Ziyosfera

Sumgait

Сумгаит — Озарбайжон Республикасидаги шаҳар (1949-йилдан). Апшерон ярим оролнинг шимоли-ғарбий соҳилида. Бокуцан 35 км. Темир йўл стансияси. Аҳолиси– 341,2 минг киши (2018).

Сумгаит
шаҳар
{{{rasmiy_nomi}}}ning rasmiy gerbi
Герб
40°35′30″Н 49°38′23″Э / 40.59167°Н 49.63972°Э / 40.59167; 49.63972
Мамлакат Озарбайжон
Ҳукумат
 • ҳоким Закир Фараcов
Расмий тил(лар)и [9Озарбайжон тили]]
Аҳолиси
 (2018)
 341 200
Зичлиги 379,1(2018)[1] киши/км2
Вақт минтақаси УТCУТC+4
Телефон коди 994 18
Почта индекс(лар)и АЗ5000
Автомобил коди 50[2]
Sumgait xaritada
Sumgait
Сумгаит

Сумгаит 1949-йилда кимё ва металлургия саноатининг ривожланиши муносабати билан кичкинакишлоқўрнида вужудга келган. С. саноат моллари ишлаб чиқариш. ҳажми бўйича республикада 2ўринда (Бокудан кейин) туради. Саноатининг етакчи тармоклари: кимё (органик синтез, „Химпром“ ишлаб чиқариш. бирлашмалари) ва металлургия саноатлари (трубопрокат, алюминий заводлари).

Қурилиш материаллари саноати (полимер курилиш материаллари, уйсозлик ктлари, темирбетон буюмлари ва дераза ойнаси заводлари), машинасозлик (компрессор заводи), енгил (устки трикотаж фабрикаси), озиқовқат саноатлари корхоналари, иссиклик электр стансиялари ишлаб турибди. Озарбайжон нефт ва кимё институти филиали, шаҳар тарихи музейи, театр фаолият кўрсатади.

Этимология

Шаҳар номининг келиб чиқиши бир неча манбаларда турлича изоҳланади. Айрим тарихий ма’лумотларга кўра, шаҳар номи мўғул қабилаларидан бири — Сугаут (ёки Сагаит) номидан келиб чиққан[3].

Маҳаллий фолклорга кўра эса, шаҳар Сумгайит дарёси номи билан боғлиқ[4]. Афсоналардан бирида Сум исмли қаҳрамон ҳақида ҳикоя қилинади. Ривоятга кўра, Сум жамоа томонидан Сумгайит дарёсини тўсиб қўйган маҳлуққа қарши курашиш учун танланади. У маҳлуқни енгишга муваффақ бўлади, бироқ дарё оқими очилгач, кучли сув оқими уни олиб кетади ва у бедарак йўқолади. Шундан сўнг, Сумнинг суюклиси Жейран унинг йўқолишидан қайғуриб, дарё бўйига келиб: “Сум қайıт!” (озарбайжон тилида “Сум, қайт!” деган ма’нони англатади) деб нола қилган[5]. Шу воқеадан сўнг дарё Сумгайит, кейинчалик эса шаҳар ҳам шу ном билан аталган, деган ривоят мавжуд.

Демография

Давлат статистика қўмитаси ма’лумотларига кўра, 2018-йил ҳолатига Сумгайит шаҳрининг аҳолиси 341 200 кишини ташкил этган. Бу кўрсаткич 2000-йилдаги 256 700 кишига нисбатан 84 500 кишига, я’ни тахминан 33 фоизга ошган[6]. Аҳоли таркибида 168 300 нафар эркак ва 172 900 нафар аёл мавжуд[7]. Шунингдек, шаҳар аҳолисининг 23 фоиздан ортиғини 14–29 ёшдаги ёшлар ва ўсмирлар ташкил этади[8].

Этник таркиби

Шаҳар аҳолисининг этник таркибида озарбайжонлар 85 фоизни ташкил этади. Шунингдек, талишлар ва лезгинлар ҳар бири 5 фоиздан, руслар 2 фоиз, турклар 1 фоиз, бошқа миллатлар эса 2 фоизни ташкил қилади. 1988-йил феврал ойига қадар Сумгайит шаҳрида тахминан 20 минг нафар арман яшаган. Улар Сумгайит воқеалари натижасида шаҳарни тарк этишга мажбур бўлган.

Дин

Совет Иттифоқи парчаланишигача Сумгайит шаҳрида масжид мавжуд бўлмаган[9]. 2010-йилларда эса шаҳар Озарбайжонда салафийлик оқими тарқалган марказлардан бири сифатида тилга олинадиган бўлди[9][10]. Салафийлик — сунний исломнинг дастлабки давр амалиётларига қайтишни тарғиб қилувчи диний йўналиш ҳисобланади. Сурия фуқаролар уруши ва ИШИД (ИСИЛ) гуруҳининг пайдо бўлиши муносабати билан давлат органлари Сумгайитда диний радикализмга алоқадор деб баҳоланган фаолиятларга қарши чораларни кучайтирди[9][11][12].

Таълим

2011-йил ҳолатига кўра, Сумгайит шаҳрида 49 та умумта’лим мактаби, 13 та касб-ҳунар ва мусиқа мактаби, Сумгайит Хусусий Турк Лицейи ҳамда ўқитувчилар институти фаолият юритган.

Шаҳардаги ягона олий та’лим муассасаси — Сумгайит Давлат Университети ҳисобланади. Университет 7 та факултетдан иборат бўлиб, унда тахминан 4 000 нафар талаба таҳсил олади.

Манбалар

  1. ↑ [1] // Азəрбайcан Республикасıнıн Дöвлəт Статистика Комитəси
  2. ↑ Азəрбайcан Республикасı Баş Дöвлəт Ёл Полиси İдарəси
  3. ↑ Мустафаев, Шаҳин (2018) Оутлинес оф тҳе Монголиан супремаcй ин Азербаижан анд тҳе Соутҳ Cауcасус (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-09-17 санасида архивланган) Кҳазар Пресс
  4. ↑ „Əфсанəлəр“ (аз). www.сумҳисторймусеум.аз. 2014-йил 13-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 18-ноябр.
  5. ↑ „Тарихи Əфсанə“ (аз). www.сумқайит-иҳ.гов.аз. 2014-йил 12-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 18-ноябр.
  6. ↑ „Политиcал дивисион, популатион сизе анд струcтуре: Популатион бй тоwнс анд регионс оф тҳе Републиc оф Азербаижан“ (эн). Тҳе Стате Статистиcал Cоммиттеэ оф тҳе Републиc оф Азербаижан. 2018-йил 27-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 18-декабр.
  7. ↑ „Политиcал дивисион, популатион сизе анд струcтуре: Популатион бй сех, тоwнс анд регионс, урбан сеттлеменц оф тҳе Републиc оф Азербаижан ат тҳе бегиннинг оф тҳе 2018“ (эн). Тҳе Стате Статистиcал Cоммиттеэ оф тҳе Републиc оф Азербаижан. 2018-йил 27-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 18-декабр.
  8. ↑ „Политиcал дивисион, популатион сизе анд струcтуре: Популатион ат аге 14-29 бй тоwнс анд регионс оф тҳе Републиc оф Азербаижан ат тҳе бегиннинг оф тҳе 2018“ (эн). Тҳе Стате Статистиcал Cоммиттеэ оф тҳе Републиc оф Азербаижан. 2018-йил 27-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 18-декабр.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 Аббасов, Шаҳин „Азербаижан: Сумгайит Беcомес Фонт оф Сйриа-Боунд Жиҳадисц“. www.эурасианет.орг. 2014-йил 11-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 17-ноябр.
  10. ↑ Ҳоwард, Глен Э.; Асланова, Лейла „Азербаижани Cитй оф Сумгаит Эмергес ас Реcруитмент Cентер фор Сйриан Фигҳтерс“. www.жаместоwн.орг. 2014-йил 29-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 17-ноябр.
  11. ↑ „Азербаижани говернмент'с меасурес то cоунтер террорисм анд cивил унрест рискс эхпеcтед то энсуре стабилитй ин тҳреэ-еар оутлоок“. www.иҳс.cом. 2014-йил 29-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 17-ноябр.
  12. ↑ Ломсадзе, Гиорги „Азербаижан Арресц Аллегед ИСИС анд Отҳер Исламиc Фигҳтерс“. www.эурасианет.орг. 2014-йил 18-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 17-ноябр.

Ҳаволалар




"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi