Сусу, сосо (ўз-ўзини белгилаш) — Гвинея, Серра-Леоне ва Гвинея-Бисаунинг қирғоқбўйи ҳудудларида яшовчи халқ[1].

Тарихи

Сусу аҳоли пункти

ХИИИ асрда Сусулар Мали империясининг бир қисми бўлган[2], кейинчалик диний урушлар туфайли ХВИИИ асрга келиб улар жанубга кўчирилган [3]. Сусуларнинг аксарияти замонавий Гвинеянинг қирғоқбўйи ҳудудларида жойлашган бўлиб, у ерда улар Солима, Лабая ва бошқалар каби бир нечта прото-давлатларни яратдилар. Сусу халқига ушбу ҳудудларда аллақачон яшаган кичикроқ этник жамоалар кучли таъсир кўрсатган: бага, ландума, налу ва бошқалар [4]. Сусу халқларининг қўшни халқлар билан ассимиляция қилиш жараёни мавжуд. (Л.М. Минц, 2007)

Тили

Сусулар нигер-кордофан оиласига мансуб манде гуруҳининг сусу (сосо) тилида гаплашади . Франсуз ва криё ҳам кенг тарқалган. (В. А. Тишков, 1999 йил)

Маданияти

Кийим ва фолклор

Сусу аёллар ўралган кўйлаги ва юбкалар кийишади, эркаклар ерга енглари тушган кўйлак кийишади. Сусу халқи бой фолклорга эга: эртаклар, эпик ва тарихий йилномалар, ривоятлар, қўшиқлар. Сусу хотин-қизлари уларни қишлоқ байрамларида ўқийдилар [5]. (В. А. Тишков, 1999 йил)

Уй-жой ва оила

Сусу уйлари думалоқ шаклда бўлиб, бир кўча бўйлаб қурилган конус шаклидаги сомонли томли лойдан ясалган. Ичкарида битта катта марказий хона ва қўшни хоналар мавжуд. Аҳоли одатда 300 га яқин аҳоли яшайди. Оила битта катта жамоада яшайди. Эркакнинг кўпинча бир нечта хотини, вирилокал никоҳи, ота-она қариндошлиги ҳисоби бор. Қишлоқ раҳбарлари бошида, ҳокимият мерос бўлиб ўтади [6].

Уй-жой ва оила

Сусунинг асосий машғулоти қўлда тропик деҳқончиликдир. Уларда гуруч, ерёнғоқ, ширин картошка, фонио, манокс, ёғ ва ҳиндистон ёнғоғи палмалари, ямс, тариқ, банан, ананас етиштирилади [7]. Сусулар ҳунармандчилик билан шуғулланмайдилар, уларнинг жамоасида ҳунармандлар бошқа этник гуруҳларнинг вакиллари: кўнчилар — Маника ва Фулбе, темирчилар — Фулбе. Балиқ овлаш билан Баланте ва Бага шуғулланади. Чорвачилик кенг тарқалган. Сусу товуқ ва майда чорва молларини боқади. Чорвачилик фақат энг гуллаб-яшнаши мумкин. Анъанавий таом балиқ ёки палма ёғи, фонио пюреси билан зираворланган қайнатилган гуручдир. Барча таомлар турли хил зираворлар билан зираворланади. Сусу асосан сув ичишади, дин спиртли ичимликлар ичишни тақиқлайди.

Манбалар

  1. ↑ Выдрин В.Ф. Сусу // Народы и религии мира / Глав. ред. В.А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. - С. 502.[сайт ишламайди]
  2. ↑ Атлас народов мира / под.ред. С.И. Брук, В.С. Апенченко и др. - М., 1964 - Стр. 82.
  3. ↑ Народы мира. Историко-этнографический справочник / Глав. ред. Ю. В. Бромлей — М., 1988 — Стр. 243.
  4. ↑ Большая энциклопедия народов : для школьников и студентов / Л. М. Минц. — М. : ОЛМА Медиа Групп, 2007. — Стр. 491—492.
  5. ↑ Народи и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. — М.: Болшая Российская Энсиклопедия, 1999 — Стр. 502
  6. ↑ Видрин В. Ф. Сусу // Народи и религии мира / Глав. ред. [сайт ишламайди]В. А. Тишков. М.: Болшая Российская Энсиклопедия, 1999. — С.502.Андоза:Недоступная ссылка
  7. ↑ Историко-этнографический справочник / Глав. ред. Ю. В. Бромлей — М., 1988 — Стр. 243.

Адабиёт

  • Вйдрин ВФ Сусу // Дунё халқлари ва динлари / Боб. эд. В. А. Тишков . М.: Буюк рус энциклопедияси, 1999 йил.
  • Дунё халқлари. Тарихий-этнографик маълумотнома / боб. эд. Ю.В.Бромли. — М. : Совет Энциклопедияси, 1988 йил.
  • Дунё халқлари атласи / Эд. С. И. Брук, В. С. Апенченко ва бошқалар — М. : СССР Давлат геология қўмитаси Геодезия ва картография бош бошқармаси. СССР Фанлар академиясининг Миклухо-Маклай, 1964 йил.
  • Буюк халқлар энсиклопедияси : мактаб ўқувчилари ва талабалар учун / Л. М. Минц. — М. : ОЛМА Медиа Гроуп, 2007 йил.

Яна қаранг