Tambali
Тамбали (қозоқча: Таңбалы) — Қозоғистоннинг Жетису ҳудудидаги петроглиф ёдгорлиги. Тамбали 2004-йилда ЮНЕСКОнинг Жаҳон мероси рўйхатига киритилган. Тамбали Алмати шаҳридан шимоли-ғарбда, автомобил йўли бўйича 170 км масофада жойлашган.
| УНЕСCО Жаҳон маданий мероси | |
|---|---|
 | |
| Критерия | Cултурал: (иии) |
| Манба | 1145 |
| Киритилган вақти | 2004 (28- сессия) |
| Майдон | 900 га (2,200 акр) |
| Буфер зонаси | 2,900 га (7,200 акр) |
| Cоординатес | 43°48′12″Н 75°32′6″Э / 43.80333°Н 75.53500°Э |
Тамбалидаги энг қадимги петроглифлар бронза даврига (тахминан 3 000 йил аввалга) мансуб бўлиб, бу пайтда ҳудудда сак/скиф халқларининг аждодлари яшаган, энг янгилари эса ХВИИИ–ХИХ асрларга оид[1].
Тавсифи
Тамбалида 48 та ёдгорлик бўйлаб тарқалган тахминан 5 000 та петроглиф мавжуд. Энг муҳим ҳисобланган бешта ёдгорлик — И, ИИ, ИИИ, ИВ ва В — атрофида тахминан 3 000 та тасвир жамланган. Бу бешта ёдгорлик кичик Тамбали дарасида тўпланган. Яна 22 та иккинчи даражали ёдгорликларнинг ҳар бирида 50 дан 100 тагача тасвир мавжуд. Қолган ёдгорликларда эса 1 дан 50 гача тасвир бор ва улар кенг ҳудуд бўйлаб сочилган.
Тамбалидаги петроглифлар тўртта турли даврга мансуб.
Ўрта бронза даври петроглифлари энг катта бадиий ва маданий қийматга эга. Тасвирлар ўртача 25–30 см катталикда бўлиб, айрим алоҳида намуналар 0,7–1,0 метрга етади. Улар асосан чопиб ўйиш услубида, 3–5 мм чуқурликда ишланган. Тасвирлар одатда натурага яқин бўлиб, антропоморфик, зооморфик ва синкретик сюжетларни ўз ичига олади. Масалан, қуёш худолари (қуёш-бошлар), ниқобланган шахслар, таёқ ушлаган кишилар, бўриниқобли камончилар, сажда қилувчилар, қуролланган жангчилар, ҳайвон ва одам қурбонликлари, эротик саҳналар, туғаётган аёллар, аравалар, буқалар, эшаклар, отлар, туялар, чўчқалар, бўрилар, кийиклар ва ҳоказо. Баъзи ҳайвон тасвирлари бугунги кунда йўқолиб кетган турларга мансуб.
Кейинги бронза даври ва ўтиш даври петроглифларида тасвирлар камроқ ранг-баранг ва техник жиҳатдан содда. Улар 1–2 мм чуқурликда чопиб ўйилган. Ўртача катталиги 15 см дан кичик. Мураккаб сюжетлар кам учрайди. Отлар, буқалар ва ёввойи ҳайвонлар тасвири сақланиб қолган бўлса-да, чорвачилик ҳаётига оид саҳналар кўпроқ учрайди.
Илк темир даври петроглифлари Тамбалида сон жиҳатидан энг кўп. Бу тасвирлар услуб, сифат ва мавзу жиҳатидан аввалги даврлардагидек бир хил эмас. Уларни турли халқлар ва қабилалар яратган. Ёввойи ҳайвонларни овлаш, кийик ва эчкиларни йиртқичлар қувиши саҳналари ҳануз кенг учрайди.
Ўрта асрлар ва янги давр петроглифлари сон жиҳатидан камроқ, жами тахминан 300 та тасвирдан иборат. Сюжетларга дуэл қилаётган жангчилар киради. Ов саҳналарида эътибор кўпроқ овчига қаратилиб, ўлжа иккинчи ўринга тушади. Байроқлар, қуроллар ва от жабдуқларига катта эътибор берилади. Тасвирлар сатҳга саёзроқ ўйилган ва кўпи аввалги петроглифларга қўшимча тарзида ишланган. Ўйма тасвирлар жойлашган нуқталар камроқ кўзга ташланади[2][3].
Этимологияси
Тамбали номи қозоқ ва бошқа туркий тилларда „бўялган ёки тамгаси бор жой“ деган маънони англатади.
Яна қаранг
Галлерея
-
Тамбалидаги кичик дарада топилган қадимги тош ўймакорлиги (петроглифлар) -
Петроглифлар жойлашган кичик дарани умумий кўриниши -
Қадимги қабила рақси ва ҳайвонлар тасвирланган петроглифлар -
Муқаддас жойдаги энг катта петроглифлар гуруҳи -
Тамбалидаги петроглифлар, Қозоғистондаги ЮНЕСКО Жаҳон мероси обекти -
Тамбалидаги петроглифлар, Қозоғистондаги ЮНЕСКО Жаҳон мероси обекти -
Тамбалидаги петроглифлар -
Тамбали манзарасининг кўриниши
Манбалар
- ↑ Эхплоринг Казакҳстан анд пост-Совиэт Cентрал Асиа: Оне Степпе ат а Тиме, 26 Септембер 2011.
- ↑ „Петроглйпҳс wитҳин тҳе Арчаэологиcал Ландсcапе оф Тамгалй“. УНЕСCО (2003). Қаралди: 2021-йил 23-март.
- ↑ Ҳерманн, Луc. Диэ Петроглйпҳен вон Тамгалй ин Касачстан (де). Парис: БоД (Боокс он Деманд), 2011. ИСБН 978-2-8106-1832-3.
Ҳаволалар
 |
Викиомборда „Тамбали“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |