Ziyosfera

Tajalli

Тажалли (арабча: تجلي‎‎ ‎ пл. ҳ. тажаллият деб аталади) — ислом динида : „теофания“, илоҳнинг бу ёруғ дунёда намоён бўлиши. Таълимот тарафдорлари аҳли тажаллий[1] (Тажалият одамлари) деб аталади.

Диний китобларда

Аллоҳ таолонинг ғамга зоҳир бўлиши ва унинг „тупроққа айлангани“ ҳақида ҳикоя қилувчи диний китобларда тажалла („пайдо бўлди“) феъли шакли келтириб ўтилган. Бошқа бир ҳолатда эса Исроилнинг ўғиллари Мусо пайғамбардан „Аллоҳни очиқ кўрсатинглар“ деб сўрагани учун тупроққа қоришишга ҳукм қилинган. Инсоният Оллоҳ таолони кўриши жуда мураккаб иш.

Илоҳиётда

Қиёмат куни одамларни кутаётган гўзал ваҳий келиши ҳақидаги тажалли атамасини биринчи марта Рабоҳ ибн Амр ал-Қайсий (ваф. 796) киритган, деб ҳисобланиб келинади[2]. Тажаллия ҳақидаги бундай тушунча Саҳл ат-Тустарий (ваф. 896) таълимотида ривожлантирилган бўлиб, у тажаллиянинг 3 хил кўринишини ажратиб кўрсатган [3] :

  1. илоҳий ваҳий (мукашафа), ёки илоҳий моҳиятнинг пайдо бўлиши(тажалли ал-зат);
  2. нурланиш (мауди' ан-нур), ёки илоҳий зотнинг унинг сифатларида пайдо бўлиши (тажалли сифат ал-зат);
  3. келажак ҳаёти (ал-ахира ва ма фиҳа), ёки илоҳий амрнинг (тажалли ҳукм ал-зат) пайдо бўлиши [3].

1- ва 2- ҳолатларда ҳолларда, афтидан, гап Аллоҳнинг танланган „дўстлари“ учун тайёрланган қиёмат кунидаги „кўриниши“нинг турли жиҳатлари ҳақида бўлган. Илоҳий амрнинг намоён бўлиши, яратилиш ва умумбашарий жазога нисбатан абадий илоҳий режанинг якуний амалга ошишидир. Ислом илоҳиёцҳуносларининг ат-Тустарий ва унинг тарафдорлари (салийия) қарашларини танқид қилишларидан кўриниб турибдики, у қиёмат кунида Аллоҳ таоло инсон қиёфасида кўриниши мумкин [3].

Ал- Ҳаллож таълимотига кўра, Оллоҳ доимо одамларга атрофдаги оламнинг нарса ва ҳодисаларида зоҳир бўлади (ятажалли), лекин фақат танланганлар уни „кўра олиши (яъни билиши маъносида)“ мумкин. Аллоҳ таолонинг борлигини бир зум ҳам унутмаган одам ўзининг шахсий инсоний фазилатларини (насут) йўқотиб, илоҳийликка (лаҳут) шўнғиб кетишига олиб келинади [3].

Тажалли атамаси „варлик бирлиги“ (ваҳдат ал-вужуд) ҳақидаги таълимот тарафдорлари томонидан кенг қўлланган бўлиб, улар учун илоҳ ягона зот (аз-зат) бўлиб, сон-саноқсиз тасвирларда (ал-мутажалия) намоён бўлиши мумкинлигини айтиб ўтиши мумкинмумкин [3].

Манбалар

  1. ↑ Кнйш А.. Ибн ʻАраби ин тҳе Латер Исламиc Традитион: Тҳе макинг оф а полемиcал имаге ин медиэвал Ислам. СУНЙ Пресс, 1999. 
  2. ↑ Л. Массигнон. Эссаи сур лес оригинс ду лехиқуэ течниқуэ де ла мйстиқуэ мусулмане, Парис, 1922. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Ислам: ЭС 1991.

Адабиётлар

  • Книш А. Д. Таджалли // Ислам: энсиклопедический словар / Отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, ГРВЛ, 1991. — С. 219-220. — 315 с. — 50 000 экз. — ИСБН 5-02-016941-2.
  • Тад̲ж̲аллī / Геоффрой Э. // Энcйcлопаэдиа оф Ислам. 2 эд : [англ.] : ин 12 вол. / эд. бй П. Ж. Беарман, Тҳ. Бианқуис, C. Э. Босwортҳ, Э. ван Донзел, Б. Леwис, W. П. Ҳеинричс эт ал. — Леиден : Э. Ж. Брилл, 1960—2005. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi