Ziyosfera

Su-25

Су-25 („Роок“, маҳсулот " Т-8 ", НАТО кодификациясига кўра: Бақа оёқ – „қурбақа панжаси“) – Совет ҳужум самолёти, зирҳли субсоник ҳарбий самолёт .

Су-25
Руссиан_Аир_Форcе_Су-25.жпг

Ҳужум самолёти қуруқликдаги қўшинларни кечаю кундуз жанг майдонида тўғридан-тўғри кўриш чизиғи билан тўғридан-тўғри қўллаб-қувватлаш учун мўлжалланган, шунингдек ҳар қандай об-ҳаво шароитида кечаю кундуз берилган координатали об’эктларни йўқ қилиш учун мўлжалланган. Су-25 биринчи марта 1975 йил 22 февралда парвоз қилган. Ушбу турдаги самолётлар 1981 йилдан бери ишлайди, кўплаб ҳарбий тўқнашувларда қатнашган ва камида 2020 йилгача Россия ҳарбий-ҳаво кучларида хизмат қилади[1] . 2009 йил 8 октябрда Россия Федерацияси Мудофаа вазирлиги Россия Ҳарбий-ҳаво кучлари учун ушбу турдаги ҳужумчи самолётларни сотиб олишни қайта тиклашни эълон қилди[2] .

Яратилиш тарихи

Су-25 ҳужумчи самолётини яратиш бўйича ишлар 1960-йилларнинг ўрталарида П. О. Сухой конструкторлик бюросида ўз ташаббуси билан бошланди, 1956 йилда ҳужумчи самолётларни бекор қилиш ва унинг функцияларини қирувчи самолётларга топшириш тўғрисида қарор қабул қилинганлиги маълум бўлди. бомбардимончилар хато қилган. Қуруқликдаги кучларни товушдан тез қирувчи самолётлар томонидан қўллаб-қувватлаш, ушбу самолётларнинг жуда юқори тезлиги туфайли бундай ҳаво мудофаасининг амалий эмаслигини кўрсатди. Учувчилар нишонни аниқлашга улгурмади, бу эса уларни иккинчи ҳужум доирасига киришга мажбур қилди. Тез ўзгарувчан жанговар вазиятда қайта кириш вақтни йўқотиш ва натижада топшириқни бажармасликни англатади, бундан ташқари, ҳаво мудофаа тизимлари самолётларнинг ҳужум секторини назорат қилиш учун вақтга эга.

Армия ихтисослаштирилган ҳужум самолётига муҳтожлиги аниқ эди. Янги самолёт ғоясини ихтиёрий равишда амалга оширишни ўз зиммасига олган Конструкторлик бюросида ҳамфикрлар гуруҳи тузилди.[3] Су-25 ни яратувчилар гуруҳининг бош конструктори Т-34 танкининг собиқ қўмондони, ХХ асрнинг энг ёрқин самолёт конструкторларидан бири Олег Сергеэвич Самойлович (1926 – 1999) эди.).

1968 йил бошида лойиҳалаштирилган самолётга дастлабки талаблар ишлаб чиқилди:

  • экипаж ва асосий компонентлар ва тўпламларни зирҳли тешувчи ўқлар ва ракета парчаларидан ишончли ҳимоя қилиш;
  • асфалтланмаган учиш-қўниш йўлаклари бўлган аэродромларда турар жой;
  • навбатга тайёргарлик кўриш учун қисқа вақт,
  • ўрта малакали парвоз ходимлари томонидан учиш учун бошқариш қулайлиги.

1968 йил май ойида П. О. Сухойга дастлаб ҳужумчи самолётнинг дастлабки лойиҳаси тақдим этилди. Бош дизайнер ривожланишни давом эттириш ва тўлиқ ўлчамли макетни қуришни буюрди. Прототип СПБ – жанговар самолёт деб номланди.[3]

Ҳужумчи самолётни яратиш жараёнида 40 та мавзу бўйича илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишлари олиб борилди, 600 га яқин намуна ва макетлар тайёрланди ва синовдан ўтказилди. 1975 йил феврал ойида Т-8 ишчи белгисига эга бўлган ҳужумчи самолёт прототипи ҳавога кўтарилди ва 1981 йил март ойида ҳужумчи самолёт СССР Ҳарбий-ҳаво кучлари томонидан Су-25 белгиси остида қабул қилинди.

1980 йил апрелдан июнгача иккита Су-25 самолёти Афғонистонда жанговар шароитларда синовдан ўтказилди (Ромб операцияси). Су-17 самолётлари остида улар кучли портловчи ва бетон тешувчи бомбалар, шунингдек, НУРСлар билан нишонлар устида ишладилар ва кунига 3-4 марта парвоз қилишди. Иккита машинада жами 100 та синов парвози, шу жумладан 44 таси жанговар парвозлар амалга оширилди.[4]

1981 йил июлдан 1982 йил октябргача Афғонистонда Операцион имтиҳон (баъзан Ромб-2 деб аталади) ўтказилди: Озарбайжон ССРдаги 80-Ситал-Чай ҳужум полкида охирида 200-алоҳида ҳужумчи авиация эскадрони тузилди (командир А. М. Афанасиэв).). Бутун давр мобайнида эскадрон 2000 дан ортиқ парвозларни амалга оширди, учувчи хатоси туфайли битта самолёт йўқолди.[4][5]

Нозик созлаш ва модернизация

Су-25СМ "Россия Қаҳрамони Роман Филипов ". Приморск ўлкаси

Су-25, Су −24М каби, аста-секин Су-34[6][7] билан алмаштирилади. Шундай қилиб, биринчи иккитасининг жанговар қобилиятлари аввалгисидан анча паст, уларга алоҳида эҳтиёж йўқ эди. Су-25СМ / СМ3 ва Су-24М / М2 нинг янгиланган версиялари фақат фойдаланишдан чиқаришни кечиктирди[8] . Ишлаб чиқилаётган Су-39 ихтисослашган „дрон қотилига“ айланиши мумкин. Су-39 нинг бошқа жанговар самолётлардан асосий устунлиги унинг паст тезлигидир. Шу сабабли, самолёт узоқ вақт давомида тўхтамасдан душманнинг УАВни таъқиб қилиши мумкин. Шунингдек, Ми- 28Н ва Ка-52 ҳужум вертолётлари ҳужумчи самолётлари ролини самарали бажаришга қодир (Ка-52К Катраннинг кема версияси ракеталарни ўнлаб километрларга йўналтиришга қодир бўлган янги Арбалет радарини олди, бу эса ракеталарни ўнлаб километрларга йўналтиришга имкон беради. вертолётни нишондан 10-20 километр узоқликдаги хавфли зонага кирмаслиги, у ерда қисқа масофали ҳаво мудофааси томонидан уриб туширилиши мумкин). Масалан, Су-34 75 километргача бўлган масофада „танк ёки пиёда жанговар машиналар каби потенциал нишонларни“ аниқлашга қодир.

