Telegon
Телегон (қадимги юнонча: Τηλέγονος, „узоқда туғилган“) — юнон мифологиясидаги қаҳрамон, Одиссей ва Кирканинг ўғли. У ўз отасини ўлдирди, чунки жангда уни танимади ва кейин унинг беваси Пенелопага уйланди. Сақланиб қолмаган „Телегония“ киклик поэмасининг асосий қаҳрамони.
Мифологияда

Телегоннинг онаси сеҳргар Кирка (қуёш худоси Гелиоснинг қизи) Ээй оролида яшаган. Трояни қўлга киритгандан кейин уйига қайтаётган Итака қироли Одиссей бутун йил давомида унинг уйида меҳмон бўлади. Шундан сўнг Кирка ўғил туғди, у Телегон („узоқларда туғилган“) исмини олди; муқобил версияга кўра, бу қаҳрамон Калипсодан туғилган[1]. Вояга этганида Телегон отасини топиш учун онасининг маслаҳати билан денгиз саёҳатига чиқди[2]. Итакани қўшни Керкира билан адаштириб, у ерга тушди ва оролни вайрон қила бошлади. Одиссей ва унинг катта ўғли Телемах қўлларида қурол билан қароқчиларнинг қаршисига чиқди. Телегон отасини танимади ва жангда уни найза учининг ўрнидаги нишаб тикани билан яралади[3]. Одиссейга ўғли томонидан ўлдирилиши олдиндан башорат қилинган эди, лекин у бу Телемах ҳақида деб ўйлаган ва ўлимидан олдин уни бошқа ўғли ўлдирганидан хурсанд бўлишга улгурган[4][1][5].
Нима бўлганини англаган Телегон отасига мотам тутиб, жасадини онасига олиб келди. Кейинчалик, сургунни ўтаганидан сўнг, у Одиссейнинг беваси Пенелопага уйланди, Кирка эса иккала эр-хотинни ҳам Муборак оролларига юборди[6]. Пенелопа Телегонга ўғли Итални, Италиянинг эпонимини туғди[2]. Клинийнинг таъкидлашича, лотин халқининг эпоними бўлган Лотин ҳам Телегоннинг ўғли эди (асосий версияга кўра, Лотин Одиссейнинг ўғли эди)[1].
Маданиятда
Илиада ва Одиссеяда Телегон тилга олинмаган. У Киклик поэмалардан бири — Киренский Эвгамоннинг „Телегония“ нинг бош қаҳрамони бўлди[3], бу Гомерга яқин сюжетлар бўйича асарлар доирасини ёпди. Эвгамон келтирган материал Афина драматургларининг бир қанча песалари — Эсхилнинг („Психагоглар“), Софоклнинг („Тикан жароҳатлаган Одиссей“) ва Ликофроннинг („Телегон“) трагедияларига асос бўлди; Софокл песасининг лотин тилидаги қайта ишланмасини эрамиздан аввалги ИИ асрда Марк Пакувий яратди. Ушбу барча асарларнинг матнлари деярли бутунлай йўқолган ва сюжет тафсилотлари ҳақида кам нарса маълум[3]. Қадимги Италияда Телегон Тускулум ва Пренесте шаҳарларининг асосчиси, Рим аристократик оиласи Мамилийларнинг аждоди ҳисобланган[7][8]. Фестнинг сўзларига кўра, бу қаҳрамоннинг Тускулумда туғилган Мамилия исмли қизи бор эди[7].
Телегоннинг фақат битта сурати сақланиб қолган. Бу Кирка ўғлига найза узатаётган қизил фигурали расмли идишнинг парчаси[3].
Антик давр олимларининг таъкидлашича, Одиссейнинг Телегон томонидан ўлдирилиши умумий фолклор мотивининг кўриниши бўлиб, унга кўра ёш қаҳрамон ўзи ҳеч қачон кўрмаган отасини қидиради, лекин у билан учрашганда танимайди ва дуэлга киришади. Ҳаммаси фожиали тарзда тугайди ва, одатда, ўғил отани ўлдиради[9].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Wüст 1937.
- ↑ 2,0 2,1 Гигин 2000.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Счерлинг 1934.
- ↑ Грейвс 2005.
- ↑ Счмидт 1902.
- ↑ Аполлодор Афинский 1972.
- ↑ 7,0 7,1 Тит Ливий 1989.
- ↑ Wисеман 1974.
- ↑ Ярхо 2000.
Ҳаволалар
- Аполлодор Афинский. Мифологическая библиотека. Наука, 1972.
- Гигин. Мифы. Алетейя, 2000. ИСБН 5-89329-198-О.
- Тит Ливий. История Рима от основания города. М.: Наука, 1989. ИСБН 5-02-008995-8.
- Грейвс Р.. Мифы Древней Греции. Екатеринбург: У-Фактория, 2005. ИСБН 5-9709-0136-9.
Адабиётлар
- Ярхо В. „Одиссея“ — фолклорноэ наследиэ и творческая индивидуалност // Гомер. Одиссея. — 2000. — С. 289—329.
- Счерлинг. Телегонос // Паулйс Реаленcйcлопäдиэ дер cлассисчен Алтертумсwиссенсчафт. — 1934. — Бд. ИИ, 9. — Кол. 314—320.
- Счмидт Ж. Одйссеус // W. Ҳ. Росчер: Аусфüҳрличес Лехикон дер гриэчисчен унд рöмисчен Мйтҳологиэ. — 1902. — Бд. ИИИ, 1. — Кол. 602—681.
- Wисеман Т. Легендарй Генеалогиэс ин Лате-Републиcан Роме // Г&Р. — 1974. — Вол. 21, № 2. — П. 153—164.
- Wüст Э. Одйссеус // Паулйс Реаленcйcлопäдиэ дер cлассисчен Алтертумсwиссенсчафт. — 1937. — Бд. ХВИИ, 2. — Кол. 1905—1996.