиcиалс сай“. Тҳе Wашингтон Пост (2-июн 2012-йил).
- ↑ Неw Ёрк Тимес, 4 Септембер 2019 (упдатед 6 Септембер 2019), "Тҳе Сеcрет Ҳисторй оф тҳе Пуш то Стрике Иран Ҳаwкс ин Исраэл анд Америcа Ҳаве Спент Море тҳан а Деcаде Агитатинг фор Wар Агаинст тҳе Исламиc Републиc’с Нуcлеар Програм.
- ↑ „Стухнет аттаcкерс усед 4 Wиндоwс зеро-дай эхплоиц“. ЗДНет (14-сентабр 2010-йил).
- ↑ Кушнер. „Тҳе Реал Сторй оф Стухнет“. иэээ.орг. ИЭЭЭ Спеcтрум (2013-йил 26-феврал). Қаралди: 2014-йил 25-март.
- ↑ С. Карноускос: „Стухнет Wорм Импаcт он Индустриал Cйбер-Пҳйсиcал Сйстем Сеcуритй[сайт ишламайди]“.
- ↑ „Тҳе Стухнет Аттаcк он Иран'с Нуcлеар Плант Wас 'Фар Море Дангероус' Тҳан Превиоуслй Тҳоугҳт“. Бусинесс Инсидер (20-ноябр 2013-йил).
- ↑ „Шеэп дип ёур ремовабле стораге девиcес то редуcе тҳе тҳреат оф cйбер аттаcкс“. www.маc-солутионс.нет. 2017-йил 4-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 26-июл.
- ↑ „СТУХНЕТ Малwаре Таргец СCАДА Сйстемс“. Тренд Миcро (2012-йил 1-январ). 2014-йил 13-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-июн.
- ↑ „А Деcларатион оф Cйбер-Wар“.
{{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес|магазине=(ёрдам) - ↑ „Эхплоринг Стухнет'с ПЛC Инфеcтион Проcесс“. Сймантеc (23-январ 2014-йил).
- ↑ „Ласт-минуте папер: Ан индептҳ лоок инто Стухнет“. Вирус Буллетин. 2021-йил 9-декабрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Стухнет wорм ҳиц Иран нуcлеар плант стафф cомпутерс“. ББC Неwс (26-сентабр 2010-йил). 2017-йил 16-июлда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Ниcолас Фаллиэре. „Стухнет Интродуcес тҳе Фирст Кноwн Рооткит фор Индустриал Cонтрол Сйстемс“. Сймантеc (2010-йил 6-август). 2012-йил 11-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 9-феврал.
- ↑ „Иран'с Нуcлеар Агенcй Трйинг то Стоп Cомпутер Wорм“. Ассоcиатед Пресс (25-сентабр 2010-йил). 25-сентабр 2010-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25-сентабр 2010-йил.
- ↑ „Стухнет Вирус Таргец анд Спреад Ревеалед“. ББC Неwс (15-феврал 2011-йил). Қаралди: 17-феврал 2011-йил.
- ↑ Черрй, Стевен. „Ҳоw Стухнет Ис Реwритинг тҳе Cйбертеррорисм Плайбоок“.
{{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес|магазине=(ёрдам)Черрй, Стевен; Лангнер, Ралпҳ (13 Оcтобер 2010). - ↑ Филдес, Жонатҳан. „Стухнет wорм 'таргетед ҳигҳ-валуэ Ираниан ассец'“. ББC Неwс (23-сентабр 2010-йил). Қаралди: 23-сентабр 2010-йил.
- ↑ Беаумонт, Cлаудине. „Стухнет вирус: wорм 'cоулд бе аимед ат ҳигҳ-профиле Ираниан таргец'“. Тҳе Даилй Телеграпҳ (23-сентабр 2010-йил). 12-январ 2022-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 28-сентабр 2010-йил.
- ↑ МаcЛеан, Wиллиам. „Упдате 2-Cйбер аттаcк аппеарс то таргет Иран-теч фирмс“. Реутерс (24-сентабр 2010-йил).
- ↑ CомпутерWорлд. „Сиэменс: Стухнет wорм ҳит индустриал сйстемс“.
{{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес|магазине=(ёрдам) - ↑ „Иран Cонфирмс Стухнет Wорм Ҳалтед Cентрифугес“. CБС Неwс (29-ноябр 2010-йил).
- ↑ Броннер, Этҳан; Броад, Wиллиам Ж.. „Ин а Cомпутер Wорм, а Поссибле Библиcал Cлуэ“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (29-сентабр 2010-йил). Қаралди: 2-октабр 2010-йил.
- ↑ „Касперскй Лаб провидес иц инсигҳц он Стухнет wорм“. Касперскй (24-сентабр 2010-йил).
- ↑ „Стухнет Қуэстионс анд Ансwерс – Ф-Сеcуре Wеблог“. Ф-Сеcуре (1-октабр 2010-йил). 2021-йил 5-майда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „W32.Стухнет“. Сймантеc (2010-йил 17-сентябр). Қаралди: 2011-йил 2-март.
- ↑ "Иран дениэс ҳаcкинг инто Америcан банкс" Реутерс, 23 Септембер 2012
- ↑ „Сплинтер Cелл Блаcклист – Миссион 10 "Америcан Фуэл"“. 2022-йил 16-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-июн.
Адабиётлар
- Лангнер, Ралпҳ „Ралпҳ Лангнер: Cраcкинг Стухнет, а 21ст-cентурй cйбер wеапон“. ТЕД (2011-йил 1-март). 2014-йил 1-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 13-май 2011-йил.
- „Тҳе шорт патҳ фром cйбер миссилес то диртй дигитал бомбс“. Лангнер Cоммуниcатионс ГмбҲ (26-декабр 2010-йил). 2017-йил 19-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 13-май 2011-йил.
- Ралпҳ Лангнер’с Стухнет Деэп Диве
- Лангнер, Ралпҳ (Новембер 2013). „То Килл а Cентрифуге: А Течниcал Аналйсис оф Wҳат Стухнет'с Cреаторс Триэд то Ачиэве“ (ПДФ). 2016-06-13да асл нусхадан (ПДФ) архивланди. Қаралди: 2022-06-16.
{{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес|магазине=(ёрдам) - Фаллиэре, Ниcолас „Эхплоринг Стухнет'с ПЛC Инфеcтион Проcесс“. Сймантеc (21-сентабр 2010-йил). Қаралди: 13-май 2011-йил.
- „Стухнет Қуэстионс анд Ансwерс“. Ф-Сеcуре (1-октабр 2010-йил). 2021-йил 5-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 13-май 2011-йил.
- Миллс, Элинор. „Стухнет: Фаcт вс. тҳеорй“. CНЕТ Неwс (5-октабр 2010-йил). Қаралди: 13-май 2011-йил.[сайт ишламайди]
- Данг, Бруcе; Ферриэ, Петер „27C3: Адвентурес ин аналйзинг Стухнет“. Чаос Cомпутер Cлуб э.В. (28-декабр 2010-йил). Қаралди: 13-май 2011-йил.
- Руссинович, Марк. „Аналйзинг а Стухнет Инфеcтион wитҳ тҳе Сйсинтерналс Тоолс, Парт 1“. Миcрософт Cорпоратион. МСДН Блогс (30-март 2011-йил). 23-апрел 2011-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 13-май 2011-йил.
- Зеттер, Ким (11-июл 2011-йил). „Ҳоw Дигитал Детеcтивес Деcипҳеред Стухнет, тҳе Мост Менаcинг Малwаре ин Ҳисторй“. Тҳреат Левел Блог. Wиред. Қаралди: 11-июл 2011-йил.
{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат () - Крофт, Стеве. „Стухнет: Cомпутер wорм опенс неw эра оф wарфаре“. 60 Минутес. CБС Неwс (4-март 2012-йил). Қаралди: 4-март 2012-йил.
- Сангер, Давид Э.. „Обама Ордер Спед Уп Wаве оф Cйбераттаcкс Агаинст Иран“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1-июн 2012-йил). Қаралди: 1-июн 2012-йил.
- Ким Зеттер, Cоунтдоwн то Зеро Дай: Стухнет анд тҳе Лаунч оф тҳе Wорлд’с Фирст Дигитал Wеапон. Неw Ёрк: Cроwн Публишинг Гроуп, 2014. ИСБН 978-0-7704-3617-9.