Су-25СМ/СМ3 бошқариладиган ракета масофасининг катта қисми 10 километрдан ошмайдиган масофага эга, бу эса зенит-ракеталар томонидан уриб туширилишининг юқори эҳтимолини яратади[8] . Су-25СМ3 га ўрнатилган Витебск электрон уруш станциялари душман ракеталарини уриб туширишга қодир, аммо самолётни йўқотиш эҳтимоли ҳали ҳам юқори. Ҳужум вертолётларида бошқариладиган ракеталар масофасини ошириш учун ҳам катта имкониятлар мавжуд, бу яна Су-25СМ / СМ3 нинг яроқсизлигига олиб келади[9] .

Жанговар фойдаланиш

Афғон уруши (1979-1989) )

1980 йил баҳорида ДРАда тўртта Су-25 жанговар синовлардан ўтди. Бу самолётдан биринчи жанговар фойдаланиш эди. 1981 йил ўрталаридан бошлаб Су-25 самолётларида битта эскадрон урушда қатнашди, 1984 йилдан бошлаб у тўлиқ полкга кўтарилди. Самолёт ҳужумчи самолёт сифатида ўзининг энг яхши фазилатларини кўрсатди: юқори омон қолиш ва маневр қобилияти. Нисбатан паст парвоз тезлиги учувчиларга қирувчи-бомбардимончилардан маҳрум бўлган жуда аниқ зарбалар беришга имкон берди. Бу ерда Су-25 ушбу урушнинг энг машҳур самолётига айланди. 1987 йилда душманлар орасида Стингер МАНПАДС пайдо бўлганидан ва учувчилар орасида биринчи жанговар йўқотишлардан сўнг, омон қолиш қобилиятини ошириш учун ҳужумчи самолёт модернизация қилинди.

Ҳар бир уриб туширилган Су-25 учун ўртача 80-90 та жанговар зарар бўлган, баъзида жанговар топшириқни бажаргандан сўнг, самолётлар 150 тешик билан қайтган (бошқа самолётларга нисбатан Су-25 4-6 баравар кўпроқ зарбаларга бардош берган)[10][11] . Урушнинг ўрталаридан бошлаб ва мужоҳидлар томонидан Стингер типидаги МАНПАДС тобора фаол қўлланилгач, йўқотишлар ўсишни бошлади. Бир қатор манбалар Афғонистонда 23 та Су-25 ҳужумчи самолёти ва 8 нафар учувчининг йўқолгани ҳақида гапирган[10][12][13], портлаш оқибатида самолёт йўқолган бирорта ҳам ҳолат қайд этилмаган. ёнилғи баклари ёки учувчининг ўлими (гарчи катта лейтенант Шумихиннинг самолёти учувчининг эрдан ўққа тутилиши натижасида йўқолган деган тахмин мавжуд) [14] .

Тадқиқотчи Виктор Марковский бу маълумотларни тўлиқ эмас деб ҳисоблади ва 40-армия Ҳарбий-ҳаво кучлари ва ТуркВО Ҳарбий-ҳаво кучлари қўмондонлиги ҳужжатларига таяниб, 33 та ҳужумчи самолёт ва 12 учувчининг йўқолганлиги ҳақида хабар бериб, бу баҳолашда у қабул қилмаганлигини кўрсатди. жанговар ва жанговар бўлмаган зарар туфайли фойдаланишдан чиқарилган бир нечта самолётларни ҳисобга олган ҳолда[14] . Марковский ва Илдар Бедретдиновнинг китобларида, шунингдек, баъзи бошқа манбаларда ДРАда камида 34 та ҳужум самолётининг (шу жумладан ҳавода 24 таси ва эрдаги 10 таси) йўқолиши ҳолатлари тавсифини топиш мумкин. 12 ҳалок бўлган Су-25 учувчиларининг исмлари (рўйхат қуйида келтирилган).  

Эрон-Ироқ уруши (1980-1988))

Самолёт 1980-йилларнинг иккинчи ярмида Ироқ ҳарбий-ҳаво кучлари хизматига кирди. Фойдаланиш бўйича маълумотлар қарама-қаршидир: баъзи манбаларга кўра, Су-25 жуда интенсив ишлатилган[15], бошқаларга кўра, у бир нечта навбатларни амалга оширган[16] . Улардан фойдаланиш самарадорлиги ва мумкин бўлган йўқотишлар ҳақида ҳеч нарса маълум эмас. Биринчи Су-25 самолётлари 1987 йилда Ироқ ҳарбий-ҳаво кучлари томонидан буюртма қилинган ва уруш охирига келиб 900 га яқин парвозларни амалга оширган ва Ироқ ҳаво ҳужумларининг асосий қисмини амалга оширган. Урушнинг энг шиддатли жанговар операциялари пайтида Ироқнинг Су-25 самолётлари ҳар куни 15 тагача парвозларни амалга оширди. Қайд этилган воқеалардан бирида Ироқнинг Су-25 самолёти Эроннинг Ҳаwк ер-ҳаво ракетаси билан уриб туширилган, бироқ учувчи уни чиқариб юборишга муваффақ бўлган.[манба керак] . Бу Ироқнинг Су-25 самолётининг уриб туширилиши тасдиқланган ягона ҳодиса эди. Урушдан кейин Саддам Ҳусайн Ироқ Ҳарбий-ҳаво кучларининг барча Су-25 учувчиларини мамлакатнинг олий ҳарбий мукофотлари билан тақдирлади.

Анголадаги фуқаролар уруши (1975-2002))

Ангола ҳаво кучлари 1980-йилларнинг охирида оз сонли Су-25 самолётларини олди ва уларни 1990-йилларда УНИТА бўлинмаларига қарши ишлатган.

Форс кўрфаз уруши (1991) )

Ироқ ҳарбий-ҳаво кучларининг Су-25 самолёти жанговар ҳаракатларда қатнашмади, аммо жанговар йўқотишларга учради. Коалиция кучларининг ҳаво устунлиги шунчалик катта эдики, Ироқнинг аксарият Су-25 самолётлари ҳатто ҳавога кўтарила олмади. 1991 йил 25 январда Ироқ Ҳарбий-ҳаво кучларининг еттита Су-25 самолёти Ироқни тарк этиб, Эронга қўнди ва у ерда Эрон Ҳарбий-ҳаво кучларига қўшилди . Икки СУ-25 самолёти Эронга парвоз қилишга уриниш пайтида Америка Ф −15 қирувчи самолётлари томонидан уриб туширилди. Уриб туширилган Су-25 самолётлари Эрон билан давлат чегараси яқинидаги чўлда қулаб тушди. Бу бутун уруш давомида Ироқ Су-25 самолётларининг ягона ҳаво жанги эди. Ҳаммаси бўлиб ироқликлар 31 та Су-25 самолётини йўқотдилар[17][18] .

Ироқнинг Су-25 самолёти Ироққа қарши коалиция самолётлари томонидан йўқ қилинди

Тожикистондаги фуқаролар уруши (1992-1997) )

Тўқнашувда Россия Ҳарбий-ҳаво кучларининг Су-25 самолётлари ва Ўзбекистон Ҳарбий-ҳаво кучлари иштирок этган.

Абхазия уруши (1992-1993))

Идишнинг ички қисми

Уруш пайтида Су-25 Грузия ҳаво кучлари томонидан ишлатилган ва Абхазия ҳаво ҳужумидан мудофаа тизими томонидан бир нечта самолётлар уриб туширилган. Грузия Ҳарбий-ҳаво кучларининг Су-25 самолёти 1993 йил 4 июлда МАНПАДС 9К34 „Стрела-3“ томонидан, яна бир Су-25 ЗУ-23-2 дўстона отишмаси билан, Су-25 эса июлда уриб туширилган. 13, 1993 йил МАНПАДС 9К32 „Стрела-2“ дан[манба керак] .

Бошқа зиддиятлар

2) фюзеляжнинг ўрта қисми асосий қўниш мосламасининг қанотлари, ҳаво олиш мосламалари ва қанот консоллари ўрта қисмга бириктирилган;

Бошида:

Ўрта қисмда жойлашган:

– ҳаво олиш жойларидан двигател бўлинмаларига ҳаво каналлари фюзелажнинг ўрта қисмидан ўтади.

– салоннинг пастки қисмида ва қисман ташқи бўлинмада жойлашган олдинги қўниш мосламаси учун жой. Пастдан жой иккита эшик билан ёпилади;

– Олд ёнилғи баки. Танкнинг юқори юзасида ёнилғи тизимининг бирликлари ва тўлдирувчи бўйни мавжуд;

1) фюзелажнинг бош бармоғи билан букланадиган қисми, канопнинг катланадиган қисми, олдинги қўниш мосламасининг қанотлари;

– электрон жиҳозлар бўлинмаси, унга кириш учун фюзелажнинг олдинги қисмининг ён юзаларида тез очиладиган люклар, олд қисмида эса йиғма оёқ бармоғи мавжуд;

– сарфланадиган ёқилғи баки. Танкнинг пастки панелида люк мавжуд, унинг қопқоғи зирҳли плиталардан ясалган;

– асосий қўниш мосламасининг бўшлиқлари олдинги ёнилғи бакининг остида жойлашган. Ҳар бир асосий таянчнинг уяси учта қанот билан ёпилган;

– марказий қисм юқорига, фюзелажнинг ўрта қисмига ўрнатилади ва қанот консолларини бириктириш учун хизмат қилади. Марказий қисм таъминот бакининг бир қисми бўлиб, ёнилғи бакининг бўлинмаси ҳисобланади;

Қуйруқ қисмида қуйидагилар мавжуд:

Су-25 турли хил жанговар каллакларга эга қуйидаги ракеталар билан НАР бирликларидан фойдаланишга қодир:

Россиянинг Суриядаги ҳарбий амалиёти (2015 йилдан бери)

Латакиядаги Су-25СМ. Хмеймим ҳаво базаси, Сурия. 2015 йил октябр

2015-йил 30-сентабрдан бери 12 та Су-25СМ / УБМ Россия Аэрокосмик кучларининг Суриядаги аралаш ҳаво гуруҳи таркибида ИШИД террорчилик ташкилотига қарши операцияларда ёрдам бериш учун ишлатилган.[19][20]

2018-йил 3-февралда 1 та автомобил йўқолган. Су-25 Идлиб яқинида МАНПАДС ёрдамида уриб туширилди. Учувчи Роман Николаэвич Филипов " Дзҳабҳат Фатҳ аш-Шам[21] " террорчилар билан бўлган жангда улоқтирилди ва ҳалок бўлди.

Россиянинг Украинага бостириб кириши

Су-25 лардан ҳар икки томон ҳам фойдаланмоқда. ФлигҳтГлобал[22][23] маълумотларига кўра, 2021-йил охирида Украина ҳарбий-ҳаво кучларида 17 та жанговар тайёр Су-25, Россия Аэрокосмик кучларида эса 192 та бўлган.

Авиация хавфсизлиги тармоғига кўра [ манбада йўқ ], қуйидаги Су-25 лар можаро пайтида иккала томон томонидан йўқолган. Жадвални таҳлил қилишда АСН мутахассислари томонидан ўрнатилган Ишонч рейтингини (манба ишончлилиги рейтинги) ҳисобга олиш керак. Манбанинг ишончлилиги паст бўлган ҳодисалар кейинроқ эътироз билдирилиши мумкин.

АСН маълумотларига кўра, 2022-йил 3-июн ҳолатига кўра, Россия томони 6 та Су-25 самолётини йўқотган ва 2 нафар учувчи ҳалок бўлган, Украина Қуролли кучлари 5 та Су-25 самолётини йўқотган ва 3 нафар учувчи ҳалок бўлган.

