Taqdir

Тақдир (арабча: ‎‎ — олдиндан белгиланган ҳаёт йўли), қисмат — инсон ҳаёти ва фаолиятини ҳамда оламдаги барча ҳодисаларни Аллоҳ иродасига боғлиқ деб ҳисобловчи диний тасаввур. Тақдирга ишониш барча динларда бор. Лекин уларнинг ҳар бирида ўзига хос хусусиятлар билан талқин этилади. Исломда расман эътироф этилган ақидалардан бири. Христианликда ва исломда тақдир худонинг азалий илми ва қудрати тарзида изоҳланади.

Тарих давомида одамлар тақдир ҳақидаги қизиқарли ва эскирмайдиган г'ояга мафтун бо'либ келган. Бу бизнинг ҳаётимиз қат'ий, муқаррар ё'налишда давом этиши ҳақидаги тушунчага ишора қилади. Тақдир ғояси вақт ўтиши билан ўзгариб, кўплаб маданиятлар ва э’тиқодларга мослашган бўлса-да, унинг сир ва сеҳр уйғунлиги инсон тафаккури ва тасаввурини ўзига жалб этишда давом этди.

Динларда

Тақдир ғояси вақт ўтиши билан диний ва фалсафий ғоялар ўзгариб борди. Инсоннинг бу ҳаётдаги ва аввалги ҳаётидаги қилмишлари уларнинг келажагига та'сир қилади, деб ҳисоблайдиган карма тушунчаси ҳиндуизм ва буддизм каби бир қанча диний тизимларда пайдо бўлган.

Тақдирга ишониш барча динларда бор. Лекин уларнинг ҳар бирида ўзига хос хусусиятлар билан талқин этилади. Христианликда ва исломда тақдир худонинг азалий илми ва қудрати тарзида изохланади. Исломда тақдир — Аллоҳ иродасига боғлиқ деб ҳисобловчи диний тасаввур, расман эътироф этилган ақидалардан бири.

Адабиётлар

• Тақдирнинг ролини яхшироқ тушуниш учун қадимги цивилизациялар юнонлар ва римликлар каби афсоналар ва ҳикоялар ҳақида тез-тез фанатизация қилишган. Улар Моираи каби кучли худолар ҳаёт то'қимасини то'қиб, ҳар бир инсон ҳаётининг ҳикояларини ёзиб, бизнинг тақдиримизни аниқ белгилаб қо'йган деган фикрга эга эдилар. Бундай шароитда тақдир ҳамма нарсани қамраб олувчи куч сифатида қаралди, уни о'згартиришга уринишимизга қарамай, одамлар томонидан назорат қилиб бо'лмайди. Кейинчалик Шекспирнинг фожиалари ёки турли одамларнинг олдиндан белгилаб қўйган йўлларида босиб ўтган синовлари ва ғалабаларини тадқиқ этувчи “Беовулф” достони каби асарлар билан тақдир ҳам адабиёт ва сан’атда такрорий мавзу бўлди. Ушбу бадиий ижодлар ко'пинча тақдирга нисбатан кенгроқ маданий нуқтаи назарни акс эттиради, бу бизнинг инсоний табиатимизга бўлган жозибадорликни, ҳикоя қилишга жалб қилишни ва келажагимизни бошқаришга уринишдаги қийинчиликларни тасвирлайди. Бугун биз тақдирни воқеаларнинг олдиндан белгилаб қо'йилган ажралиши, шу жумладан о'з ҳаётимиз қандай давом этиши ва охир-оқибат биз босиб о'тадиган ё'ллар сифатида белгилаймиз.