Talgʻat Tojuddin
| Талғат Тожуддин | |
|---|---|
Тәлгать Сафа улы Таҗетдинев | |
|
| |
| Биринчи Олий муфтий, Россия мусулмонлари марказий диний бошқармаси раиси | |
|
Мансаб даври 1992-йилдан бери | |
| Ўтмишдоши | лавозими та'сис этилган |
| Муфтий, СССР Европа қисми ва Сибир мусулмонлари диний бошқармаси раиси | |
|
Мансаб даври 1980-йил 19-июн – 1992 | |
| Ўтмишдоши | Габдулбарий Исаев |
| Вориси | лавозим тугатилган |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
1948-йил 12-октябр Қозон, РСФСР, СССР |
| Фуқаролиги |
|
| Турмуш ўртоғи | Сания Абдрауфовна |
| Болалари |
қизлари: Ноиля, Зулфия ўғиллари: Зуфар, Муҳаммад, Гумар |
| Таълим | Мир Араб мадрасаси |
| Дини | ислом |
Талғат Тожуддин (татарча: Тәлгать Таҗетдин, Талғат Сафич Тазетдинов, татарча: Тәлгать Сафа улы Таҗетдинев; 1948-йил 12-октябр, Қозон) — совет ва рус диний ва жамоат арбоби, мусулмонлар марказий диний бошқармаси раиси, Россия Олий муфтийси.
Таржимаи ҳоли

Талғат Сафич 1948-йил 12-октябрда Қозон шаҳрида меҳнаткаш татар оиласида туғилган[1][2].
1966-йилда Бухородаги Мир Араб мадрасасига ўқишга кириб, бу ерда диний таълим олган, уни 1973-йилда аъло баҳолар билан тугатган[1].
1978-йилда Қоҳирадаги ал-Азҳар ислом университетида таҳсил олган, таҳсил олаётган пайтда Ҳажга зиёрат қилган[1]. 1973-йилда Қозон „Маржоний“ жоме масжидининг иккинчи имом-хатиби, кейинчалик 1978-йилда бош имом этиб сайланган[1].
1980-йил 19-июнда СССР ва Сибирнинг Европа қисми (ДУМЕС) муфтийси ва мусулмонлари диний бошқармаси раиси этиб сайланган[1] [3].
1990-йил май ойида СССР мусулмонлари диний идоралари раҳбарларининг йиғилишида (1991-йилгача уларнинг сони 4 та бўлган) СССР мусулмон ташкилотлари халқаро алоқалар бўлими раиси этиб сайланган (1991-йилдан буён мусулмон ташкилотлари ташқи алоқалар ассоциацияси), ҳозирда ушбу ташкилот раисидир[1].
1990-йил 6-8-июнда Уфа шаҳрида бўлиб ўтган СССРнинг Европа қисми ва Сибир мусулмонларининг В қурултойида яна муфтий ва ДУМЕС раиси этиб сайланган.
1992-йилда Россия мусулмонларининг навбатдан ташқари ВИ қурултойида ДУМЕС тузилмасини Россия ва МДҲ Европа мамлакатлари мусулмонлари марказий диний бошқармасига айлантириш тўғрисида қарор қабул қилинган. Йирик минтақавий диний марказлар (мухтасибатлар) мусулмонлар маънавият идораларига айлантирилган (ҳозирда элликдан ортиқ муфтийлар) ва Талғат Тожуддинга олий муфтийлик унвони берилган[1].
1990-йиллар Талғат Тожуддин бошчилигидаги Марказий диний идорадан кўплаб жамоаларнинг ажралиб чиқиши, улар негизида параллел муфтийлар ташкил этилиши, ҳокимият томонидан қўллаб-қувватланмаслиги, танқид қилиниши муносабати билан қийин кечди. 1994-йилда ҳатто бир неча ойга лавозимидан четлатилган[3]. Шунга қарамай, 2000-йилга келиб, унинг мавқеи мустаҳкамланган, ЦДУМда жамоаларнинг ярмини сақлаб қолишга муваффақ бўлган[3] .
Россия Федерацияси Президенти ҳузуридаги Диний бирлашмалар билан ҳамкорлик бўйича Кенгаш аъзоси, Россия Динлараро Кенгаши Президиуми аъзоси, МДҲ Динлараро Кенгаши Президиуми маслаҳат аъзоси. МДҲ мамлакатлари мусулмонлари кенгаши, Россия Федерацияси Миллий ҳарбий жамғармаси Васийлик кенгаши аъзоси[1].
2013-йил октябр ойида Уфа шаҳрида Олий муфтий Талғат Тожуддин таваллудининг 65 йиллиги ва Оренбург маънавият ассамблеяси императори Екатерина ИИ нинг 1788-йилдаги фармони билан ташкил этилганининг 225 йиллигига бағишланган тантаналар бўлиб ўтган. Ассамблеянинг давомчиси Россия мусулмонлари марказий диний бошқармаси бўлиб, унда дунёнинг 33 давлатидан 500 дан ортиқ меҳмонлар ва Россия Федерациясининг 40 дан ортиқ субъектларидан делегатлар иштирок этган. Россия Федерацияси Президенти Владимир Путиннинг иштироки байрам тантаналарининг марказий воқеасига айланган. Тантанали тадбирлар доирасида давлат раҳбари Талғат Тожуддин билан учрашган[манба керак].
1989-йилдан бери Олий муфтий Талғат Тожуддин ҳар йили Булгар шаҳрига (Татаристон Республикасининг Спасский тумани) — „Изге Болгар Шокер Жиэна (болгарлардаги Муқаддас Шукроналик собори)“ зиёратини ташкил қилади. Тадбир 922-йилда Булгар шаҳрида Хон Алмуш томонидан замонавий татарларнинг аждодлари бўлмиш Волга бўйи булғорлари томонидан ислом динини ихтиёрий қабул қилганлигининг бир йиллигига бағишланган. Вақт ўтиши билан жамият Россия чегараларидан ташқарига ёйилган ва халқаро миқёсга эга бўлган. Шундай қилиб, Булгар Кенгаши-2015 га дунёнинг 20 дан ортиқ давлатидан 50 мингга яқин мусулмонлари ташриф буюрган[3].
Ҳозирда Талғат Тожуддин Россия Федерацияси мусулмонларининг ЙУНЕСКО, Ислом конференсияси ташкилоти, Европа мусулмонлари лигаси ва бошқа йирик халқаро ташкилотлардаги расмий вакилидир[1].
2015-йилнинг 24-декабрида Талғат Тожуддин ўз лавозимини тарк этиш ниятида эканлигини маълум қилди ва ўрнига Татаристон муфтийси лавозимига Комил Самигуллинни тайинлаган. Бу ҳақда Булгарда Муҳаммад пайғамбар (Мавлид ан-Набий) таваллуд кунига бағишланган тантаналар чоғида журналистларга маълум қилган[4]. Бироқ, 2016-йил 20-февралда Уфа шаҳрида бўлиб ўтган Мусулмонлар марказий диний бошқармаси президиумининг кенгайтирилган йиғилишида иккинчи марта рад этилганлиги сабабли К.Самигуллинни Россия Олий муфтийси лавозимига тайинлаш тўғрисидаги фармон фармонини бекор қилиш тўғрисида қарор қабул қилинган. Шундай қилиб, Т. Тожуддин ўз лавозимида қолган[1].
Оиласи
Турмуш қурган, икки қиз ва уч ўғли бор:
- 55 йилдан бери бирга яшаб келаётган рафиқаси Сания Абдрауф қизи (Сания Абдрауфовна) ҳам қозонлик, отаси Қозон шаҳридаги Азимов масжиди имом-хатиби бўлиб хизмат қилган.
- Катта қизи Наиля (1969-йилда туғилган) турмуш ўртоғи ва беш фарзанди билан Уфа шаҳрида яшайди.
- Қизи Зулфия (1970-йилда туғилган) ва унинг оиласи ҳам Уфа шаҳрида истиқомат қилади, турмуш ўртоғи билан уч фарзандни тарбиялайди. Куёви Наил банк тизимида ишлайди.
- Ўғли Зуфар (1972-йилда туғилган) ўрта мактабни тамомлагандан сўнг Уфа мадрасаси, Туркияда ўқиган. Марказий мусиқа маънавият мактаби босмахонаси директори лавозимида ишлайди.
- Ўғли Муҳаммад (1976-йилда туғилган) ўрта мактабни тугатгандан сўнг Қувайтда ўқиган. Россия Марказий Маънавият бошқармаси маъмурияти раҳбари, Бошқирдистон Республикаси Республика маънавият бошқармаси раҳбари, араб тилида сўзлашади.
- Ўғли Гумар (1979-йилда туғилган) ўрта мактабни тугатгач, Туркияда ўқиган.
Мукофотлари
Давлат мукофотлари
- ИИИ даражали „Ватанга хизматлари учун“ ордени (2019-йил 29-апрел) – маънавий маданиятни ривожлантириш, жамиятда миллатлараро ва конфессиялараро тинчлик ва тотувликни мустаҳкамлашга қўшган улкан ҳиссаси учун
- ИВ даражали „Ватанга хизматлари учун“ ордени (2013-йил 19-октябр) – меҳнат ютуқлари, кўп йиллик виждонли меҳнати ва фаол ижтимоий фаолияти учун
- „Шон-шараф“ ордени (2008-йил 12-октябр) – маънавий маданиятни ривожлантириш ва халқлар ўртасидаги дўстликни мустаҳкамлашдаги хизматлари учун[5]
- Дўстлик ордени (1998-йил 21-сентябр) – халқлар ўртасидаги дўстлик ва ҳамкорликни мустаҳкамлашга қўшган улкан ҳиссаси учун[6]
Россия Федерацияси субектларининг мукофотлари
- „Меҳнат жасорати учун“ медали (2022, Бошқирдистон Республикаси)
- Татаристон Республикасига хизматлари учун ордени (2022, Татаристон) [7]
- Салават Юлаев ордени (2020, Бошқирдистон)
- „Мари Элга хизматлари учун“ ордени (2019, Мари Эл Республикаси)
- „Дуслик“ ордени (2018, Татаристон) [8]
- „Бошқирдистон Республикаси олдидаги хизматлари учун“ ордени (2018, Бошқирдистон Республикаси)
- И даражали „Шон-шараф ва шон-шараф“ нишони (2017, Астрахан вилояти)
- „Астрахан вилоятига хизматлари учун“ ордени (2016, Астрахан вилояти)
- Киров вилояти ҳукуматининг фахрий ёрлиғи (2013-йил, Киров вилояти)
- „Челябинск вилоятига хизматлари учун“ кўкрак нишони (2010, Челябинск вилояти)
- Халқлар дўстлиги ордени (2008, Бошқирдистон)[9].
- Бошқирдистон Республикасининг фахрий дипломи (1998, Бошқирдистон)
Конфессиявий мукофотлари
- 1-даражали „Шон-шараф ва шон-шараф“ ордени (2018-йил, Рус православ черкови)
- „Абу Бакр разияллоҳуанҳу“ даражали „Ал-Иззат“ ордени (2018-йил 23-октябр, ЦДУМ)[10]
- ИИ даражали „Шон-шараф ва шон-шараф“ ордени (РОC, 2013-йил 13-октябр) – динлараро тинчлик ва тотувликни мустаҳкамлаш борасидаги ишларга эътибор учун[11]. Рус православ черкови
- ИИ даражали москвалик Муқаддас Княз Даниил ордени (РОC, 2008-йил) – динлараро тинчлик ва тотувликни мустаҳкамлаш борасидаги ишларга эътибори учун[12].
Манбалар
- ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 „Таджуддин, Талгат“. Энциклопедия ТАСС. Қаралди: 2023-йил 4-январ.
- ↑ „Талгат Таджутдин“. исламтат.ру. 2010-йил 26-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 23-май.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Филатов 2005.
- ↑ „Верховный муфтий России Талгат Таджуддин заявил о намерении покинуть свой пост // Власть | новости башинформ.рф“. www.башинформ.ру. 2016-йил 2-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 29-декабр.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 12 октабря 2008 года № 1456 „О награждении орденом Почёта Таджуддинова Т. С.“[сайт ишламайди]
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 21 сентября 1998 года № 1122 „О награждении орденом Дружби Таджуддинова Т. С.“
- ↑ „Указ Президента Республики Татарстан № УП-346 от 19 мая 2022 года «О награждении орденом „Дуслык“»“. Президент Республики Татарстан (19 мая 2022). Қаралди: 22 мая 2022.[сайт ишламайди]
- ↑ „Указ Президента Республики Татарстан № УП-724 от 12 октября 2018 года «О награждении орденом „Дуслык“»“. Президент Республики Татарстан (12 октября 2018). 2022-йил 22-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 22 мая 2022.
- ↑ „Верное дело. Правительство республики пообещало поддержку духовным лидерам традиционных конфессий“. 2014-йил 9-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 6-август.
- ↑ „Орден «Аль-’Иззат» («Слава, честь и достоинство») ЦДУМ России“. 2019-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 16-октябр.
- ↑ „Предстоятель Русской Церкви возглавил церемонию открытия ХВИИ Всемирного русского народного собора“. 2013-йил 3-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 31-октябр.
- ↑ „Глава Центрального духовного управления мусульман России Талгат церковным орденом св. князя Даниила Московского, ИИ степени“. 2008-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 23-октябр.
Ҳаволалар
- Тожуддин Талғат. (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-05-31 санасида архивланган) Динлар дунёси веб-сайтида
- Выступление Т. Таджуддина на 4-м Всемирном курултае башкир ЁуТубеда
- Al-Azhar universiteti bitiruvchilari
- Rossiyaning Doʻstlik ordeni sohiblari
- Hurmat ordeni sohiblari (Rossiya)
- Vatan oldidagi xizmatlari uchun 4-darajali ordeni sohiblari
- Vatan oldidagi xizmatlari uchun 3-darajali ordeni sohiblari
- Yashayotgan insonlar
- 1948-yilda tugʻilganlar
- 12-oktyabrda tugʻilganlar
- Mir Arab madrasasida tahsil olganlar