сана Су-25 версияси Кенгаш рақами Мансублик Қурбонлар Манбалар Ишонч рейтинги
24-02-2022 Су-25 Ўрнатилмаган РФ қуролли кучлари Йўқ [24] Қисқа
25-02-2022 Су-25СМ РФ-91961/07 РФ қуролли кучлари Йўқ Қисқа
26-02-2022 Су-25 19 Мовий АПУ битта Қисқа
26-02-2022 Су-25 30 кўк АПУ битта Қисқа
04.03.2022 Су-25СМ3 РФ-93026 РФ қуролли кучлари Йўқ Қисқа
04.03.2022 Су-25СМ РФ-91958/04 РФ қуролли кучлари Йўқ Қисқа
09.03.2022 Су-25СМ РФ-91969/10Р РФ қуролли кучлари битта Юқори
10-03-2022 Су-25М1 31 Мовий АПУ Йўқ Юқори
12-03-2022 Су-25ВМ РФ-90965 РФ қуролли кучлари Йўқ Юқори
17-03-2022 Су-25М1 39 кўк АПУ битта Юқори
22-03-2022 Су-25 Ўрнатилмаган АПУ Йўқ Юқори
  • Перу наркотик моддалар савдосига қарши курашда Су-25 дан фойдаланган. 2000-йил 18-июлда Перулик Су-25 учувчиси наркотик ташувчи самолётни уриб туширди.[25][26]

Конструксияси

Аэродинамик схемасига кўра, Су-25 ҳужум самолёти оддий аэродинамик конфигурацияга мувофиқ ишлаб чиқарилган, баланд қанотли самолётдир. Самолётни битта учувчи бошқаради. Самолёт дизайнида кўп миқдордаги титаниум қотишмалари ишлатилган, бу самолётнинг умумий массасини камайтириш ва шу билан бирга куч ва зирҳ ҳимоясини таъминлаш имконини беради.[3]

Планер[27]

  • Фюзелаж ярим монокок, эллиптик қисмга эга. Фюзелаж рамкасининг қувват тўплами қуйидагилардан иборат: узунламасıна тўплам – найзалар, стрингерлар, нурлар; трансверс қувват тўплами – рамкалар. Технологик жиҳатдан фюзелаж уч қисмга бўлинган:

Кокпит АБВТ-20 пайвандланган авиация титан зирҳидан қилинган. Зирҳ плиталарининг қалинлиги 10 дан 24 мм гача. Олд ойна ўқдан ҳимоя қилади ва қалинлиги 55 мм бўлган шиша блокдир. Учувчи орқасида қалинлиги 6 мм бўлган пўлат зирҳли орқа билан ҳимояланган . Учувчи 12,7 мм калибрли, энг хавфли ҳудудларда эса 30 мм калибрли ҳар қандай найли қуролдан деярли бутунлай оловдан ҳимояланган.[28]

3) фюзеляжнинг қуйруқ қисми, унга қуйруқ бирикмаси бириктирилади. Қуйруқ қисмининг охирида драг парашют контейнери мавжуд.

– учувчи фонарига эга кокпит, авиация титан зирҳларидан пайвандланган кокпит, пластинка қалинлиги 10 дан 24 мм гача. Кабина муҳрланмаган. Кокпит асбоблар панели, самолёт ва двигателни бошқариш элементлари, шунингдек, учувчининг эжексиён ўриндиғи билан жиҳозланган;

– Идишнинг идишни ва олдинги ёнилғи баки ўртасида жойлашган кабина бўлими. Бўлим чанг ва намликдан ҳимояланган, унда радиоэлектрон ускуналар мавжуд. Идиш бўлимининг чап томонида идишни ичига кириш ва ердан фойдаланмасдан, фюзелаж ва қанотнинг марказий қисмига кўтарилиш учун ўрнатилган ўрнатилган уч қисмли нарвон мавжуд.

– сув оқадиган пастки кабина бўлими. Бу ерда патрон қутиси бўлган 30 мм калибрли қурол ва патрон қутисини кўтариш ва тушириш учун ўрнатилган винç ўрнатилган;

– қуйруқ блокини ўрнатиш учун қуйруқ бом-платформаси. Қуйруқ буми бўлинмаларга бўлинган, уларда самолёт тизимлари ва ҳаракатлантирувчи тизимлар учун ускуналар, шунингдек стабилизаторни ўзгартириш ҳайдовчиси ва парашютларни тормозлаш учун контейнер мавжуд. Двигател тиргаклари думли бомнинг ён юзаларига ўрнатилади;

Кислород ускунаси махсус жиҳозлар билан биргаликда самолётнинг барча баландликларида узоқ вақт ва эжексиён пайтида қисқа вақт давомида учувчининг ҳаётини таъминлайди. Кислород ускунаси иккита тизимдан иборат: асосий ва стул. Асосий тизим бортдаги кислород тўплами ва кислород баллонларидан иборат. Ниқобга кислород 2 км баландликдан бошлаб кислород мосламасининг ўпка машинаси томонидан этказиб берилади. Ўриндиқнинг кислород тизими ўриндиқда эжексиён ва ундан кейин тушиш пайтида, асосий тизим ишламай қолганда, чиқарилгандан кейин сув остидан кўтарилишни таъминлаш ва тизим ёқилган пайтдан бошлаб уч дақиқа давомида сувда туриш учун кислород билан таъминлаш учун мўлжалланган. .[27]

– олдинги ёнилғи баки устидаги фюзеляжнинг юқори қисмида ҳаво кемасининг коммуникацияларини жойлаштириш учун хизмат қилувчи босимсиз парда мавжуд: танкларни дренажлаш ва босим ўтказиш учун қувурлар, бошқарув тизимларининг қаттиқ симлари ва бошқалар;

– фюзеляжнинг қуйруқ бумининг ён томонларида иккита двигател найзаси жойлашган. Двигател ўрнатиш мосламалари двигател тиргакларининг қувват ромларига ўрнатилади. Двигател бўлинмасини совутиш учун ҳаво қабул қилиш мосламалари двигател наcеллеларининг юқори юзасига ўрнатилади.

Қанотнинг камон қисмида аилерон бошқарув таёқлари, шпал бошқарув тизими ва қуролни бошқариш жабдуқлари мавжуд. Консолнинг қуйруқ қисмида ёнилғи тизимининг қувурлари ва блоклари ва қанотларни, тормоз қанотларини ва аилеронларни бошқариш учун гидравлик тизим мавжуд. Ҳар бир қанот консолининг охирида тормоз қанотлари бўлган наcеллалар мавжуд. Фарлар наслларнинг пастки юзасига ўрнатилади ва ҳаво навигация чироқлари ташқи томондан ён юзасига ўрнатилади.

Учувчининг самолётда ишлаши учун зарур шарт-шароитларни таъминлаш учун кондиционер тизими ва кислород ускунаси ўрнатилди. Кондиционер тизими ҳар бир двигателнинг саккизинчи компрессор босқичидан олинган ҳаводан фойдаланади, кейин ҳаво совутгичларида ва турбо совутгичда совутилади. Кондиционер тизими қуйидагиларни таъминлайди: идишни ичидаги ортиқча босим; кабинани иситиш ва вентиляция қилиш; чироқ кўзойнакларини тумандан ҳимоя қилиш; радиоэлектрон қурилмалар блокларида талаб қилинадиган ҳарорат.[27]

Ҳар бир консолнинг иккала қопқоғи бўлими дефлектор билан сирпанадиган икки тирқишли. Барча қопқоқ қисмлари бир-бирини алмаштиради. Плиталар ва флаплар уч позицияли бўлиб, позицияларга эга: парвоз, маневр ва учиш ва қўниш. Маневр пайтида қопқоқнинг эгилиш бурчаги 10 даража, парвоз ва қўниш пайтида – 40 даража.

Самолётнинг гидравлик тизими иккита мустақил гидравлик тизимдан иборат. Биринчи гидравлик тизим олдинги қўниш мосламасининг ғилдирагини бошқаради, тормоз қанотларини тортади ва кенгайтиради, релслар ва қанотларни тортади ва кенгайтиради, стабилизаторни силжитади, алеронларни, фавқулодда қўниш мосламаларини бошқаради, асосий қўниш мосламасининг ғилдиракларини автоматик тормозлайди. қўниш мосламасини тортиб олишда, асосий қўниш мосламасининг ғилдиракларини фавқулодда тормозлаш. Иккинчи гидравлик тизим қўниш мосламасини тозалаш ва кенгайтиришни, асосий қўниш мосламасининг ғилдиракларини асосий тормозлашни, аилеронларни бошқаришни, олдинги қўниш мосламасининг ғилдирагини бошқаришни таъминлайди. Ҳар бир гидравлик тизимда ўз босим манбаи мавжуд – насос, ўз тарқатиш мосламалари, ижро этувчи органлар, қувурлар ва ишчи суюқлик билан контейнерлар. Шланги тизимларда босим 210 кг / см 2 .

Ламеллар консолнинг бутун оралиғи бўйлаб ўрнатилади. Слат иккита ҳайдовчи томонидан бошқарилади. Маневр пайтида шпалнинг эгилиш бурчаги 6 даража, учиш ва қўниш пайтида – 12 даража.

Қанотнинг аилерони учта бириктирма нуқтасига эга, қанотнинг охирида жойлашган ва эксенел компенсацияга эга. Аилерон бурилиш бурчаклари +/- 23 даража.

Самолётнинг электр таъминоти тизими қувват манбалари ва электр тармоғидан иборат бўлиб, у қуйидагиларни ўз ичига олади: назорат қилиш, тартибга солиш ва ҳимоя қилиш ускуналари, коммутация ускуналари, электр симлари ва электр улагичлари. Электр манбалари ўзгарувчан ва тўғридан-тўғри оқим генераторлари. Конверторлар ҳар бир истеъмолчи гуруҳини электр энергияси билан таъминлайди. Тўғридан-тўғри оқимнинг фавқулодда ва захира манбаи иккита аккумулятор батареясидир. Самолётнинг бортдаги электр тармоғини ердаги қувват манбаларига улаш учун бортга иккита аэродром электр вилкаси ўрнатилган – битта тўғридан-тўғри оқим, иккинчиси уч фазали ўзгарувчан ток.

  • Қанот қанотли, юқори даражада механизациялашган, паст супуриш ва юқори чўзилиш қанотидир. Қанот фюзелажга уланган иккита ажраладиган консолдан иборат. Марказий қисм фюзелаж билан ажралмас ҳисобланади. Ҳар бир консолнинг қувват базаси кессон бўлиб, унга консолнинг камон ва қуйруқ қисмлари бириктирилган. Кесоннинг ички қисми муҳрланган ва ёнилғи баки-бўлинмаси ҳисобланади. Ҳар бир қанот консолида барча турдаги бомбардимончи, ракета ва артиллерия қуролларидан фойдаланишни таъминлайдиган бешта қурол осма нуқтаси мавжуд.

Ишга тушириш тизими двигателларни автоном ва автоматик ишга туширишни ва уларнинг барқарор тезликка чиқишини таъминлайди. Эрдаги двигателларни ишга тушириш борт аккумуляторидан ёки аэродром қувват манбаидан амалга оширилиши мумкин.

  • Қанотни механизациялаш – ҳар бир қанот консолида беш қисмли ламел, икки қисмли қопқоқ ва аилерон мавжуд.
  • Горизонтал қуйруқ – марказий қисм билан боғланган иккита стабилизатор консолидан иборат. Стабилизатор созланиши ва ҳайдовчи ёрдамида учта ўрнатиш позицияси мавжуд. Стабилизатор қуйруқ бомининг қувват рамкасига ўрнатилган иккита тугунга осилган. Лифт кардан шафтаси билан боғланган иккита алоҳида ярмидан иборат. Лифтнинг ҳар бир ярмида кучайтиргич ўрнатилган ва ўнг ярмида қўшимча равишда триммер ўрнатилган. Лифт аэродинамик компенсация ва вазн мувозанатига эга.
  • Вертикал дум – киэл, рул ва яw амортизаторидан иборат. Кеэл оёқ бармоғи, марказий қувват бўлими ва радио-шаффоф учидан иборат. Кеэл фюзелажга учта қувват ромлари билан бириктирилган. Оёқ бармоғи олинадиган ва қувват блокининг олд томонига маҳкамланган. Кеэлнинг юқори қисмида радио-шаффоф учидан пастда, қуйруқ ҳаво навигация чироғи ўрнатилган. Килда самолётнинг парвоз параметрларини ёзиб олиш учун блоклар мавжуд. Женератöр совутиш тизими учун ҳаво қабул қилиш мосламалари киэлнинг тагида ўрнатилади. Рулда учта тугунга осилган ва аэродинамик ва оғирлик компенсациясига эга эди. Рулда триммер ва кинематик серво компенсатор мавжуд. Яw амортизатори – рулнинг юқори қисми, иккита ментеşэли таянчга осилган.
  • Шасси – бурунли ғилдиракли уч ғилдиракли велосипед. Асосий қўниш мосламаси фюзелажнинг ўрта қисми остида жойлашган бўлиб, парвозга қарши олдинга ва самолёт симметрия текислигига қараб фюзелаж бўшлиқларига тортилади. Олд таянч қисман идишни тагида ва қисман ташқарида жойлашган токчага парвоз пайтида орқага тортилади. Барча ниşлар панжурлар билан ёпилади. Асосий қўниш мосламасига битта тормоз ғилдираги ўрнатилган. Олд таянчга тормозсиз ғилдирак ўрнатилган. Асосий ва олд таянчларнинг боғловчи суспензияси шассиснинг вертикал ва латерал кучлардан зарба ютилишини таъминлайди. Олд таянчнинг ғилдираклари айланадиган бўлиб, у ерда ҳаракатланаётганда самолётнинг маневрлигини таъминлайди. Шасси пневмогидравликасининг амортизацияси. Шассини чиқариш ва тозалаш гидравлик тизимдан амалга оширилади. Самолёт қўниш вақтида ва тўхтатилган парвоз пайтида парвоз узунлигини қисқартириш учун парашют-тормоз қурилмаси қўлланади. Парашютли тормоз мосламасининг контейнери фюзелажнинг қуйруқ бумининг учи бўлиб, унда баҳор механизми бўлган учувчи труба жойлашган, иккинчи учувчи труба икки гумбазли. Парашют тормозлаш мосламаси идишининг қопқоғи парашютлар чиқарилишидан олдин юқорига бурилган шарсимон сегментдир.
  • Бошқарув – рулни бошқариш – оёқ; аилеронларни, лифтларни, триммерларни, стабилизаторларни бошқариш – қўлда. Самолётни бошқариш таёқидаги кучни камайтириш учун трансверс каналга кучайтиргич ўрнатилган. Лифт ва аилерон бошқарув тугмаларидан ҳаракатни энгиллаштириш учун масофадан бошқариш пулти билан трим эффектли механизмлар ўрнатилган. Шунингдек, аилеронни бошқариш тизимида камон юклаш механизми ўрнатилган бўлиб, у аилероннинг бурилиш бурчакларига қараб бошқарув таёқидаги ҳаракатни ўзгартиради.
Су-25 ҳужумчи самолётларининг бошқарув панели
Жанговар омон қолишни таъминлаш воситалари схемаси

