Teplovoz

Тепловоз — ички ёнув двигатели (дизел) ўрнатилган тортувчи куч машинаси; локомотив. Иссиклик двигателидан темир йўлда фойдаланиш юяси ХИХ аср охирларида ўртага ташланган. ХХ аср 20-йилларигача Тепловознинг бир неча тури яратилди. Корхона ичида юк ташишда ишлатиладиган автодрезина, мотовозлар дастлабки Тепловозлардир. Биринчи Тепловоз Германияда 1912-йил синаб кўрилган. 1922-йил рус муҳандиси А.Н.Шелест Тепловознинг механик узатмаси конструксиясини яратди (лекин унинг ғояси 1950 йиил Швецияда амалга ошди). СССР да Я. М. Гаккел (русча: Яков Модестович Гаккель) конструксияси бўйича дунёда биринчи магистрал Тепловоз 1924-йил яратилди. Кейинчалик Тепловоз конструксияси такомиллаштириб борилди. 1932-йил биринчи магистрал электровоз ясалди.
Тепловознинг асосий қисмлари: двигател, куч қурилмаси, экипаж қисми, ёрдамчи жиҳозлар. Машина бўлимига ўрнатилган двигател ёнилғи (дизел ёнилғиси)нинг иссиклик энергиясини механик энергияга айлантиради ва уни механик, гидравлик ёки электр куч қурилмаси орқали ғилдирак жуфтларига узатади.
Электр куч қурилмали Тепловоз энг кўп тарқалди. Бунда асосий двигателнинг тирсакли вали бош электр генератор якорини, тишли узатма орқали эса ғилдирак жуфтларини айлантиради. Тепловознинг магистрал (юк ва йўловчилар учун мўлжалланган) ва манёврчи (вагонларни саралаш ва поездлар тузиш учун мўлжалланган) хиллари бор. Магистрал Тепловозлар двигателининг қуввати 6000 кВт гача, тезлиги 160 км/соат га етади, манёвр Тепловозларининг қуввати 300—1000 кВт. Двигателнинг қувватига қараб, 6—20 силиндр 1—2 қатор ёки Всимон қилиб жойлаштирилади. Поршен юлининг силиндр диаметрига нисбати 0,9—1,4. Тепловоз двигеталининг иши айланиш частотаси ва кувват ростлагичлари ҳамда сув, мой температураси ростлагичлари ёрдамида автоматлаштирилади. Экипаж қисми асосий рама, ғилдирак жуфтлари, букса (гупчак) ва рессорали осмалар ўрнатиладиган икки, уч ёки тўрт ўқли тележкалардан иборат. Машина қисмида двигателдан ташқари асосий генератор, компрессор, аккумуляторлар батареяси, филтр ва бошқа жойлаштирилади. Тепловоз бир, икки, уч ва турт сексияли (кузовли) бўлади. Барча сексиялар биринчи сексиядаги пултдан бошқарилади. Паровоз Тепловознинг ўтмишдоши, электровоз унинг истиқболи. Ҳозир темир йўлда, асосан, Тепловоз ва электровоздан фойдаланилади.
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
| Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |