Tarozi

Тамаки оғирлигини ўлчовчи эски тарози. 1850-йиллар.

Тарози — жисмга таъсир этувчи оғирлик кучи асосида жисмлар вазнини аниқлайдиган асбоб.

Тарози қадимий ўлчаш асбобларидан. Икки елкали ва тарелкасимон паллали оддий тарози қадимги Бобилда мил. ав. 2,5 минг йилликда ва Мисрда мил. ав. 2 минг йилликда пайдо бўлган. Савдо, ишлаб чиқариш ва фаннинг ривожланиши билан тарози аста-секин такомиллашиб борган. Тарозининг умумий мақсадларга мўлжалланган, намуна (эталон; тошларни текшириш учун) ва лаборатория (аналитик, микроаналитик, намуна аниқланадиган ва бошқалар) турлари бор. Ишлаш тарзи бўйича ричагли, электрометрик, гидростатик, гидравлик ва пружинали хилларга бўлинади. Тортиш чегараси бўйича умумий мақсад учун мўлжалланган тарозининг стол устига ўрнатиладиган — 50 килограммгача, кўчма — 50 кг дан 6 тоннагача, муқим (вагонетка, автомобил, вагон, элеваторбункерларни тортиш учун) — 5 тоннадан 200 тоннагача юкни торта оладиган хиллари бор.

Тарозиларнинг барча хиллари ушбу кўрсаткичлар билан тавсифланади: 1) чегаравий тортиш кучи — метрологик кўрсаткичларини бузмаган ҳолда тарози чидаши мумкин бўлган энг катта статик нагрузка; 2) бўлинмалари қиймати — шкаланинг бир бўлими ўзгаришига мос вазн; 3) тортишда йўл қўйиладиган хатолар чегараси — бир галги тортилган вазн билан ҳақиқий вазн орасидаги фарқ; 4) тортишлар пайтида шкала кўрсатишидаги йўл қўйиладиган фарқлар — бир жисмнинг ўзини ҳар гал тортиб кўрганда вазни ҳар хил чиқиши. Шу кўрсаткичлар тарозининг сифатини ва синфини белгилайдиган омиллар ҳисобланади. Ҳозир юкнинг ҳам вазнини, ҳам қийматини харидорга кўрсатиб турадиган электрон тарозилар кўпроқ қўлланади.