Tantalit

Танталит — мураккаб оксидлар гуруҳига мансуб минерал; колумбиттанталит изоморф қаторининг чекка аъзоси (қаранг Колумбит). Кимёвий таркиби (Ғе, Мп) (Та, Нб)2О6. Т.да тантал (%да) 1CҲдан кўп бўлади. Турлари: ферротанталит (ҒеО:МпО>3:1, ҒеОнинг миқдори 14%гача); манганотанталит (МнО:ФеО>3:1, МпОнинг миқдори 14%гача); Са, Мг, Сн, Ти, кам ҳолларда W, У, Тҳ ва бошқа изоморф аралашмалар ҳолида бўлади. Ромбик системада кристалланади; колумбитнинг структура типи. Кристаллари игнасимон. Ранги қора, кулранг, қўнғир, қизғишжигарранг. Шаффоф эмас ёки ярим шаффоф. Ярим металлсимон ялтирайди. Синоними — илдефонсит, қаттиқ тантал рудаси. Колумбиттанталит қаторида Та2О5 миқдори ортиши билан қонунга биноан физик хусусиятлари ўзгариб боради. Т.нинг қаттиқлиги 6,5—7 ва зичлиги 6,2—8,2 г/см³. Мўрт. Т. колумбитдан спектрнинг инфрақизил областидаги оптик константа билан фарқ қилади. Генетик жиҳатдан гранитлар, пегматитлар (камёб металли, мусковитли, кварсдала шпатли ва бошқалар), карбонатитлар ва ишқорли тоғ жинслари билан боғлиқ; пегматитларда Т. албит, лепидолит, берилл ва бошқалар билан ассоциацияда бўлиб, колумбитга нисбатан кечки босқичда кристалланади. Т. асосий массасининг ҳосил бўлиши албитизация, манганотанталитники — лепидолизация жараёни билан боғлиқ. Т. нурашга чидамли, фақат эллювиал, камроқ аллювиал сочмаларда тўпланади ва асосан шу ернинг ўзида қазиб олинади. Т. танталнинг асосий рудали минерали (қаранг Тантал рудалари). Т.нинг хориждаги асосий конлари Канада, Бразилия, Ғарбий Австралия, Мозамбик, Шарқий Қозоғистон ва Уралда маълум. Ўзбекистонда Марказий Қизилқумнинг пегматит томирларида (1931), Ғарбий Ўзбекистоннинг ЧатқолҚурама региони гранитоидларида ва Чоқадамбулоқнинг пегматитларида колумбиттанталит минераллари учрайди.