Sunna

Сунна (арабча سنة — одат, анъана, хатти-ҳаракат тарзи) — исломда мусулмонлар учун ибрат ҳисобланган Муҳаммад (сав)нинг сўзи, қилган иши, хатти-ҳаракатлари. Суннага тегишли ҳар бир маълумот ҳадисларда берилган ва тўплам қилинган. Сунна исломда Қуръондан кейинги, уни тўлдирувчи манба, ислом илоҳиёти ва шариатнинг иккинчи асоси сифатида эътироф этилган. Сунна ВИИ аср ўрталаридан йиғила бошланган. Бир ярим—икки аср давомида ҳадислар жуда кўпайиб кетган. Ҳадисшунослик энг тараққий қилган ИХ асрга келиб, улар тартибга солинган, дин, ахлоқ ва фиқҳнинг манбаига айланган. Имом Бухорий ва Муслим ибн Ҳажжожнинг ҳадис тўпламлари энг обрўли ҳисобланади. Суннада араб халифалигининг дастлабки икки асрида ислом динининг тараққиёти ва турли ижтимоий қатламларнинг аҳволини кўрсатадиган тарихий маълумотлар ўз ифодасини топган.

Суннанинг зидди бидъат (Суннада учрамаган янгилик) бўлиб, у икки хилдир. Биринчиси — "бидъати ҳасана", яъни Суннада учрамаган бўлсада, ислом дини таълимотига зид бўлмаган одатлар. Масалан, Муҳаммад (сав)нинг таваллуд кунини байрамона кутиб олиш; унга аталган мавлуд китобларини ёзиш; рамазон ойида жамоат билан тунда таровиҳ намози ўқиш; расмий ҳужжатларга муҳр босиш; араб тилини ўргатадиган қоида китобларини таълиф этиш ва ҳоказо Иккинчиси — "бидъати саййиа", яъни Суннада учрамаган ва ислом таълимотига зид одатлар. Масалан, хатна муносабати билан тўй қилиш; дунёдан ўтганларга бағишлаб 7, 20, 40, йил, ҳайит каби номлар билан худойи маросимларини ўтказиш; никоҳ тўйида қалин тўлаш ва ҳоказо Муҳаммад (сав) нинг ҳадисларида "Кимки бирор яхши суннатни жорий эца, унга амал қилувчиларнинг савобларидан ўз улушини олиб туради, кимки ёмон суннатни жорий эца, унга амал қилувчиларнинг гуноҳларидан ўз улушини олиб туради", дейилади. Ўзбек тилида сунна билан суннат сўзларининг ўртасида фарқ бор. Ҳадиснинг барча турлари ҳам суннадир. Суннат — ҳадисларда тарғиб этилган, ибодатда ҳам, муомалада ҳам қўлланиладиган амал. Масалан, таҳоратда юз, қўлоёкларни 3 мартадан ювиш суннатдир. Ўғил болани хатна қилиш, уйланиб оила қуриш, фарзандларга яхши исм қўйиш суннат амаллардан саналади.