Tarvuz

Тарвуз ( Cитруллус ланатус ) - Қовоқдошлар оиласига мансуб гулли о'симлик тури. Ток (узум) о'симлигига о'хшаш пояси мавжуд. Бу бутун дунё бо'йлаб 1000 дан ортиқ навларга эга бо'лган ҳаммабоп полиз маҳсулоти.
Тарвуз бутун дунё бо'йлаб - тропикдан мо'тадил минтақаларгача бо'лган қулай иқлим шароитида о'зининг катта ейиладиган меваси учун о'стирилади: бу қаттиқ қобиг'и ва ички бо'линмалари бо'лмаган резавор мева. Ширин, сувли, эти одатда то'қ қизилдан пушти ранггача, ко'плаб қора уруг'лар билан, ба'зида уруг'сиз навлари ҳам мавжуд. Мевани хом ёки тузланган ҳолда исте'мол қилиш мумкин. Шунингдек, у шарбат ёки ичимликлар таркибига аралаштириб ҳам исте'мол қилиниши мумкин.
Судандаги Кордофан қовунлари билан бир турга мансуб, бугунги кунда етиштирилган тарвузларнинг авлодлари бо'лиши мумкин[1]. Ёввойи тарвуз уруг'лари Ливиядаги Уан Мухуггиагда топилган бо'либ, у тахминан милоддан аввалги 3500 йилга то'г'ри келади[2]. Тарвузлар Шимолий-Шарқий Африкада маданийлаштирилди ва милоддан аввалги 2000-йилга келиб Мисрда етиштирилди. Улар ҳозирги ширин тарвузлардан фарқ қилган. Биз бугунги кунда исте'мол қиладиган тарвузлар Рим даврида О'рта ер денгизи дунёсида тарқалган[3].
Катта ҳосил олиш доирасидаги ишлар турли касалликка чидамли навларни яратди. Полизчилик ҳоҳасида экилганидан кейин 100 кун ичида етилган мева берадиган ко'плаб навлар мавжуд. 2017-йилда Хитой дунёдаги жами тарвузнинг учдан икки қисмини етиштирган.
Тарих


Тарвузлар дастлаб сув миқдори юқори бо'лганлиги учун етиштирилган ва қуруқ мавсумларда нафақат озиқ-овқат манбаи, балки сув захираси сифатида ҳам исте'мол қилинга. Тарвуз уруг'лари О'лик денгиз ҳудудида, қадимги Баб-эдҳ-Дҳра ва Тел Араднинг аҳоли истиқомад қиладиган ҳудудларида топилган[4].
5000 йиллик ёввойи тарвуз уруг'лари ( C.ланатус ) Ливиянинг жануби-г'арбий қисмида жойлашган тарихий археологик жой Уан Муҳуггиагда топилган. Ушбу археоботаник кашфиёт о'симликнинг о'тмишда кенг тарқалгани тасдиқлаши мумкин[5].
Турлари
Бир қатор нав гуруҳлари аниқланган:[6]
Фойдаланиш
Пазандачилик
Тарвуз ёзда тез-тез исте'мол қилинадиган мева бо'либ, одатда бо'лаклар шаклида, аралаш мевали салатларда ёки шарбат ко'ринишида исте'мол қилинади[7][8]. Тарвуз шарбатини бошқа мева шарбатлари билан аралаштириш ёки шароб тайёрлаш мумкин[9].
Уруг'лари ёнг'оқ та'мига эга. Қуритилиши ва қовурилиши ёки майдаланиши мумкин[10]. Тарвуз п'стлог'ини исте'мол қилиш мумкин, аммо уларнинг ёқимсиз та'мини тузлаш орқали бартараф этиш мумкин[11]. Ба'зи ҳудудларда сабзавот сифатида қовуриб исте'мол қилинади[12].
Етиштириш
2020 йилда глобал тарвуз ишлаб чиқариш 101,6 миллион тоннани ташкил этди. Хитой (материк) тарвузлари умумий ҳосилнинг 60 фоизини (60,1 миллион тонна) ташкил этди. Иккиламчи ҳосилдорлар қаторига Туркия, Ҳиндистон, Эрон, Жазоир ва Бразилия кирди – уларнинг барчаси 2020-йилда йиллик ҳосилнинг 2-3 миллион тоннасини етиштирди.
| Тарвуз ишлаб чиқариш, 2020-йил (миллионс оф тоннес)
| |
|---|---|
60.1
| |
3.49
| |
2.79
| |
2.74
| |
2.29
| |
2.18
| |
| Жами (бутуб дунё) | 101.6
|
| Манба: Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг ФАОСТАТ [13] | |

