The Trump Organization

Тҳе Трумп Организатион, Инc. — АҚШдаги йирик конгломерат компания ҳисобланади. У хусусий равишда Доналд Трампга тегишли бўлиб, унинг бизнес лойиҳалари ва инвестицияларининг катта қисмини бирлаштиради. Компанияга қарашли ёки унга алоқадор қарийб 250 та шўба ва ҳамкор тузилма “Трумп” номидан фойдаланади. Доналд Трамп ташкилотга 1968 йилда қўшилган, 1971 йилдан унга раҳбарлик қила бошлаган, тахминан 1974 йилда компания номини ўзгартирган ва 2016 йилги президентлик сайловида ғалаба қозонгач, 2017 йилда бошқарувни фарзандларига топширган.

Трумп Организатион турли шўба компаниялари ва ҳамкорлик лойиҳалари орқали кўчмас мулкни ривожлантириш, инвестиция, брокерлик, савдо ва маркетинг ҳамда мулкни бошқариш соҳаларида фаолият юритади ёки юритган. Ташкилот меҳмонхоналар, турар жой мажмуалари, дам олиш масканлари, баланд турар жой бинолари ва голф майдонларига эгалик қилади, уларни бошқаради ёки ривожлантиради.

Бундан ташқари, компания қурилиш, меҳмондўстлик, казино бизнеси, кўнгилочар саноат, китоб ва журнал нашриёти, теле ва радиоэшиттириш, модел агентликлари, чакана савдо, молиявий хизматлар, озиқ-овқат ва ичимликлар, бизнес та’лими, онлайн саёҳат хизматлари, тижорат ва хусусий авиация ҳамда гўзаллик танловлари каби соҳаларда ҳам фаолият олиб борган. Трумп Организатионга қарашли тузилмалар “Тҳе Аппрентиcе” реалити-шоусини яратган Ню-Ёркдаги телевидение ишлаб чиқариш компаниясига ҳам эгалик қилади.

Чакана савдо йўналишида компания турли даврларда кийим-кечак, заргарлик буюмлари ва аксессуарлар, китоблар, уй жиҳозлари, ёритиш воситалари, ҳаммом тўқимачилик маҳсулотлари, ётоқ жиҳозлари, уй ҳидлантирувчи воситалар, чарм буюмлар, ароқ ва вино, бар анжомлари, бифштекс маҳсулотлари, шоколад батончалари ҳамда шишаланган булоқ суви каби маҳсулотларни сотган ёки сотишда иштирок этган.

Трумп Организатионнинг молиявий ҳисоботлари ва Доналд Трампнинг шахсий солиқ декларациялари ёпиқ бўлгани сабабли компаниянинг умумий қиймати жамоатчиликка аниқ ма’лум эмас, мавжуд баҳолар эса кескин фарқланади. Трамп ўз баёнотларида келтирган баҳоларни тасдиқловчи ҳужжатларни жуда чекланган миқдорда э’лон қилган. Айрим ҳолларда у ўзининг бойлиги ҳақидаги тасаввурни кучайтириш мақсадида, хусусан Форбес 400 рўйхати муаллифларига та’сир ўтказиш орқали, Трумп Организатион мулкларининг қийматини атайлаб ошириб кўрсатганликда айбланган.

2019 йилга келиб компания Ню-Ёрк терговчилари томонидан эҳтимолий молиявий фирибгарлик юзасидан текширила бошлади. 2021 йил июлда Ню-Ёрк прокурорлари ташкилотга 15 йил давом этган деб тахмин қилинаётган солиқдан бўйин товлаш схемаси бўйича 10 та айблов қўйди. Ўша йил ноябрида Тҳе Wашингтон Пост газетаси 2011–2015 йилларда компания айрим кўчмас мулк обектларини кредит берувчиларга солиқ органларига тақдим этилган қийматдан анча юқори баҳода кўрсатганини хабар қилди. 2022 йил августида ташкилотнинг бош молиявий директори Аллен Вайсселберг жиноий солиқ фирибгарлиги ва йирик ўғрилик каби ўндан ортиқ жиноят бўйича айбини тан олди.

2022 йил сентябрида Ню-Ёрк бош прокурори Летитиа Жеймс компанияга нисбатан фуқаролик да’восини э’лон қилди. Манхеттен округ прокурори олиб борган алоҳида жиноят иши эса октябрда судда кўрила бошланди ва 6 декабр куни ташкилот 17 та жиноий айблов бўйича айбдор деб топилди.

2023 йил сентябрида фуқаролик ишини кўриб чиққан судя Трамп, унинг вояга етган ўғиллари ва ташкилот бир неча бор фирибгарлик содир этган, деган қарорга келди. Натижада Ню-Ёркдаги бизнес лицензияларини бекор қилиш ва компания тузилмаларини тугатиш учун ташқи бошқарувга ўтказиш ҳақида қарор чиқарди. Кузатувчилар буни “корпоратив ўлим жазоси” деб атади. 2024 йил февралида Трамп ва ташкилотга фоизлардан ташқари қарийб 355 миллион доллар тўлаш мажбурияти юклатилди, шунингдек Ню-Ёркда бизнес юритиш бўйича қўшимча чекловлар жорий этилди.

2024 йил 25 мартда тўланиши лозим бўлган сумма 175 миллион долларгача камайтирилиб, 10 кунлик муддат белгиланди. Трамп 1 апрел куни кафиллик тўловини амалга оширди, бу эса апелляция жараёни тугагунча унинг активлари ва мулклари мусодара қилинмаслигини та’минлади.

Тарихи

Трумп Организатион’нинг илдизлари Доналд Трампнинг бобоси ва бувиси — Германиядан келган муҳожирлар Фредерик Трамп ва Элизабет Крист Трампга бориб тақалади. Улар 1907 йилда Квинсга кўчиб келган ва Фредерик шу ерда кўчмас мулк билан шуғуллана бошлаган. У 1918 йилда “испан гриппи” пандемияси пайтида вафот этганида, тахминан 31 минг долларлик мулк қолдирган. Шундан сўнг Элизабет кўчмас мулк бизнесини давом эттириб, эри сотиб олган бўш ер участкаларида уйлар қурдирган, уларни сотган ва ипотека орқали даромад олган.

Уларнинг ўртанча фарзанди Фред Трамп 1923 йилда мактабни битиргач дурадгорлик билан шуғуллана бошлаган. У кейинчалик илк якка тартибдаги уйини 1920-йилларда қурганини айтган. 1927 йилда у вояга етгач, Элизабет рекламаларда ишлатиб келган “Э. Трумп & Сон” номи расмий компания сифатида рўйхатдан ўтказилди.

1929 йилда Фред раҳбарлигида компания Жамаика Эстатес ҳудудида қимматроқ уйлар қуришга киришди. Буюк депрессия даврида бизнес вақтинча инқирозга учради. 1933 йилда Фред “Трумп Маркет” номли супермаркет очди, бироқ уни тез орада сотиб, яна кўчмас мулк соҳасига қайтди. Шу пайтда у банкрот бўлган компаниянинг ипотека хизматлари бўлинмасини ҳам сотиб олиб, мусодара ёқасидаги кўплаб мулклар ҳужжатларига эга бўлди ва уларни арзон нархда олиб, фойда билан сотди. Бу уни Ню-Ёркдаги энг муваффақиятли ёш тадбиркорлардан бирига айлантирди.

1935 йилда компания Бруклинга кўчди ва Квинс билан бир қаторда якка тартибдаги уйлар қуришни фаол давом эттирди. Иккинчи жаҳон уруши йилларида Фред Трамп Виржиния ва Пенсилванияда ҳарбий хизматчилар учун турар жойлар қурди. Урушдан кейин у Бруклинда йирик кўп қаватли уй мажмуаларини ривожлантиришга э’тибор қаратди. 1949 йилда 1344 хонадондан иборат Шоре Ҳавен мажмуаси, 1950 йилда Беач Ҳавен ва 1964 йилда Трумп Виллаге қурилди.

