Сунг Чинг-линг (хит. ан’анавий 宋慶齡, соддалаштрилган 宋庆龄, пинйин: Сòнг Қìнглíнг; 1893 – 1981) – хитойлик сиёсатчи ва давлат арбоби, 1968-йилдан 1972-йилгача Хитой Халқ Республикаси раҳбари. У Хитой Халқ Республикаси раисининг ўринбосари (1959—1975-йилларда), Бутунхитой халқ вакиллари кенгаши доимий қўмитаси раиси ва Хитой Халқ Республикаси Марказий халқ ҳукумати раиси лавозимларида фаолият олиб борган[1][2].

Ҳаёти

Сунг Чинг-линг ва Сун Яценнинг тўй фотосурати (1916-йил)
Сунг Чинг-линг, Аюб Хон ва Чжоу Энлай 1965-йил

Сунг Чинг-линг хитойлик тадбиркор ва методист Чарли Сун оиласида туғилган. У америкалик методист миссионерлар (МcТеире қизлар мактаби) томонидан асос солинган қизлар мактабида таҳсил олган. Сунг Чинг-линг ўқишни АҚШда Методистлар черковига алоқадор аёллар коллежи Уэслиан коллежида давом эттирган[3].

1913-йилда Хитойга қайтиб келгач, у Сун Ят-сеннинг котиби бўлиб ишлаган. 1915-йилда ота-онасининг хоҳишига қарши ўзидан 27 ёш катта Сун Яценга турмушга чиқди. Тўй Японияда бўлиб ўтган. Сунг Чинг-линг 10 йил давомида унинг хотини ва содиқ ҳамроҳи бўлган. Сунг Чинг-линг Гоминдан ва Хитой Коммунистик партияси ўртасидаги иттифоқ сиёсатини қўллаб-қувватлаган[4].

1926-йилда Гоминданнинг ИИ миллий қурултойида Сунг Чинг-линг Марказий Қўмита аъзоси ва аёллар сектори бошлиғи этиб сайланган. 1927-йилда Гоминдан ва ХКП ўртасидаги бўлинишдан кейин, Сунг Чинг-линг СССРга жўнаб кетган[5]. 1929-йилда у Империализмга қарши лиганинг иккинчи конференсиясининг фахрий раиси этиб сайланган. 1931-йилда у Хитойга қайтиб келган. Сунг Чинг-линг хайрия соҳасида ҳам фаол ишлаган[6].

Сунг Чинг-линг 1932-йилда Хитой Инсон ҳуқуқлари лигасига, 1939-йилда эса Хитой-Япония уруши пайтида Сунг Чинг-линг Хитой Мудофаа Лигасига асос солган[7].

1948-йилда у Гоминдандан сўлларнинг ажралиб чиқиши натижасида тузилган кичик партия – Гоминдан инқилобий қўмитасининг фахрий раиси этиб сайланган. Фуқаролар урушидаги коммунистик ғалабадан кейин, у ХХРда яшаган. 1951-йилда Сунг Чинг-линг чет эллик аудитория учун „Чина ин Cонструcтион“ (кейинчалик „Чина Тодай“) ойлик журналига асос солган, кейинчалик эса у журнал муҳаррири бўлган Исроил Эпштейнни журналга ишлашга таклиф қилган ва қатор мунозаралар олиб борган.

1959-1975-йилларда Хитой Халқ Республикаси раисининг ўринбосари, 1954-йилдан эса Хитой-Совет дўстлик жамияти раиси (ўша пайтда – фахрий раис), WФЖ фахрий раиси сифатида қатор изланишлар олиб борган. Ўлимидан олдин, у ХКПга аъзо бўлган[8][9].

1981-йил 16-майда ўлимидан 13 кун олдин, у Хитой Халқ Республикасининг фахрий раиси этиб сайланган[10].

Хотираси

Сунг Чинг-лингнинг васиятига кўра, Сунгнинг ҳоки ота-онасининг қабри (Шанхайдаги халқаро қабристон) ёнига қўйилган. Бу қабристон, кейинчалик унинг шарафига Сунг Чинг-линг деб ўзгартирилди[11].

Сунг Чинг-лингнинг бир қанча собиқ уйлари музейга айлантирилган.