Хавфсизлик, ҳаётни қўллаб-қувватлаш ва қутқариш тизими

Су-25 двигателлари фюзелажнинг ҳар икки томонида қанотнинг фюзеляж билан туташган жойида махсус двигател найзаларида жойлашган. Двигателларда тартибга солинмаган нозул ва ҳаво қабул қилиш мавжуд . Капитал таъмирлаш муддати 500 соат[29] .

Су-25 нинг дастлабки версиялари ҳар бирининг кучи 4100 кгф бўлган Р-95Ш турбореактив двигателлари билан жиҳозланган. Двигателлар ўртача ўзига хос ёқилғи истеъмоли 1,28 кг / кгф соат ва автоном электр стартга эга эди .

Кейинчалик, 4300 кг га кўтарилган янада ривожланган Р-195 лар ҳужум самолётларига ўрнатила бошланди. Р-195 двигателлари узоқ вақт сир бўлган, хусусан, 1989 йилда Франсиядаги авиасалонда тақдим этилган Т-8-15 самолётларида Р-195 двигателлари Р-95Ш билан алмаштирилди[30] . Дизайн Р-13 прототипига нисбатан мустаҳкамланди. Двигател 23 мм снаряднинг тўғридан-тўғри зарбасига бардош бера олади ва кўплаб камроқ жиддий жанговар зарарлар билан ишлайди[29] . Инфрақизил нурланиш ҳам камайди, бу эса самолётни ИР бошли ракеталарга нисбатан заифроқ қилди .

Қуролнинг бир зарбаси иккала двигателни ҳам ўчириб қўймаслиги учун структуранинг омон қолиши ва тизимларнинг экранланишига алоҳида эътибор қаратилди. Агар двигателлардан бири ишламай қолса, самолёт бошқасида парвозни давом эттириши мумкин.

Двигателлар учун асосий ёқилғи авиация керосинидир . Двигателлар умумий ҳажми 3660 литргача бўлган 4 та ўрнатилган ёнилғи бакларидан (2 та фюзеляжда, ҳар бир ярим қанотда биттадан) ёқилғи билан таъминлайди; шунингдек, 2 тагача ташқи ёнилғи бакларини (ПТБ) тўхтатиб туриш мумкин. −800) ҳар бири 840 литр сиғимга эга[31] . Шундай қилиб, ёнилғи бакларининг умумий ҳажми 5300 литргача бўлиши мумкин.

Ҳужум самолёти ўрнатилган ВПУ-17А ўрнатилган қурол билан қуролланган, икки баррелли 30 мм ГШ-30-2 [* 1] (ГРАУ индекси 9А623[32]) билан жиҳозланган . Гаст схемаси . Пневматик қурол зирҳли транспорт воситаларини, очиқ жойлашган душман ишчи кучини, шунингдек, ўрта ва яқин масофадаги ҳаво нишонларини йўқ қилиш учун мўлжалланган. Қурол бундай отиш тезлиги ва калибрли қуроллар учун нисбатан ихчамдир: баррел узунлиги 1,5 м, ўқ-дорисиз массаси эса 105 кг. ГШ-30-2 самолёт корпусига нисбатан ўрнатилади, йўл-йўриқ самолётни маневр қилиш орқали амалга оширилади. Қувватли қурол – лента. Ёнғинни назорат қилиш – 27 волтлик тўғридан-тўғри оқим ёрдамида электр атеşлеме ёрдамида[32] . Ўқ-дориларнинг умумий сиғими 250 та снаряд ва пневматик тўппонча битта узлуксиз портлашда ўқ-дорилар сиғимини ишлатиши мумкин. Баррел сизга унумдорликни пасайтирмасдан 4000 тагача тортишиш имконини беради. Снаряднинг дастлабки тезлиги 900 м/с[32] . Пневматик қуролнинг ўқ тезлиги дақиқада 3000 ўқни ташкил қилади.

Двигателлар фавқулодда ўчирилган тақдирда ёки муваффақияциз ишга туширилган тақдирда, самолёт бортида ёқилғи, мой ва атала қолдиқларини олиб ташлашни таъминлайдиган дренаж тизими билан таъминланади.[27]

Ёнғинни аниқлаш, сигнал бериш ва ўчириш учун самолётнинг двигател бўлинмаларида ёнғинга қарши ускуналар тизими ўрнатилган. Самолётда иккита ёнғин сигнализация тизими мавжуд бўлиб, ҳар бир двигател бўлинмаси учун биттадан. Ёнғинга қарши ускуналар иккита ўт ўчиргич ва тарқатиш манифолдларини ўз ичига олади.

Фюзелаждаги ёнилғи бакларининг портлаш хавфсизлигини таъминлаш ва ёнилғи каналлари ва танклари ёнида жойлашган қўшни бўлимларни ёнғиндан ҳимоя қилиш учун уларнинг ички ҳажми ғовакли полиуретан билан тўлдирилади.[27]

бошқарилмайдиган ҳаво бомбалари

Иккала томонда, фюзелажга энг яқин устунларда осилган тўп контейнерлари ўрнатилган.

Су-25 одатда юқори даражада ҳимояланган самолёт бўлиб, жанговар омон қолиш тизимлари нормал парвоз оғирлигининг 7,2 фоизини ёки 1050 кг ни ташкил қилади. Ҳужум самолётининг ҳаётий тизимлари кўпайтирилади ва унчалик муҳим бўлмаганлар томонидан ҳимояланади.[33]

Муҳим компонентлар ва элементларни – кокпит ва ёнилғи тизимини ҳимоя қилишга алоҳида эътибор берилади.

Самолёт жиддий шикастланганда учувчини қутқариш К-36Л эжексиён ўриндиғи билан таъминланади, бу учувчини барча режимларда, тезликда ва парвоз баландлигида қутқаришни таъминлайди . Эжексиёндан олдин кокпит канопи қайта ўрнатилади. Эжексиён назорат тутқичлари ёрдамида қўлда бошқарилади, уларни иккала қўл билан тортиб олиш керак.

Гидравлика тизими ва электр таъминоти тизими[27]

  • Кўриш ускуналари – қуролни ердаги ва ҳаво нишонларида кўриш шароитида қўллаш муаммоларини ҳал қилишни таъминлайди. Кўриш ускуналари қуйидагиларни ўз ичига олади: кўзга кўринадиган ер ва ҳаво нишонларини кечаю кундуз отиш, бомбардимон қилиш ва ракеталарни учиришда нишонга олишни таъминлайдиган авиация отиш ва бомбардимон қилиш; Ёритиш ва масофани ўлчаш учун лазер станцияси, бу мўлжалга олиш ва уни кўриш жойига бериш муаммоларини ҳал қилишда нишонга эгилган масофани ўлчашни таъминлайди, шунингдек, лазерни бошқариш боши билан бошқариладиган ракеталарни бошқариш учун: мос келадиган мослама блоки; учувчининг бошқарув ҳаракатларига мутаносиб равишда ёритиш ва масофани ўлчаш станциясининг ойнасини ва кўришнинг ҳаракатланувчи белгисини буриш учун электр сигналларини шакллантиришни таъминлайдиган бошқарув сигналларини ишлаб чиқариш учун ускуналар.
  • Парвоз ва навигация ускуналари парвозни амалга ошириш ва жанговар вазифаларни ҳал қилиш учун зарур бўлган навигация ва парвоз параметрларини аниқлаш ва кўриш ҳисоблаш қурилмалари ва дисплей қурилмаларига бериш учун мўлжалланган. Навигация мажмуаси автоном воситалар бўйича самолёт координаталарини узлуксиз автоматик ҳисоблашни таъминлайди; мамлакат бўйлаб парвозни амалга ошириш; мақсадли ҳудудга чиқиш, қўниш аэродромига қайтиш; қўнишдан олдинги маневр баландлигига тушиш; қайта қўниш; асосий навигация ва парвоз параметрларини аниқлаш ва бериш.
  • Радиотехника – ҳаво кемасининг бутун баландлик ва радиус диапазонида ердаги об’эктлар ва самолётлар билан радио алоқасини таъминлайди. Радиотехникага қуйидагилар киради: самолёт ва ердаги об’эктлар орасидаги метр ва декиметр тўлқин диапазонларида телефон радио алоқаси учун алоқа радиостансияси; қуруқликдаги қўшинлар билан радиоалоқа станцияси; давлат тизимининг самолёт радар транспондери. идентификация қилиш; йўналишларда ва аэродром ҳудудларида ҳаво ҳаракатини бошқариш учун мўлжалланган ҳаво кемаси транспондери; самолёт интеркоми.

Самолётга қарши мудофаа воситалари – учувчини зенит-ракета тизимлари ва душман қирувчи самолётларининг эрдаги радарлари билан нурланиши, турли хил радиация режимларида радарларнинг йўналишини аниқлаш, ракеталарни учиришни башорат қилиш, қуролларнинг фаол тиқилиб қолиши ҳақида огоҳлантиришни таъминлайди. назорат радарлари, термал бошли ракеталарга инфрақизил шовқинларни яратиш.

Қуролланиш

Устунларда НАР С-13 блоклари бўлган Су-25СМ (2020)

Су-25 кучли қурол тизими билан жиҳозланган: ҳаво тўплари, турли калибрли ва мақсадли ҳаво бомбалари, бошқариладиган ва бошқарилмайдиган ҳаво-ер ракеталари, бошқариладиган ҳаво-ҳаво ракеталари . Ҳужум самолётига жами 32 турдаги қурол ўрнатилиши мумкин . Самолётда ўрнатилган 2 баррелли 30 мм ГСҲ-30-2 самолёт қуроли мавжуд, қолган қуроллар ҳал қилинадиган вазифалар турига қараб самолётга жойлаштирилади. Самолётда қўшимча қурол ва юк учун 10 та осма пунктлари мавжуд (ҳар бир ярим қанот остида 5 та). БДЗ-25 устунлари „ҳаво-ер“ тоифасидаги қуролларни тўхтатиб туриш учун, АПУ-60 учиргичлари эса „ҳаво-ҳаво“ ракеталарини тўхтатиб туриш учун ишлатилади[10] .

Артиллерия қуроллари

Су-25 самолётида оддий ГШ-30-2
Оддий қурол ГШ-30-2
  • ОФЗ-30 юқори портловчи ёндирувчи снаряд,
  • ОФЗТ-30 юқори портловчи парчаланувчи ёндирувчи кузатувчи,
  • зирҳли тешувчи портловчи снаряд БР-30,
  • кўп элементли МЕ-30 ракетаси .

Шунингдек, ҳужум самолётига СППУ-22-1 тўхтатилган тўп контейнерлари кўринишидаги қўшимча артиллерия қуролларини ўрнатиш мумкин, уларнинг ҳар бири Гаст схемасига мувофиқ ишлаб чиқарилган икки баррелли 23 мм ГШ-23 тўпи билан жиҳозланган. . Ҳар бир тўп контейнерининг ўқ-дори юки 260 снарядни ташкил қилади. Самолётга 4 тагача шундай контейнер ўрнатиш мумкин .