Доналд Трамп раҳбарлиги даври

Доналд Трамп Пенсилвания университетида ўқиб юрган пайтидаёқ отасининг бизнесида ишлаган ва 1968 йилда компанияга расман қўшилган. 1970-йиллар бошида Фред ўзини директорлар кенгаши раиси деб э’лон қилиб, Доналдни компания президенти этиб тайинлади. Тахминан 1973 йилдан бошлаб Доналд бизнесни “Трумп Организатион” деб атай бошлади.

1973 йилда АҚШ Адлия вазирлиги компанияга нисбатан фуқаролик ҳуқуқлари бўйича да’во қўзғатди. Унда Трумп Организатион 1968 йилги Адолатли уй-жой тўғрисидаги қонунни бузиб, қора танлиларга квартира ижарага беришдан бош тортганликда айбланган. Синов учун юборилган оқ танли мурожаатчиларга квартира берилган, қора танлиларга эса рад жавоби қайтарилган. Кейинчалик тузилган келишувга кўра, компания бўш уйлар ҳақидаги э’лонларни озчиликлар нашрларида ҳам бериши ва Урбан Леагуэ орқали ма’лумот тақдим этиши шарт қилиб қўйилди.

Доналд Трамп кейинчалик асосий э’тиборини Манхеттендаги йирик лойиҳаларга қаратди. У Ҳятт билан ҳамкорликда Cоммодоре меҳмонхонасини реконструксия қилиб, 1980 йилда Гранд Ҳятт Неw Ёрк сифатида қайта очди. 1983 йилда Трумп Тоwер, 1984 йилда Трумп Плаза қурилди. Шунингдек, Атлантик-Ситида учта казино-меҳмонхона очди: Трумп Плаза, Трумп Cастле ва Трумп Таж Маҳал.

1990 йиллардаги кўчмас мулк инқирози пайтида компания молиявий тангликка дуч келди. Трамп ва унинг бизнеслари 72 та банкдан жами 4 миллиард доллар қарздор эди, шундан 800 миллион долларини у шахсан кафолатлаган. Кейинги йилларда у қарзларни қайта музокара қилиб, айрим мулкларидан воз кечди. 1995 йилда казино бизнеси учун очиқ аксиядорлик компанияси ташкил этилди. 1996 йилга келиб Трамп молиявий жиҳатдан тикланаётган тадбиркор сифатида қарала бошлади, бироқ казино компанияси кейинчалик банкрот бўлди.

1997 йилда Фред Трамп ўз кўп қаватли уйлар портфелининг асосий қисмини тўрт фарзандига ўтказди. У 1999 йилда вафот этди. 2004 йилда эса ака-ука ва опа-сингиллар бу мулкларни 737,9 миллион долларга сотиб, оиланинг отаси асос солган бизнесидаги эгалик даврини якунлади.

Молиялаштириш

1980-йиллардаги кўчмас мулк бозоридаги юксалиш даврида Доналд Трамп кўплаб обектларни сотиб олди ва 1990 йилга келиб 72 та банкдан олинган қарзларининг умумий миқдори 4 миллиард долларга етди. Бозор пасайишни бошлагач, компания деярли банкротлик ёқасига келиб қолди. Натижада Трамп ва кредиторлар қарзларни қайта тузиш бўйича келишувга эришди, айрим банклар эса қарзнинг бир қисмини кечишга мажбур бўлди. Кейинчалик Трампнинг казино компаниялари ҳам банкротлик жараёнини бошдан кечирди ва облигация эгалари катта йўқотишларга учради. Шундан сўнг Трамп ан’анавий молиявий институтлардан янги кредит олишда қийинчиликларга дуч келди.

1990-йилларда АҚШ бозорида тез кенгайган Деуцче Банк Трампнинг асосий кредиторларидан бирига айланди. У 1998 йилда ушбу банкдан тахминан 425 миллион доллар қарз олди. Кейинги йилларда Трамп банкдан турли молиявий хизматлар ва инструментлардан фойдаланди, ҳатто банк уни Ғарб кўчмас мулк бозорига қизиққан бой мижозлар билан ҳам таништиргани айтилади. 2000- ва 2010-йилларда Трамп банкдан жами 2 миллиард долларга яқин қарз олган, 2016 йилга келиб унинг қарзи тахминан 360 миллион долларни ташкил этган.

2000 йилдан бошлаб Трумп Организатион Германиядаги компания билан қўшма лойиҳа — ТД Трумп Деуцчланд АГ орқали Франкфуртда, Берлинда ёки Штутгартда “Трумп Тоwер Эуропе” номли осмонўпар бино қуришни режалаштирди. Бироқ лойиҳа доирасида тўланиши керак бўлган 2 миллион евролик улуш тўлиқ тўланмаган, бир неча суд ишлари очилган ва компания 2005 йилда тугатилган.

2016 йилга келиб Трамп бошқаруви остидаги ташкилот хизмат кўрсатган кўплаб пудратчиларга тўловни тўлиқ амалга оширмаганликда ҳам айбланди. Юзлаб ишчилар ва компаниялар ўз ҳақини ололмагани ёки жуда кам миқдорда келишувга мажбур бўлгани ҳақида судга мурожаат қилган.

Ба’зи баёнотлар ва оммавий чиқишларда Россиядан келаётган маблағлар Трумп Организатион лойиҳаларида сезиларли ўрин тутгани айтилган. Компаниянинг кўплаб хорижий лойиҳалари ҳам Доналд Трамп президент бўлган даврда манфаатлар тўқнашуви эҳтимоли ҳақида баҳсларни келтириб чиқарган.

Баҳолаш атрофидаги баҳслар

Трумп Организатион активлари бўйича молиявий ҳисоботлар очиқ э’лон қилинмагани сабабли компаниянинг аниқ қийматини мустақил баҳолаш қийин. Айрим ҳолатларда Трамп ўз бойлигини омма олдида каттароқ кўрсатиш учун ташкилот мулкларининг қийматини ошириб кўрсатганликда айбланган. У бундай баҳоларни тасдиқловчи ҳужжатларни жуда кам тақдим этган.

2011–2015 йиллар оралиғида айрим обектлар кредит берувчиларга солиқ идораларига кўрсатилган қийматдан ўнлаб ёки юзлаб миллион долларга юқори баҳода тақдим этилгани ҳақида хабарлар пайдо бўлди. Бу ҳолатлар Ню-Ёрк прокурорлари томонидан эҳтимолий фирибгарлик ва солиқдан бўйин товлаш ишларини тергов қилиш доирасида текширилди.

Президентлик даври

2017 йил 11 январда Доналд Трамп АҚШ президенти лавозимини эгаллашидан олдин ўзи ва қизи Иванка бизнесдаги раҳбарликдан чекинишини, компанияни эса ўғиллари Доналд Жр. ва Эрик бошқаришини э’лон қилди. Компаниялар қайтариб олиниши мумкин бўлган ишончли бошқарув фондига ўтказилди, бу эса Трампга исталган пайт бошқарувчиларга кўрсатма бериш ёки уларни алмаштириш имконини сақлаб қолди.

Шу билан бирга, у бизнесдаги молиявий улушини сақлаб қолди. Сайлов кампанияси пайтида барча активларини “кўр ишонч фонди”га топширишини айтган бўлса-да, амалда бу тўлиқ амалга ошмади. Трамп Организатион янги хорижий битимлардан тийилишини билдирган, бироқ ички лойиҳалар давом эттирилган.

Президентлик даврида Трамп бизнеси билан боғлиқ манфаатлар тўқнашуви эҳтимоли тез-тез муҳокама қилинди. Айрим ма’лумотларга кўра, унинг мулкларидан давлат органлари ва сайлов кампанияси тадбирлари учун фойдаланилган ва бунинг учун миллионлаб доллар тўловлар амалга оширилган.