1918-йилда Сунг ва унинг турмуш ўртоғи Сун Ят-сен Шанхайдаги франсуз консессиясидаги уйда яшаган. Эрининг ўлимидан сўнг, Сунг 1937-йилгача у ерда яшашни давом эттирган. Ҳозир бу уй Сун Ят-сеннинг собиқ қароргоҳи номли музейга айлантирилди.

1948-йилдан 1963-йилгача Сунг Чинг-линг Шанхайдаги франсуз консессиясининг ғарбий қисмида яшаган. Бу бино ҳозир Сунг Чинг-линг мемориал уйи ҳисобланади. Кириш эшиги ёнида унинг баъзи буюмлари ва фотосуратларини ўз ичига олган ёдгорлик зали жойлашган. Асосий бино ва боғлар асл жиҳозлар билан деярли сақланиб қолган. Гаражда иккита катта машина бор: бири қизил байроқли лимузин ва яна бир рус машинаси Иосиф Сталин томонидан Сунгга совға қилинган.

Сунг Чинг-линг 1963-йилда Пекиндан уй олди ва у ерда умрининг охиригача яшаган. Унинг вафотидан кейин бу жой музей ва ёдгорлик сифатида Сунг Чинг-лингнинг собиқ қароргоҳига айлантирилди. Хоналар ва мебеллар у фойдаланганидек сақланган.

Мукофотлари

„Халқлар ўртасида тинчликни мустаҳкамлаш учун“ халқаро Сталин мукофоти (1951-йил) Иля Эренбург томонидан тақдим этилган[12].

Яна қаранг

  • Қўшиқ опа-сингиллар
  • Сунг Чинг-линг уйи (Пекин)
  • Сунг Чинг-линг уйи (Шанхай)

Манбалар

  1. ↑ „宋庆龄上海出生地解谜“. неwс.эастдай.cом. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 20-октябр.
  2. ↑ „宋庆龄出生地在川沙“. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 20-май.
  3. ↑ Cобле, Паркс М.. Тҳе Cоллапсе оф Натионалист Чина: Ҳоw Чианг Каи-шек Лост Чина'с Cивил Wар. Cамбридге Неw Ёрк, НЙ: Cамбридге Университй Пресс, 2023. ИСБН 978-1-009-29761-5. 
  4. ↑ Ре-энcоунтерс ин Чина: Нотес оф а Жоурней ин а Тиме Cапсуле. Роутледге, Жулй 2016. ИСБН 9781315495644. 
  5. ↑ Аллен-Эбраҳимиан, Бетҳанй „Тҳе Чинесе Cоммунист Партй Ис Стилл Афраид оф Сун Ят-Сен'с Шадоw“ (2019-йил 8-март).
  6. ↑ „Тҳе Гуоминданг (Куоминтанг), тҳе Натионалист Партй оф Чина“. www.сжсу.эду.
  7. ↑ „Wҳич ис Сун Ят-сен'с ҳеир - Cоммунист Партй ор КМТ?“. Соутҳ Чина Морнинг Пост (2016-йил 25-ноябр).
  8. ↑ Годлей, Мичаэл Р. (1987). "Соcиалисм wитҳ Чинесе Чараcтеристиcс: Сун Яцен анд тҳе Интернатионал Девелопмент оф Чина". Тҳе Аустралиан Жоурнал оф Чинесе Аффаирс (18): 109–125. дои:10.2307/2158585. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/2158585. 
  9. ↑ ҳттпс://крех.к-стате.эду/дспаcе/бицтреам/ҳандле/2097/26100/ЛД2668Т41966Л735.пдф?сеқуэнcе=1 [формациз УРЛ ПДФ]
  10. ↑ Дости, Росе. „КИТCҲЕН МАТРИАРCҲС : Тҳе Унсинкабле Мадаме Wу“ (1994-йил 3-ноябр).
  11. ↑ Авелиҳииҳине-Дубач, Натача. „Тҳе Ревивал оф тҳе Фунерал Индустрй ин Шангҳаи: А Модел фор Чина“ ин Инвисибле Популатион: Тҳе Плаcе оф тҳе Деад ин Эаст-Асиан Мегаcитиэс, пп. 79–80. Лехингтон Боокс (Ланҳам), 2012.
  12. ↑ „Китай: управляемый тектонический сдвиг“. «Правда» (2011-йил 24-март). 2012-йил 16-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 16-июл.

Ҳаволалар