Taypan
Тайпанлар - аспидлар оиласидан Охюранус жинсига мансуб илонлар ҳисобланади. Улар йирик, тез ҳаракатланувчи, жуда заҳарли ва Австралия ва Янги Гвинея учун эндемикдир. Учта тури тан олинган. Тайпанлар - энг ҳалокатли илонлардан бири.
| Тайпан | |
|---|---|
 | |
| Тип: | Ҳайвонлар |
| Синф: | Судралиб юрувчилар |
| Туркум: | Тангачалилар |
| Оила: | Аспидлар |
Классификация
Умумий номи тайпан бўлиб, антрополог Доналд Томсон томонидан берилган. Австралиянинг Кейп-Ёрк ярим ороли марказий қисмидаги Вик-Мунгкан аборигенлари томонидан ишлатиладиган сўздан олинган.[1] Вик-Мунгкан халқи бу номни Австралия мифологиясида "Камалак илони" деб номланувчи аждодлар яратувчисига нисбатан ишлатишган.[2]
Маълум бўлган учта тур - қирғоқ тайпанлари (Охюранус сcутеллатус), ички тайпанлар (О. миcролепидотус) ва яқинда кашф этилган учинчи тур - марказий тайпанлари (О. темпоралис) мавжуд.[3] Соҳил тайпанининг иккита кичик тури мавжуд: Квинсленднинг шимоли-шарқий қирғоғида жойлашган қирғоқ тайпанлари (О. с. сcутеллатус) ва Янги Гвинеянинг жанубий қирғоғида жойлашган Папуа тайпанларидир (О.с.cанни). 2016-йилги генетик таҳлил шуни кўрсатадики, доғли жигарранг илон (Псеудонажа гуттата), тайпанлар пайдо бўлган наслнинг дастлабки аждоди ҳисобланади.[4]
Турлари
| Турлар | Классификация муаллифи[5] | Кичик турлар | Умумий исм |
|---|---|---|---|
| Охюранус миcролепидотус | Ф. Маккой, 1879-йил | 0 | Ички тайпан |
| Охюранус сcутеллатус | В. Петерс, 1867-йил | 2 | Соҳил тайпан |
| Охюранус темпоралис | Доугҳтй ва бошқалар, 2007 | 0 | Марказий тайпан |
Уларнинг рациони, биринчи навбатда, кичик сутемизувчилар, айниқса, каламушлар ва бандикотлардан иборатдир.
Заҳри
Ушбу турдаги илонлар ўлжага таъсир кўрсатадиган баъзи бошқа токсик таркибий қисмлар билан бир қаторда жуда нейротоксик заҳарга эга. Маълумки, заҳар жабрланувчининг асаб тизимини фалаж қилади ва қонни коагуляция қилади, сўнгра қон томирларини тўсиб қўяди ва қон ивишини келтириб чиқаради. Ички тайпан дунёдаги энг заҳарли илон ҳисобланади. Қирғоқ бўйидаги тайпан эса Австралиядаги энг катта заҳарли илон бўлса, дунёдаги учинчи энг заҳарли илон ҳисобланади. Марказий тизмаларнинг тайпанлари турнинг бошқа турларига қараганда камроқ ўрганилган, шунинг учун унинг заҳарининг аниқ токсиклиги ҳали ҳам аниқ эмас, аммо у бошқа тайпан турларидан ҳам заҳарлироқ бўлиши мумкин. Соҳил бўйидаги тайпан катталиги туфайли кўп миқдорда заҳарни юборишга қодир.
Темперамент ҳам турдан турга фарқ қилади. Ички тайпан уятчан бўлишга мойил, қирғоқ бўйидаги тайпан эса бурчакка ўралган ва фаол ҳимояланганда жуда тажовузкор бўлиши мумкин.
Манбалар
- ↑ Суттон, Петер (1995). Wик Нгатҳан Диcтионарй.
- ↑ Антҳонй С. Мерcатанте анд Жамес Р. Доw. Фаcц Он Филе Энcйcлопедиа Оф Wорлд Мйтҳологй Анд Легенд, Тҳирд, Неw Ёрк, Неw Ёрк УСА: Фаcц Он Филе, 2009 — 817–818-бет.
- ↑ Доугҳтй, П.; Марян, Б.; Доннеллан, С.; Ҳутчинсон, М. (2007). „А Неw Спеcиэс оф Таипан (Элапидаэ: Охюранус) фром Cентрал Аустралиа“ (ПДФ). Зоотаха. 1422-жилд. 45–58-бет. дои:10.11646/зоотаха.1422.1.3.
- ↑ Фигуэроа, А.; МcКелвй, А. Д.; Грисмер, Л. Л.; Белл, C. Д.; Лаилваух, С. П. (2016). „А спеcиэс-левел пҳйлогенй оф эхтант снакес wитҳ десcриптион оф а неw cолубрид субфамилй анд генус“. ПЛОС ОНЕ. 11-жилд, № 9. э0161070-бет. дои:10.1371/жоурнал.поне.0161070. ПМC 5014348. ПМИД 27603205.
- ↑ Тҳе Рептиле Датабасе. www.рептиле-датабасе.орг.
Ҳаволалар
- Барнетт, Браян. " Соҳил бо'йидаги Тайпанни сақлаш ва ко'пайтириш (Охюранус сcутеллатус) ." Виктория Ҳерпетология Жамияти журнали, 10 (2/3), 1999 (38-45-бетлар).
- "Cоастал Таипан", Австралия судралиб юрувчиларнинг онлайн маълумотлар базаси, www.арод.cом.ау
- "Инланд Таипан", Австралия судралиб юрувчиларнинг онлайн маълумотлар базаси, www.арод.cом.ау