Тарҳунт (Тарҳун[1]) — ҳеттиан момақалдироқ худоси. Бошқа тилларда Анатолий Тару (хатт), Тарҳу(wа)нт(а)-(лувиан), ДЕУС ТОНИТРУС (лувиан[1] иэроглифларини узатиш), Запарwа (Палаис), Трққас/Трққиз (Ликия) ва Трқуδэ (дат. П.) (жигарранг)[1].

Месопотамияда унинг эквивалентлари Адад (Шумер), Хадад / Хадад (Аккад)[2] ва Тешуб (хуррит) эди[3].

Функсиялар

Тарҳунт момақалдироқ, ёмғир, булутлар ва бўронлар каби турли об-ҳаво ҳодисалари учун мас’ул бўлган момақалдироқ худосидир. Бундан ташқари, у осмон ва тоғларни бошқаради. Тарҳунт қарор қилганидек, ҳосил ёки қурғоқчилик ва очлик бўлади, у хет пантеонининг[4] бошида туради[5].

Таржунт худоси Хет қиролига худолар номидан Ҳатти мамлакатини „бошқариш“ мавқеини берди[6]. Қироллик ҳукуматига қўшимча равишда, унинг ваколатига бошқа давлат муассасалари ва чегаралар ва йўлларнинг ўтиши киради[7][8].

Оила

Тарҳунт-Қуёш маъбудаси Ариннанинг турмуш ўртоғи. Уларнинг фарзандлари Телепина ва Каммамма[9] худолари, Мецулла[9] ва Инара[9] маъбудалари, шунингдек, Циппаланд ва Нерик шаҳарларининг момақалдироқ худолари[9].

Тасвирлар

Тархунт Хетларнинг олий худоси бўлиб, Язиликайдаги қоядаги маъбадда эркак худоларни бошқарган. У Намни ва Ҳаззи тоғларининг эгилган худолари устида турган, ўткир қалпоқли ва таёқли соқолли одам сифатида тасвирланган. У қўлидаучта чақмоқдан қилинган бир боғламни ушлаб туради. Ибронийча барелефда Тарҳунт икки шохли тожда, узун тор бурунли поябзал, дон қулоқлари ва узум дасталари билан тасвирланган. Кейинчалик тасвирлар уни Тесла шаклидаги жанговар болта билан кўрсатади[10][11].

Темир даврида Тарҳунт, Янги Хет қиролликларида Тарҳунт номи билан ҳурматга сазовор бўлган[11]. Ликияликлар уни Трққас/Трққиз[11] номи билан билишар эди. Кариан қурбонлик формуласида трқуδэ „Тарҳунту“ шакли қайд этилган[1][10]. Ҳатто жанубий Анадолуда Рим даврида ҳам Тарҳунт га тегишли Трокондас шахсий исми тасдиқланган[12].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Маcиэж Попко: Вöлкер унд Спрачен Алтанатолиэнс. Wиэсбаден 2008, С. 107.
  2. ↑ Волкерт Ҳаас, Ҳеидемариэ Коч: Религионен дес алтен Ориэнц: Ҳетҳитер унд Иран. Гöттинген 2011, С. 230.
  3. ↑ Волкерт Ҳаас, Ҳеидемариэ Коч: Религионен дес алтен Ориэнц: Ҳетҳитер унд Иран. Гöттинген 2011, С. 230.
  4. ↑ Волкерт Ҳаас, Ҳеидемариэ Коч: Религионен дес алтен Ориэнц: Ҳетҳитер унд Иран. Гöттинген 2011, С. 228.
  5. ↑ Пиотр Тарача: Религионс оф Сеcонд Милленниум Анатолиа. Ҳаррассоwитз, Wиэсбаден 2009, С. 107 (Тарҳунт Гоогле Бооксда).
  6. ↑ Пиотр Тарача: Религионс оф Сеcонд Милленниум Анатолиа. Ҳаррассоwитз, Wиэсбаден 2009, С. 46 ф. ( в „Книгах Гоогле“)
  7. ↑ Волкерт Ҳаас, Ҳеидемариэ Коч: Религионен дес алтен Ориэнц: Ҳетҳитер унд Иран. Гöттинген 2011, С. 211 ф.
  8. ↑ Пиотр Тарача: Религионс оф Сеcонд Милленниум Анатолиа. Ҳаррассоwитз, Wиэсбаден 2009, С. 58 (Тарҳунт Гоогле Бооксда).
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 Пиотр Тарача: Религионс оф Сеcонд Милленниум Анатолиа. Ҳаррассоwитз, Wиэсбаден 2009, С. 91 ( в „Книгах Гоогле“).
  10. ↑ 10,0 10,1 Cалверт Wаткинс: Ҳоw то Килл а Драгон. Аспеcц оф Индо-Эуропеан Поэтиcс. Охфорд Университй Пресс, Неw Ёрк у. а. 1995, ИСБН 0-19-508595-7, С. 430 (Сеитенансичт ин арчиве.орг).
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 Cалверт Wаткинс: Тҳе Голден Боwл: Тҳоугҳц он тҳе Неw Саппҳо анд иц Асианиc Баcкгроунд. Ин: Cлассиcал Антиқуитй Бд. 26, 2007, С. 321 ф.
  12. ↑ Тйлер Жо Смитҳ: Вотиве Релиэфс фром Балбоура анд Иц Энвиронс. Ин: Анатолиан Студиэс. Банд 47, 1997, С. 3-49, ҳиэр С. 36; Пҳило Ҳ. Ҳоуwинк ТенCате: Тҳе Луwиан Популатион Гроупс оф Лйcиа анд Cилиcиа Аспера дуринг тҳе Ҳелленистиc Период (= Доcумента эт Монумента Ориэнтис Антиқуи. Банд 10). Брилл, Леиден 1961, С. 125 фф. (Докторарбеит 1961, Университäт Амстердам).

Адабиётлар

  • Герҳард Ж. Беллингер: Кнаурс Лехикон дер Мйтҳологиэ. 3100 Стичwöртер зу ден Мйтҳен аллер Вöлкер вон ден Анфäнген бис зур Гегенwарт. Дроэмер Кнаур, Мüнчен 1989, ИСБН 3-426-26376-9.
  • Волкерт Ҳаас: Диэ ҳетҳитисче Литератур. Техте, Стилистик, Мотиве. Груйтер, Берлин у. а. 2006, ИСБН 3-11-018877-5.
  • Жоҳн Давид Ҳаwкинс: Wҳат доэс тҳе Ҳиттите Сторм-Год ҳолд? Ин: Диэдерик Ж. W. Меижер (Ҳрсг.): Натурал Пҳеномена. Тҳеир Меанинг, Депиcтион анд Десcриптион ин тҳе Анcиэнт Неар Эаст (= Конинклижке Недерландсе Академиэ ван Wетенсчаппен, Афд. Леттеркунде. Верҳанделинген. НР Банд 152). Нортҳ-Ҳолланд, Амстердам у. а. 1992, ИСБН 0-444-85759-1, С. 53-82.
  • Эинар вон Счулер: Клеинасиэн: Диэ Мйтҳологиэ дер Ҳетҳитер унд Ҳурритер — Дер Ҳауптwеттерготт. Ин: Ҳанс Wилҳелм Ҳауссиг (Ҳрсг.): Гöттер унд Мйтҳен им Вордерен Ориэнт (= Wöртербуч дер Мйтҳологиэ. Абтеилунг 1: Диэ алтен Културвöлкер. Банд 1). Клетт-Cотта, Стуттгарт 1965, С. 208—212, ҳиэр С. 209—210.
  • Пиотр Тарача: Религионс оф Сеcонд Милленниум Анатолиа (= Дресднер Беитрäге зур Ҳетҳитологиэ. Банд 27). Ҳаррассоwитз, Wиэсбаден 2009, ИСБН 978-3-447-05885-8 Тарҳунт Гоогле Бооксда.
  • Волкерт Ҳаас, Ҳеидемариэ Коч: Религионен дес алтен Ориэнц: Ҳетҳитер унд Иран. Ванденҳоэк & Рупречт, Гöттинген 2011, ИСБН 978-3-525-51695-9.
  • Попко, Мацей: Вöлкер унд Спрачен Алтанатолиэнс. Ҳаррассоwитз Верлаг: Wиэсбаден 2008. ИСБН 978-3-447-05708-0.
  • Cалверт Wаткинс: Тҳе Голден Боwл: Тҳоугҳц он тҳе Неw Саппҳо анд иц Асианиc Баcкгроунд. Ин: Cлассиcал Антиқуитй Бд. 26, 2007, С. 305—324.