Takahe
Такаҳе (лотинча: Порпҳйрио ҳочстеттери) — Турнасимонлар туркуми сувмошаклар оиласига кирувчи учмайдиган қуш тури. Янги Зеландиянинг Жанубий оролидаги Те Анау кўли атрофида тарқалган эндемик тур. Малум вақт давомида қирилиб кетган тур деб ҳисобланган (Лазар эффекти).
| Такаҳе | ||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Биологик классификация | ||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||
| Порпҳйрио ҳочстеттери | ||||||||||||||||||||||
Такаҳе тарқалиш ҳудуди (Қўриқхоналар билан биргаликад)
| ||||||||||||||||||||||
Ташқи кўриниши
Такаҳе сувмошаклар оиласининг ҳозирги кунда яшовчи энг йирик вакили ҳисобланади. Ташқи кўринишидан оддий султон қушини эсалатади. Унинг тана узунлиги ўртача 63 сантиметр, бўйи тахминан 50 сантиметрни ташкил этади. Нарларининг ўртача вазни 2,7 кг, урғочилари эса 2,3 кг. Ёввойи табиатда 18 йилгача, тутқунликда 22 йилгача яшаши мумкин.
Тарихи
Қадимда ушбу қуш бутун Янги Зеландия ҳудуди бўйлаб тарқалган. Шимолий оролда уни Мого (Порпҳйрио мантелли), Жанубий оролда эса Такаҳе деб аташган. Маори халқи бу қушларни пати ва гўшти учун овлашган.
1847-йилда табиацҳунос Wалтер Мантелл Шимолий оролдаги қишлоқда номалум қуш қолдиқларини сотиб олади, ва уларни инглиз олими Ричард Оwенга жўнатади. 1848-йилда Оwен қушни янги Ноторнис[2] (қадимги юнонча: νότος (нотос) « жануб» ва ὄρνις (орнис) « қуш») туркумига киритиб, бу турни Ноторнис мантелли деб номлади. Ғарбда бу қушни моа қуши каби қадимда йўқолиб кетган тур деб таҳмин қилишди.
Бироқ орадан икки йил ўтгач, бир гуруҳ овчилар тирик қушни тутиб, уни ўлдиришади. Wалтер Мантелл қуш патлари ва терисини овчилардан сотиб олиб, отаси Гидеон Мантеллга юборади. Гидеон Мантелл намуналарни ўрганиб, бу Ноторнис, илгари фақат қазилма суякларидан ма’лум бўлган тирик қуш, эканлигини аниқлайди ва 1850-йилда уни Лондон Зоология жамияти йиғилишида тақдим этади[3]. 1851-йилда маорилар томонидан тутиб олинган яна бир қуш Wалтер Мантелга юборилди, Мантел қушнинг тўлиқ скелетини Лондонга жўнатади. Олимлар қушни органиб Мантел томонидан жонатилган биринчи қушдан фарқ қилишини аниқлашади ва қушни, Фердинанд вон Ҳочстеттер шарафига, Ноторнис ҳочстеттери деб номлашади. ХИХ аср давомида бу қуш яна икки марта — 1879 ва 1898-йилларда қайд этилган. 1898-йилдан сўнг эса ишончли тасдиқланган кузатувлар бўлмагани сабабли у йўқолиб кетган тур деб ҳисобланган[4].
Таксономия ва систематика
ХХ асрнинг иккинчи ярми давомида икки Ноторнис тури алоҳид тур эмас, балки битта турнинг кенжа турлари сифатида қайта таснифланди: Шимолий оролда Ноторнис мантелли мантелли, Жанубий оролда эса Ноторнис мантелли ҳочстеттери деб юритила бошланди. Кейинчалик олиб борилган морфологик тадқиқотлар улар австралосиё султон товиғи ёки пукекога (Порпҳйрио меланотус) яқин эканлиги ма'лум болди ва такаҳе султон товуқ (Порпҳйрио) уруғига киритилди.
Манбалар
- ↑ БирдЛифе Интернатионал (2020). "Порпҳйрио ҳочстеттери". ИУCН Ред Лист оф Тҳреатенед Спеcиэс 2020. дои:10.2305/ИУCН.УК.2020-3.РЛТС.Т22692808А170983662.эн. ҳттпс://www.иуcнредлист.орг/спеcиэс/22692808/170983662. Қаралди: 12 Новембер 2021.Такаҳе]]
- ↑ Оwен, Р. (1848). "Он Динорнис (Парт ИИИ): cонтаининг а десcриптион оф тҳе скулл анд беак оф тҳат генус, анд оф тҳе саме чараcтеристиc парц оф Палаптерйх, анд оф тwо отҳер генера оф бирдс, Ноторнис анд Нестор, форминг парт оф ан эхтенсиве cоллеcтион оф орнитҳиc ремаинс дисcоверед бй Мр Wалтер Мантелл ат Wаингонгоро, Нортҳ Исланд оф Неw Зеаланд". Трансаcтионс оф тҳе Зоологиcал Соcиэтй оф Лондон 3: 345–378, плс 52–56.
- ↑ Мантелл, Гидеон Алгернон (2010). "В. Нотиcе оф тҳе Дисcоверй бй Мр. Wалтер Мантеллин тҳе Миддле Исланд оф Неw Зеаланд, оф а Ливинг Спеcимен оф тҳе Ноторнис, а Бирд оф тҳе Раил Фамилй, аллиэд то Брачйптерйх, анд ҳитҳерто ункноwн то Натуралисц эхcепт ин а Фоссил Стате". Тҳе Трансаcтионс оф тҳе Зоологиcал Соcиэтй оф Лондон. 4 (2): 69–72. дои:10.1111/ж.1469-7998.1862.тб08048.х.
- ↑ Балланcе, Алисон А. (2001). "Такаҳе: тҳе бирд тҳат тwиcе cаме баcк фром тҳе граве". Ин Леэ, Wиллиам Г.; Жамиэсон, Иан Г. (эдс.). Тҳе Такаҳе: Фифтй Еарс оф Cонсерватион Манагемент анд Ресеарч. Дунедин, Неw Зеаланд: Университй оф Отаго Пресс. пп. 18–22. ИСБН 978-1-877276-01-9.