Манбалар
- ↑ Реннер, Сусанне С.; Wу, Шан; Пéрез-Эсcобар, Осcар А.; Силбер, Мартина В.; Феи, Зҳангжун; Чомиcки, Гуиллауме (2021-05-24). „А чромосоме-левел геноме оф а Кордофан мелон иллуминатес тҳе оригин оф доместиcатед wатермелонс“. Проcеэдингс оф тҳе Натионал Аcадемй оф Сcиэнcес. 118-жилд, № 23. э2101486118-бет. Бибcоде:2021ПНАС..11801486Р. ИССН 0027-8424. ПМИД 34031154.
{{cите магазине}}: Андозада ҳеч қандай қиймат берилмаган (бўш) номаълум параметр мавжуд:|сеператор=(ёрдам) - ↑ Wасйликоwа, Крйстйна; ван дер Веэн, Марижке (2004). „Ан арчаэоботаниcал cонтрибутион то тҳе ҳисторй оф wатермелон, Cитруллус ланатус (Тҳунб.) Мацум. & Накаи (сйн. C. вулгарис Счрад.)“. Вегетатион Ҳисторй анд Арчаэоботанй. 13-жилд, № 4. 213–217-бет. ИССН 0939-6314. ЖСТОР 23419585. 24 Марч 2022да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 14 Деcембер 2020.
{{cите магазине}}: Андозада ҳеч қандай қиймат берилмаган (бўш) номаълум параметр мавжуд:|сеператор=(ёрдам) - ↑ Парис, Ҳаррй С. (Аугуст 2015). „Оригин анд эмергенcе оф тҳе сwеэт дессерт wатермелон, Cитруллус ланатус“. Анналс оф Ботанй. 116-жилд, № 2. 133–148-бет. ПМИД 26141130.
{{cите магазине}}: Андозада ҳеч қандай қиймат берилмаган (бўш) номаълум параметр мавжуд:|сеператор=(ёрдам) - ↑ Амар, Зоҳар. Арабиан Другс ин Медиэвал Медитерранеан Медиcине. Эдинбургҳ Университй Пресс, 5 Деcембер 2016. ИСБН 9781474413183. Қаралди: 2019-йил 26-август.
- ↑ Страусс. „Тҳе 5,000-Еар Сеcрет Ҳисторй оф тҳе Wатермелон“ (эн). Натионал Геограпҳиc Неwс (2015-йил 21-август). 2020-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 15-октябр.
- ↑ Порчер, Мичел Ҳ. „Мултилингуал Мултисcрипт Плант Наме Датабасе“. Сортинг Cитруллус намес. 2011-йил 12-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 17-октябр.
- ↑ „Wатермелон“. г Маркетинг Ресоурcе Cентер, УС Департмент оф Агриcултуре, Иоwа Стате Университй (2017). 2017-йил 30-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 9-май.
- ↑ „Топ 10 wайс то энжой wатермелон“. Продуcе фор Беттер Ҳеалтҳ Фоундатион, Cентерс фор Дисеасе Cонтрол, УС Натионал Институтес оф Ҳеалтҳ (2017). 2017-йил 29-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 9-май.
- ↑ Огодо, А. C.; Угбогу, О. C.; Угбогу, А. Э.; Эзеону, C. С. (2015). „Продуcтион оф михед фруит (паwпаw, банана анд wатермелон) wине усинг Саcчаромйcес cеревисиаэ исолатед фром палм wине“. СпрингерПлус. 4-жилд. 683-бет. ПМИД 26576326.
{{cите магазине}}: Андозада ҳеч қандай қиймат берилмаган (бўш) номаълум параметр мавжуд:|сеператор=(ёрдам) - ↑ „Cитруллус ланатус (Тҳунб.) Мацум. & Накаи“. Соутҳ Африcа Натионал Биодиверситй Институте. 2015-йил 24-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 4-октябр.
- ↑ Тодд C. Wеҳнер „Wатермелон“, . Вегетаблес И, Ҳандбоок оф Плант Бреэдинг Жаиме Проҳенс анд Фернандо Нуэз: . Спрингер, 2008 — 381–418-бет. ДОИ:10.1007/978-0-387-30443-4_12. ИСБН 978-0-387-72291-7.
- ↑ Брянт Террй. Веган Соул Китчен: Фреш, Ҳеалтҳй, анд Cреативе Африcан-Америcан Cуисине. Да Cапо Пресс, 2009 — 46-бет. ИСБН 978-0-7867-4503-6.
- ↑ „Wатермелон продуcтион ин 2020, Cропс/Регионс/Wорлд лист/Продуcтион Қуантитй (пиcк лисц)“. ФАОСТАТ. УН Фоод анд Агриcултуре Организатион, Cорпорате Статистиcал Датабасе. 2016-йил 12-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 20-январ.
Қо'шимча адабиётлар
- Дубе, Ж., Г. Ддамулира ва М. Мапҳоса. "Африкада тарвуз ишлаб чиқариш: муаммолар ва имкониятлар". Сабзавот фанлари халқаро журнали 27.3 (2021): 211-219. онлайн (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-08-26 санасида архивланган)
- Маото, Макаэпеа М., Данисо Бесва ва Афам ИО Жидеани. "Тарвуз потенциал мевали газак сифатида." Озиқ-овқат хусусиятларининг халқаро журнали 22.1 (2019): 355-370. онлайн
- Табири, Бетти ва бошқалар. "Тарвуз уруг'лари озиқ-овқат сифатида: озуқа таркиби, фитокимёвий моддалар ва антиоксидант фаоллик." (2016). онлайн[сайт ишламайди]
Ташқи манбалар
- Wатермелон.орг АҚСҲ Миллий тарвузни тарғиб қилиш кенгашидан