Су-25 ташқи илмоқларида ишлатилган ўқ-дориларнинг вариантлари

Р-60 ракеталари ишлаб чиқарилмаганлиги ва уларни сақлаш муддати тугаши сабабли, Россия Ҳарбий-ҳаво кучларининг Су-25 самолётлари Су-25СМ ва Су-25СМ (3) версияларига янгиланганда, устунлар АПУ-60 учун мўлжалланган ишга тушириш мосламалари демонтаж қилинди. Модернизация қилинган Су-25СМ ҳужум самолётида Р-73 ракетаси қўлланади, унинг ишга туширгичи БДЗ-25 экстремал тутқичларига осилган.

  • ФАБ-100 бир ёки тўртта бомба (МБД2-67У ёрдамида) устунда,
  • ФАБ-250 устундаги битта бомба,
  • ФАБ-500 устундаги битта бомба,
  • САБ-100,
  • БетАБ-500,
  • БетАБ-500СҲП,
  • РБC-250,
  • РБC-500,
  • КМГУ-2,
  • ЗБ-500,
  • ОДАБ-500П.

бошқарилмайдиган ракета қуроли

Су-25 учун қуролланишни тўхтатиб туриш варианти
  • C-5
  • C-8
  • C-13,
  • НАР тўхтатиб туриш бўйича бирма-бир:
  • С-24 Б,
  • С-25.

Ҳаво-ҳаво қуроллари

Ҳаддан ташқари пастки устунда 2 та ҳаво-ҳаво ракеталари, қолган 4 та устунда НАР бирликлари ўрнатилган.

Ўзини ҳимоя қилиш ва вертолётлар билан жанг қилиш учун ҳужум самолёти иккита Р-60 қисқа масофали бошқариладиган ракеталар билан жиҳозланган. Ракеталар қанот остида жойлашган АПУ-60 самолётларини ишга тушириш мосламаларига бириктирилган.

Манбалар

  1. ↑ Штурмовики Су-25 СМ будут находиця в боэвом строю ВВС до 2020 года РИАНовости
  2. ↑ „Минобороны дополнительно закупило в этом году на сэкономленные средства 5 боевых самолётов и 5 вертолётов“ (ру). ИТАР-ТАСС (2009-йил 8-октябр). 2012-йил 1-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 30-октябр.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Илдар Бедретдинов. Штурмовик ОКБ П. О. Сухого Су-25
  4. ↑ 4,0 4,1 Александр Яворский – „Сухиэ“ – в огне (Wайбаcк Мачине сайтида 2017-03-08 санасида архивланган) // АвиаПанорама № 3, 1999 г.
  5. ↑ Виктор Марковский – Су-25 в Афганистане, Уголок неба, 2004
  6. ↑ „Су 34 фото описание | Лучшиэ армии мира Россия стратегия войни вооружениэ победи конфликти поражения“ (ру). топармй.ру. 2018-йил 27-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 7-декабр.
  7. ↑ „Фронтовой бомбардировщик Су-34 | Авиация России“ (ру). авиатион21.ру. Қаралди: 2017-йил 7-декабр.
  8. ↑ 8,0 8,1 „На подходе обновлённый Су-25СМ3: знаменитый российский «летающий танк» кардинально модернизирован“. милитариорг.уcоз.ру. 2017-йил 8-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-июл.
  9. ↑ „ОАО «Конструкторское бюро приборостроения» - Гермес-А“ (ру). www.кбптула.ру. 2019-йил 12-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 7-декабр.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 Су-25, „Грач“ (Фрогфоот), самолёт-штурмовик Wебархив андозасида хато: |урл= қийматини текширинг. Бўш.
  11. ↑ Сухиэ в огне Александр Яворский. Авиапанорама 2002 № 6
  12. ↑ Марковский В. Су-25 в Афганистане (отривок из ранней книги „Жаркоэ небо Афганистана“)
  13. ↑ [wундерwаффе.народ.ру/Магазине/АирWар/95/05.ҳтм Су-25 „Грач“. Служба]
  14. ↑ 14,0 14,1 Марковский В. Штурмовик Су-25 в Афганистане. – Экспринт, 2006.
  15. ↑ НеСУщий смерт врагу // АвиаПорт. Дайджест
  16. ↑ „Су-25 в мире“.
  17. ↑ „Ирақи Аир Форcе Эқуипмент“ (эн).
  18. ↑ Потери ВВС Ирака за 1988 – 91 гг.
  19. ↑ „«Коммерсантъ» узнал подробности переброски российской авиации в Сирию“. Қаралди: 2015-йил 1-октябр.
  20. ↑ Тҳе Милитарй Баланcе 2016, п.201
  21. ↑ ТАСС. „Минобороны сообщило о сбитом боевиками в Сирии российском штурмовике“ (ру) (2018-йил 3-феврал). Қаралди: 2018-йил 3-феврал.
  22. ↑ Wорлд Аир Форcес 2022, с. 28, 32
  23. ↑ Скілки боёвих літаків має Україна: новий довідник Wорлд Аир Форcес 2022
  24. ↑ „Руссиан Дефенсе Министрй сайс ит ҳас дестроед дозенс оф Украиниан милитарй фаcилитиэс анд лост оне фигҳтер жет“. МаркетWатч. Қаралди: 2022-йил 24-феврал.
  25. ↑ Друг-Бустинг Оператионс Аир-то-Аир Виcториэс
  26. ↑ Сукҳои Су-25 Фрогфоот. Алехандер Младенов, Блоомсбурй Публишинг, 2013. П.62
  27. ↑ 27,0 27,1 27,2 27,3 27,4 27,5 ҳттп://www.аирwар.ру. Сухой Су-25 Грач
  28. ↑ „ууаз.ру — Су-25УБ — учебно-боевой самолёт“. 2009-йил 1-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 6-июн.
  29. ↑ 29,0 29,1 Турбореактивний двигател Р-195 Уголок неба
  30. ↑ Штурмовик Су-25 „Грач“[сайт ишламайди]
  31. ↑ Су-25БМ
  32. ↑ 32,0 32,1 32,2 Авиационная пушка ГШ-30
  33. ↑ Су-25[сайт ишламайди]Андоза:Недоступная ссылка элитжет


Манба хатоси: <реф> тагс эхист фор а гроуп намед "*", бут но cорреспондинг <референcес гроуп="*"/> таг wас фоунд 

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi