Ziyosfera

Tapati

Тапати (санск. Тапати) — ҳиндларнинг кейинги (эпик) мифологиясида Тапти дарёсининг қуёш худоси Суря ва унинг рафиқаси Чхайнинг қизи кўринишидаги тимсоли. Унинг қирол Самварана билан никоҳидан ҳинд эпик ва ярим афсонавий тарихида машҳур бўлган Каурава ёки Куру сулоласи пайдо бўлган, унинг бошлиғи Тапати ва Самварананинг ўғли княз Куру бўлган.

Тапати — ҳиндуизмдаги маъбуда[1]. „Тапати“ номи том маънода „иситувчи“, „иссиқ“, „куйдирувчи“ деган маънони англатади[2][3]. Унинг гўзаллиги, гўзал юз тузилиши ва қаттиқ диний тарбияси билан уч дунёда ҳеч ким тенглаша олмайди, дейилган[4]. Бу ном скиф худолари маликаси Табити номи билан боғлиқ[5][6].

Тарихи

Тапти дарёси

Тапати дастлаб Маҳабҳаратда Самвараннинг хотини сифатида тилга олинган. Иккала қаҳрамоннинг ҳикояси бошқа ҳинд матнларида ҳам мавжуд, масалан „Шримад-Бҳагаватам“ ва „Пуранам“. Бу матнларга кўра, Тапатининг уйи Тапти дарёси бўйида бўлган[7][8].

Маҳабҳаратда Аржуна Гандҳарвадан Тапати исмининг келиб чиқиши ҳақида сўради. Гандҳарва, Қуёшнинг Тапати исмли гўзал қизи борлигини ва уни турмушга бермоқчи эканлигини айтди.

Бир куни овда бир подшоҳ Тапатини кўриб, севиб қолди ва унга турмушга чиқишни таклиф қилди. Аммо жавоб беришдан олдин, Қуёшнинг қизи уни тасдиқлаш учун отасининг олдига юборди. Илк Куарва шоҳи Самваран Қуёшга сажда қилган ва унинг эри сифатида танланган. Шоҳ, Қуёшдан Самварана ва Тапатининг никоҳини тасдиқлашни сўраган донишманд Васиштҳидан ёрдам сўради ва Қуёш рози бўлди[9].

Маъноси

Ҳинду матнларига кўра, Тапати ўзининг садоқати билан машҳур эди. На маъбудалар, на жинлар, на Апсара, на Гандҳарва унга гўзаллиги, феъл-атвори ва Веда ҳақидаги билимлари билан тенг эмас эди[10].

Сиғиниш усули

Тапти дарёси Тапати номи билан аталганлиги сабабли, одамлар унга маъбуда шаклида ҳам, ҳинду матнларида санаб ўтилган кўплаб ажойиб фазилатларга эга бўлган муҳим дарё шаклида ҳам сиғинишган[11].

Қариндошлар

Тапати тилга олинган ҳинд матнларига кўра, биз Қуёш қизининг қариндошлари ҳақида тасаввурга эгамиз. Суря унинг отаси, Чхая эса онаси. Тапати Самварананинг хотини ва Курунинг онаси эди. Бундан ташқари, унинг катта опалари — Ями ва Бҳадра ва иккита укаси — Шани ва Яма бор эди[12][13].

Манбалар

  1. ↑ Ҳеwитт, Ж. Ф.. Ҳисторй анд Чронологй оф тҳе Мйтҳ-Макинг Аге. Рипол Классик. ИСБН 9781143716454. 
  2. ↑ Гандҳи, Манека. Тҳе Пенгуин Боок оф Ҳинду Намес фор Гирлс. Пенгуин Боокс Индиа, 2004. ИСБН 9780143031697. 
  3. ↑ Cоултер, Чарлес Русселл. Энcйcлопедиа оф Анcиэнт Деитиэс. Роутледге, 2013-07-04. ИСБН 9781135963903. 
  4. ↑ „Тҳе Маҳабҳарата, Боок 1: Ади Парва: Чаитраратҳа Парва: Сеcтион CЛХХИИИ“. www.саcред-техц.cом. Қаралди: 2017-йил 7-декабр.
  5. ↑ Чеунг, Жоҳннй (2007) Этимологический словар иранского глагола (серия индоэвропейских этимологических словарей Лейдена; 2), Лейден, Бостон: Брилл, →ИСБН, пагес 378-379
  6. ↑ МаcЛеод, Шарон (Деc 7, 2013). Божественноэ женскоэ начало в древней Европе: богини, свящэнниэ женщини и истоки западной култури. Макфарланд. п. 116-128. — Дата обращэния 17-декабря 2018.
  7. ↑ „Тапати - АнcиэнтВоиcе“ (эн). анcиэнтвоиcе.wикидот.cом. Қаралди: 2017-йил 5-декабр.
  8. ↑ „Куру - АнcиэнтВоиcе“ (эн). анcиэнтвоиcе.wикидот.cом. Қаралди: 2017-йил 5-декабр.
  9. ↑ Буитенен, Ж. А. Б. ван; Буитенен, Жоҳаннес Адрианус Бернардус. Тҳе Маҳабҳарата, Волуме 1: Боок 1: Тҳе Боок оф тҳе Бегиннинг. Университй оф Чиcаго Пресс, 1973. ИСБН 9780226846637. 
  10. ↑ Ҳисториcал анд Десcриптиве Аccоунт оф Бритиш Индиа: Фром тҳе Мост Ремоте Период то тҳе Cонcлусион оф тҳе Афгҳан Wар. Оливер & Бойд, 1844. 
  11. ↑ Сингҳ, Маҳеш Прасад; Сингҳ, Ж. К.; Моҳанка, Реэна. Форест Энвиронмент анд Биодиверситй. Дая Публишинг Ҳоусе, 2007. ИСБН 9788170354215. 
  12. ↑ Далал, Рошен. Ҳиндуисм: Ан Алпҳабетиcал Гуиде. Пенгуин УК, 2014-04-18. ИСБН 9788184752779. 
  13. ↑ „Тапати - АнcиэнтВоиcе“ (эн). анcиэнтвоиcе.wикидот.cом. Қаралди: 2017-йил 6-декабр.

Адабиётлар

  • Тапати // Энсиклопедический словар Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi