Ziyosfera

Thomas More

Тҳомас Море (русчадан кириб келган талаффузи Томас Мор; 1478-йил 7-феврал — 1535-йил 6-июл), католик черковида Авлиё Тҳомас Море номи билан ҳурматга сазовор бўлган[1][2] инглиз ҳуқуқшуноси, судя,[3] ижтимоий файласуф, ёзувчи, давлат арбоби ва Уйғониш даврининг таниқли гуманисти. У, Ҳенри ВИИИ даврида 1529-йил октабрдан 1532-йил майгача Англиянинг Олий Лорд Канслери лавозимида ишлаган[4] У 1516-йилда нашр этилган[5] " Утопиа " асарини ёзган, асарда хаёлий орол давлатининг сиёсий тизими тасвирланган.

Тҳомас Море
Тҳомас Море портрети
Таваллуди 7-март 1478-йил
Вафоти 6-июл 1535-йил(1535-07-06)
(57 ёшда)
Жанр фантастика ва сатира

У Мартин Лутҳер, Ҳулдрич Цwингли, Жҳон Cалвин ва Wиллиам Тйндале илоҳиётига қарши полемикаларни йўналтириб, протестант ислоҳотига кўпроқ қарши чиқади. Бундан ташқари, Ҳенри ВИИИ нинг католик черковдан ажралишига қарши бўлиб, Ҳенрини Англия черковининг олий раҳбари сифатида тан олишдан бош тортади ва унинг Арагонлик Cатҳерине билан никоҳини бекор қилади. Раҳбарлик Қасамёдини қабул қилишдан бош тортгач, у хиёнатда айбланиб, қатл этилади. Қатл пайтида у : „Мен шоҳнинг яхши хизматкори ва Худонинг биринчи хизматкори сифатида ўламан“ деган эди.

Папа Пиус ХИ Морени 1935-йилда шаҳид сифатида канонизация қилди. Рим папаси Иоанн Павел ИИ уни 2000-йилда давлат ва сиёсат арбобларининг авлиёси деб эълон қилди[6][7][8].

Ёшлик давр

1478-йил 7-февралда Лондон шаҳридаги Милк кўчасида туғилган Тҳомас Море муваффақиятли адвокат ва кейинчалик судя бўлган Жоҳн Море[3][9] ва унинг рафиқаси Агнеснинг ўғли эди. У олти фарзанднинг иккинчиси эди. Море Лондоннинг энг яхши мактабларидан бири ҳисобланган Авлиё Энтони мактабида таҳсил олган[10][11]. Сўнг, 1490-йилдан 1492-йилгача Кантербери архиепископи ва Англия лорд канслери Жоҳн Мортонга уй пажи сифатида хизмат қилди[12]. :хви

Ёш Море ҳақида юқори фикрда бўлган Мортон " Янги ўрганиш " ни (кейинчалик „гуманизм“ ёки „Лондон гуманизми“ деб номланувчи стипендия) иштиёқ билан қўллаб-қувватлади. Моренинг катта салоҳиятга эга эканлигига ишонган Мортон уни Оксфорд университетида ўқишга номзод қилиб кўрсатди[13] :38

Море 1492-йилда Оксфордда ўқишни бошлади ва классик таълим олди. Тоҳмас Линаcре ва Wиллиам Гроcйннинг қўл остида таҳсил олиб, лотин ва юнон тилларини яхши ўрганди. Море отасининг талаби билан Лондондаги Ню-Инн, Канцелярия меҳмонхоналаридан бирида юридик таълимни бошлаш учун[12] :хвии[14].. Оксфордда атиги икки йил ўқиб сўнг уни тарк этди.1496-йилда Море Cоурт меҳмонҳоналаридан бири бўлган Линколнъс Инн да талаба бўлди.

Диний ҳаёти

Унинг дўсти, Роттердамлик илоҳиёцҳунос Десидериус Эрасмуснинг сўзларига кўра, Море бир вақтлар роҳиб бўлиш учун юридик карерасини тарк этишни жиддий ўйлаган[15][16]. 1503-1504-йилларда Море Лондон деворлари ташқарисидаги Картезан монастири яқинида яшаб, роҳибларнинг диний фаолиятларида қатнашган. Гарчи у уларнинг тақводорлигига қойил қолган бўлса-да, Море охир-оқибат олдинги ҳолатига қайтишга қарор қилди ва 1504-йилда парламентга сайланди ва кейинги йили оила қурди[12] :ххи

Умрининг қолган қисмида кўпроқ зоҳидлик амалиётлари билан давом эттирди[12] :ххиАвлиё Френсиснинг Учинчи Ордени анъанаси Морени авлиёлар тақвимида ушбу орденнинг аъзоси сифатида шарафлайди[17]...

Оилавий ҳаёти

Роуланд Лоcкей Кичик Ҳанс Ҳолбеиндан кейин , Сир Тҳомас Моренинг оиласи, c. 1594

Море 1505-йилда Жане Cолтга уйланди. Ўша йили у Лондон, Сент-Стивен Уолбрук черкови, Баклерсберидаги Олд Барж деб номланувчи уйнинг бир қисмини ижарага олди. Саккиз йил ўтгач, у уйнинг қолган қисмини эгаллади ва 1525-йилда „Челси“га кўчиб ўтгунга қадар у ерда деярли 20 йил яшади[13] :118;271[18][19] Эрасмуснинг хабар беришича, Море ёш хотинига хотини уйда илгари олганидан кўра яхшироқ таълим беришни хоҳлаган ва унга мусиқа ва адабиётдан дарс берган[13] :119Эр-хотиннинг тўрт фарзанди бор эди: Маргарет, Элизабетҳ, Cиcелй ва Жоҳн. Жане 1511-йилда вафот этди[13] :132

30 кун ичида „дўстларнинг маслаҳатларига қарамасдан“ Море ўзининг кенг доирасидаги дўстлари орасида муносиб аёллардан бирига уйланди[20][21].. У бева қолган Алиcе Миддлетонни рўзғорга бошчилик қилиш ва кичик болаларига ғамхўрлик қилиш учун танлади[22]. Никоҳнинг тезлиги шунчалик ғайриоддий эдики, Море никоҳни тақиқлаш қоидаларидан воз кечишга мажбур бўлди яъни Море жамоатчиликдаги обрўси туфайли никоҳга осонлик билан эришди[20]

Моренинг иккинчи никоҳидан фарзандлари йўқ эди, гарчи у Элиснинг олдинги турмушидан бўлган қизини ўзидек тарбиялаган бўлса-да. Море икки ёш қизнинг васийси бўлди: Анн Кресакр охир-оқибат ўғли Жон Морега уйланади;[13]. :146ва Маргарет Гиггз (кейинчалик Клемент) унинг ўлимга гувоҳ бўлган ягона оила аъзоси эди (у қатлнинг 35 йиллигида вафот этди ва унинг қизи Моренинг жияни Уилям Растеллга уйланди). Меҳрибон ота бўлган Море қонуний ёки давлат ишларида бўлганида фарзандларига хат ёзар ва уларни унга тез-тез ёзишга ундаган[13] :150[23]. :хив

Кўпроқ қизларига ўғлига берган каби классик таълим беришни афзал кўрди, бу эса ўша пайтдаги ғайриоддий муносабат эди[13] :146–47Унинг катта қизи Маргарет ўзининг билимдонлиги, айниқса юнон ва лотин тилларини яхши билиши билан кўпчиликни ҳайратга солди. Моренинг ўз қизларига таълим бериш қарори бошқа зодагон оилаларга ўрнак бўлди. Ҳатто Эрасмус ҳам уларнинг ютуқларига гувоҳ бўлгач, бундай ютуқларни оқлади[13] :149

Море ва унинг оиласи, Сир Тҳомас Море ва оиласининг портрети Ҳолбеин томонидан чизилган; аммо, у ХВИИИ асрда ёнғинда йўқолган. Моренинг набираси сақланиб қолган расмнинг иккита версияси асосида портрет нусхасини буюртма қилдирган.

Илк сиёсий карераси

Тҳомас Море оиласининг портретини ўрганиш, c. 1527-йил, Кичик Ҳанс Ҳолбеин томонидан чизилган

1504-йилда Море Буюк Ярмут вакили сифатида парламентга сайланди ва 1510-йилда Лондон вакили бўлди[24]...

1510-йилдан бошлаб Море Лондон шаҳрининг иккита ёрдамчисидан бири бўлиб хизмат қилди, бу катта мас’улиятли лавозимда у ҳалол ва самарали давлат хизматчиси сифатида обрў қозонди. Море 1514-йилда сўровлар устаси бўлди,[25] ўша йили у шахсий маслаҳатчи сифатида тайинланди[26]. Муқаддас Рим императори Кардинал В ҳузурида дипломатик миссияни амалга оширгандан сўнг, Ёрк кардинал архиепископи Тҳомас Wолсей билан Кале ва Брюггега жўнаб кетган Море рицар унвонига сазовор бўлди ва 1521-йилда Молия вазирлигининг ғазначиси этиб тайинланди[26]

Қирол Генрих ВИИИ нинг котиби ва шахсий маслаҳатчиси сифатида Море борган сари хорижий дипломатларни кутиб олиш, расмий ҳужжатларни ишлаб чиқиш ва Қирол ва Лорд Чанcеллор Wолсей ўртасида боғловчи бўлиб хизмат қилиш таъсири кучайиб борд. Кейинчалик Оксфорд ва Кембриж университетларида Олий Стюард бўлиб иш ютитди.

1523-йилда Море Мидлсекс штатининг рицари сифатида сайланди ва Wолсей тавсиясига кўра, Жамоатлар Палатаси Морени ўз спикери этиб сайлади[26]. 1525-йилда Море Шимолий Англиянинг катта қисми устидан ижроия ва суд мас’улияти билан Ланкастер Герсоглигининг Канслери бўлди[26]

Канслерлик

Wолсей вафотидан сўнг, Море 1529-йилда Лорд Канслер лавозимини эгаллади. У ишларни мисли кўрилмаган тезлик билан бажарди.

Протестант ислоҳотига қаршилик

Сир Тҳомас Море ХИХ аср Лондон,Карей кўчаси охиридаги Сир Тҳомас Море уйида, , Қироллик судининг рўпарасида ҳайкал билан эсга олинади.

Море католик черковни қўллаб-қувватлади ва протестант ислоҳотини бид’ат каби кўрди буни ҳам черков, ҳам жамият бирлигига таҳдид деб билди. Море черковнинг илоҳиёцҳунослилигига, аргументациясига ва черков қонунларига ишонган ва „Лютернинг католик черковини йўқ қилишга чақирувини ҳудди урушга чақириш сифатида қабул қилган“[27]..

Унинг протестант ислоҳотига қарши дастлабки ҳаракатлари Англияга Лютеран китобларининг олиб кирилишининг олдини олишда Wолсейга ёрдам бериш, протестантантларга гумон қилиш,[28] айниқса ноширлар устидан жосуслик ва тергов қилиш, шунингдек, Инжил ва бошқа материалларни олиб юриш ва бошқа протестант материалларини тарқатишда айблаб ҳибсга олишдан иборат эди.. Бундан ташқари, Тиндалнинг Янги Аҳднинг инглиз тилидаги таржимасини йўқ қилиш ишлари янада кучлироқ эди. [29]

Тиндал Инжил кўпроқ бид’ат ва фитна деб ҳисобланган ва Море бундаги баъзи сўзларнинг баҳсли таржималаридан фойдаланган; Масалан, у юнонча " пресбйтерос " учун „руҳоний“ эмас, „катта“ ва „оқсоқол“ сўзларини ишлатган. ", ва черков ўрнига жамоат атамасини ишлатган; [30] у шунингдек, баъзи маргинал жилолар католик таълимотига қарши эканлигини таъкидларди. [31] Айнан шу даврда унинг адабий полемикаларининг аксарияти пайдо бўлди.

Моренинг ҳаёти давомида ва кейин Лорд Канслер бўлган даврида протестант „бид’атчилар“ нинг таъқиб қилиниши ҳақида кўплаб маълумотлар тарқалди. ХВИ асрдаги машҳур инглиз протестант тарихчиси Жоҳн Фохе ўзининг "Шахидлар китоби" да Морени қийноқлар бўйича айбловларини эълон қилишда муҳим рол ўйнаган яъни Море бид’атчиларни сўроқ қилишда кўпинча зўравонлик ёки қийноқлардан фойдаланганлигини таъкидлаган[32]. Кейинчалик Бриан Мойнаҳан ва Мичаэл Фаррис каби муаллифлар бу даъволарни такрорлашда Фоксдан иқтибос келтирадилар,[33] Гарчи Диармаид МаcCуллоч Моренинг „бид’атчиларни ёқишдан завқланишини“ тан олган ҳолда, унинг бевосита иштирок этганлиги ҳақида ҳеч қандай далил топмайди[34]. Море канслерлиги даврида олти киши бид’ат учун оловда ёқиб юборилган; улар Тҳомас Ҳиттон, Тҳомас Билней, Ричард Байфилед, Жҳон Теwкесбурй, Тҳомас Дусгате ва Жамес Баинҳам эди[13] :299–306Мойнаҳаннинг таъкидлашича, Море Тиндални ёқиб юборишда таъсири бўлган, чунки Моренинг агентлари Тиндални ўлимидан бир йил ўтиб ҳам, уни узоқ вақт таъқиб қилишган.

Бунинг ўрнига кўпроқ ўзининг „Узр сўраш“ асарида (1533) таъкидлаганидек, у фақат иккита бид’атчига нисбатан жисмоний жазо қўллаган: Эвхаристия билан боғлиқ бид’ат учун оиласи олдида қамишланган бола ва бузғунчилик учун қамчиланган „заиф“ одам. ибодатлар[35].. :404

Истеъфо

Папалик ва Қирол ўртасидаги устунлик бўйича зиддият авжига чиққанида, Море Англия қироли устидан Пётрнинг вориси сифатида Рим папасининг устунлигини қўллаб-қувватлашда собит бўлишда давом этди. Парламент 1529-йилда преэмунире айбловини қайта тиклаши, Қиролдан ташқари ҳар қандай ҳокимиятни (масалан, папалик) Қиролдан юридик устуворликка эга бўлиш даъвосини давлат ёки идорада қўллаб-қувватлашини жиноятга айлантирди[36].

1530-йилда Море етакчи инглиз черков аъзолари ва аристократлари томонидан Папа Cлемент ВИИ дан Ҳенрининг Арагонлик Cатҳерине билан никоҳини бекор қилишни сўраб хатни имзолашдан бош тортди, шунингдек, Генрих ВИИИ билан бид’ат қонунлари туфайли жанжаллашди. 1531-йилда қироллик фармони руҳонийлардан қиролни Англия черковининг олий раҳбари деб тан олиш тўғрисида қасамёд қилишларини талаб қилди. 1532-йилда Кантербери чақирувида епископлар қасамёдни „Масиҳнинг қонуни имкон қадар“ сўзлари қўшилганидан кейин ва фақат преэмунир таҳдиди остида имзолашга рози бўлишди[37].

Бу руҳонийларнинг сўнгги бўйсуниши ҳисобланган[38]. Кардинал Жҳон Фишер ва бошқа руҳонийлар имзо чекишдан бош тортдилар. Ҳенри папалик позициясини қўллаб-қувватлаган кўпчилик руҳонийларни черковдаги юқори лавозимлардан олиб ташлади. Море ҳукмронлик қасамёдини имзолашдан бош тортишда давом этди ва Ҳенрининг Cатҳерине билан никоҳини бекор қилишни қўллаб-қувватлашга рози бўлмади[36] Бироқ, у қиролнинг ҳаракатларини очиқчасига рад этмади ва ўз фикрларини сир тутди[39]..

1532-йил 16-майда Море канслер лавозимидан истеъфога чиқди, бу Ҳенрининг фойдасига қолди[40]. Унинг истеъфога чиқиш қарорига бир кун олдин Қироллик таҳдиди остида бўлган Инглиз Черковининг чақирув қарори сабаб бўлган[41].

Илмий ва адабий ишлари

Утопия

Утопянинг 1516-йилги тасвири

Моренинг энг машҳур ва энг баҳсли асари Утопия лотин тилида ёзилган илмий фантастик асардир[42]. Море китобни тугаллади ва илоҳиётчи Эрасмус китобни 1516- йилда Левенда нашр этган, аммо у фақат инглиз тилига таржима қилинган эди ва 1551-йилда (у қатл қилинганидан 16 йил ўтгач) ўз ватанида нашр этилган ва 1684-йилги таржима энг кўп тилга олинган таржима бўлди. Море (шунингдек, китобдаги қаҳрамон) ва ҳикоячи/саёҳатчи Рапҳаэл Ҳйтҳлодаэус (унинг исми шифобахш фаришта Рапҳаэлга ишора қилади) Антверпендаги замонавий касалликларни муҳокама қилади шунингдек хаёлий орол мамлакати Утопиянинг (юнонча „оу-топос“ [жой йўқ] ва „эу-топос“ [яхши жой] деган сўз бирикмаси) сиёсий тартибларни тасвирлайди.

Утопияда Европа давлатларининг зиддиятли ижтимоий ҳаётини Утопия ва унинг атрофидаги (Таллсториа, Ноландиа ва Аирcастле) мукаммал тартибли, оқилона ижтимоий тартибга солиш ғоясини қарама-қарши қўяди. Утопияда қонунларнинг соддалиги ва ижтимоий йиғинлар омма олдида бўлгани (иштирокчиларни яхши хулқ-атворга ундаш) туфайли адвокатлар йўқ, коммунал мулк хусусий мулкни сиқиб чиқаради, эркаклар ва аёллар бир хил ҳуқуққа эга ва деярли тўлиқ диний бағрикенглик мавжуд (рухсат берилган, лекин нафратланилган атеистлар бундан мустасно).

Море ўзининг намунаси сифатида монастир коммунализмидан фойдаланган бўлиши мумкин, гарчи у тақдим этган бошқа тушунчалар, масалан, эвтаназияни қонунийлаштириш черков таълимотидан узоқда бўлса ҳам. Ҳйтҳлодаэус таъкидлашича, худога ёки кейинги ҳаётга ишонишдан бош тортган одамга ҳеч қачон ишониб бўлмайди, чунки у ўзидан ташқари ҳеч қандай ҳокимият ёки принципни тан олмайди.

Баъзилар романнинг асосий хабарини эркинликдан кўра тартиб ва интизомга бўлган ижтимоий эҳтиёж деб билишади. Ажабланарлиси шундаки, файласуфлар сиёсатга аралашмасликлари керак деб ҳисоблайдиган Ҳйтҳлодаэус Моренинг инсонпарварлик эътиқодлари ва қиролнинг хизматкори сифатидаги сарой бурчлари ўртасидаги якуний зиддиятига тўхталиб, бир кун келиб бу ахлоқлар сиёсий воқеликка зид келишини таъкидлайди.

Утопия идеал жамиятлар ёки мукаммал шаҳарлар ёки уларнинг қарама-қаршилигини акс эттирувчи утопик ва дистопик фантастика адабий жанрини келтириб чиқарди. Утопия таъсири остида бўлган дастлабки асарлар орасида Франcис Баcоннинг Янги Атлантис, Семуэл Бутлернинг Эрюхон ва Волтернинг Кандид асари бор. Гарчи утопизм мукаммал жамиятларнинг классик тушунчаларини (Афлотун ва Аристотел) Рим риторик нозиклиги билан бирлаштирган бўлса-да (қаранг. Цицерон, Қуинтилиан, эпидеиктик нотиқлик), бу тушунчалар Уйғониш давридан то Маърифат давригача давом этди ва замонавий илмий фантастикада сақланиб қолди.

Диний полемика

1520-йилда ислоҳотчи Мартин Лутҳер кетма-кет учта асарни нашр этди: Немис халқининг насроний зодагонларига мурожаат (август.), Черковнинг Бобил асирлиги ҳақида (окт.), ва Насроний одамнинг озодлиги ҳақида (ноябр)[13] :225Ушбу китобларда Лютер ўзининг нажот ҳақидаги таълимотини фақат иноят орқали баён қилади, баъзи католик амалиётларини рад этади ва католик черковидаги ҳаддан ташқари суиистеъмоллик ҳолатларга ҳужум қиалди[13] :225–61521-йилда Ҳенрй ВИИИ Лутҳернинг танқидларига Море ёрдами билан ёзилган Ассертио орқали расмий равишда жавоб беради[43]... Рим папаси Лео Х инглиз қиролини Лутҳернинг бид’атларига қарши кураши учун „ Фидеи Дефенсор“ („Имон ҳимоячиси“) унвони билан тақдирлаган[13]. :226–7

Ишлари

Эслатма: „CW“ ҳаволаси Сент-Томас Моренинг тўлиқ асарларининг Ел нашрининг тегишли жилдига (Ню-Хейвен ва Лондон 1963-1997) тегишли.

Море ҳаёти давомида чоп этилган нашриётлари (нашр қилинган саналари билан)

Море вафотидан кейин нашриётлари (тахминий композиция саналари билан)

  • Қирол Ричард ИИИ тарихи (тахминан 1513-1518) (CW 2 ва 15)
  • Тўрт охирги нарса (тахминан 1522) (CW 1)
  • Қийинчиликларга қарши тасалли суҳбати (1534) (CW 12)
  • Эҳтирос ҳақидаги рисола (1534) (CW 13)
  • Муборак тана ҳақида рисола (1535) (CW 13)
  • Кўрсатмалар ва ибодатлар (1535) (CW 13)
  • Де Триститиа Чристи (1535) (CW 14) (Реал Cолегио Семинарио дел Cорпус Чристи, Валенсияда сақланади)

Таржималари

  • Луcианнинг таржималари (кўп саналар 1506-1534) (CW 3, Пт.1)
  • Пико делла Мирандоланинг ҳаёти, Жанфранcесcо Пико делла Мирандола (тахминан 1510) (CW 1)

Манбалар

Адабиётлар

(Изоҳ: Бремонд Берглар (2009) да тез-тез тилга олинади)

Бирламчи манбалар

|- стйле="техт-алигн:cентер;"

|стйле="wидтҳ:30%;" роwспан="1"|Олдингиси

| стйле="wидтҳ: 40%; техт-алигн: cентер;" роwспан="1"| Спеакер оф тҳе Ҳоусе оф Cоммонс
1523

| стйле="wидтҳ: 30%; техт-алигн: cентер;" роwспан="2"| Кейингиси

|- |- стйле="техт-алигн:cентер;"

|стйле="wидтҳ:30%;" роwспан="1"|Олдингиси

| стйле="wидтҳ: 40%; техт-алигн: cентер;" роwспан="1"| Лорд Чанcеллор
1529–1532 |}

Ҳаволалар

Викииқтибосда Тҳомас Морега тегишли иқтибослар мавжуд.
  1. ↑ „Ст. Тҳомас Море“. савиор.орг. 2019-йил 25-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 9-июн.
  2. ↑ Ҳомилй ат тҳе Cанонизатион оф Ст. Тҳомас Море (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-03-04 санасида архивланган) ат Тҳе Cентер фор Тҳомас Море Студиэс ат тҳе Университй оф Даллас, 2010, cитинг техт „Реcордед ин Тҳе Таблет, Жуне 1, 1935, пп. 694-695“
  3. ↑ 3,0 3,1 Гленн, Гаррард (1-январ 1941-йил). „Ст. Тҳомас Море Ас Жудге анд лаwер“. Фордҳам Лаw Ревиэw. 10-жилд, № 2. 187-бет.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  4. ↑ Линдер, Доуглас О. Тҳе Триал оф Сир Тҳомас Море: А Чронологй (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-12-26 санасида архивланган) ат Университй Оф Миссоури-Кансас Cитй (УМКC) Счоол Оф Лаw
  5. ↑ Жубилеэ оф парлиамент анд говернмент мемберс, проcламатион оф Саинт Тҳомас Море ас патрон оф статесмен ватиcан.ва
  6. ↑ Апостолиc леттер иссуэд моту проприо проcлаиминг Саинт Тҳомас Море Патрон оф Статесмен анд Политиcианс, 31 Оcтобер 2000 Ватиcан.ва
  7. ↑ „Ҳолй Дайс“. Wоршип – Тҳе Cалендар. Чурч оф Энгланд (2011). 2012-йил 29-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 20-апрел.
  8. ↑ Кинг, Маргарет Л.. Ренаиссанcе Ҳуманисм: Ан Антҳологй оф Соурcес. Ҳаcкетт Публишинг, 2014 — 157-бет. ИСБН 978-1-62466-146-4. 
  9. ↑ Жокинен, А. (13 Жуне 2009).
  10. ↑ „Сир Тҳомас Море“. Тҳе Биограпҳй Чаннел wебсите (2014). Қаралди: 2014-йил 30-январ.
  11. ↑ „Тҳомас Море: Алwайс а Лондонер“. тудортимес.cо.ук (2016-йил 24-сентябр). Қаралди: 2019-йил 1-май.
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 „Интродуcтион“, Утопиа, Cлассиcс Ребҳорн: . Неw Ёрк: Барнес & Нобле, 2005. 
  13. ↑ 13,00 13,01 13,02 13,03 13,04 13,05 13,06 13,07 13,08 13,09 13,10 13,11 Аcкройд, Петер. Тҳе Лифе оф Тҳомас Море. Неw Ёрк: Анчор Боокс, 1999. 
  14. ↑ Ҳарпсфиэлд, Ничолас (1931). „Тҳе Лифе анд Деатҳ оф Ср Тҳомас Море“. Лондон: Эарлй Энглиш Техт Соcиэтй. 12–3-бет. {{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес |магазине= (ёрдам)
  15. ↑ Эрасмус, Десидериус „Леттер то Улрич вон Ҳуттен“, . Утопиа Адамс: . Неw Ёрк: WW Нортон & Cо, 1991 — 125-бет. ИСБН 9780393961454. 
  16. ↑ „Эрасмус то Улрич вон Ҳуттен“. Тҳе Cентер фор Тҳомас Море Студиэс. Биограпҳиcал Аccоунц: Эрасмус' Леттерс абоут Море. Тҳомасморестудиэс.орг. 2016-йил 16-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 8-март.
  17. ↑ „Франcисcан Cалендар“. Тау Cросс Регион оф тҳе Сеcулар Франcисcан Ордер. 2013-йил 5-майда асл нусхадан архивланган.
  18. ↑ Wоод, Алехандер. Эccлесиастиcал Антиқуитиэс оф Лондон анд Иц Субурбс. Лондон: Бурнс & Оатес, 1874 — 105–6-бет. ОCЛC 18479600. 
  19. ↑ Рейнолдс, Эрнест Э.. Тҳе фиэлд ис wон; тҳе лифе анд деатҳ оф Саинт Тҳомас Море. Милwаукеэ: Бруcе Пуб. Cо, 1968 — 54-бет. ИСБН 978-0-223-97628-3. 
  20. ↑ 20,0 20,1 Wегемер, Герард Б.. Тҳомас Море: А Портраит оф Cоураге. Сcептер Публишинг, 1995. 
  21. ↑ Wагнер, Жоҳн А.. Энcйcлопедиа оф Тудор Энгланд. АБC-CЛИО, 2011 — 769–770-бет. ИСБН 978-1-59884-299-9. 
  22. ↑ Линcолншире Педигреэс Маддисон: . Лондон: Ҳарлеиан Соcиэтй, 1903 — 5-бет. 
  23. ↑ Море, Тҳомас. Селеcтед Леттерс Рогерс: . Неw Ҳавен анд Лондон: Яле Университй Пресс, 1961. 
  24. ↑ „Ҳисторй оф Парлиамент“. Ҳисторй оф Парлиамент Труст. 2023-йил 30-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 9-июн.
  25. ↑ Магнуссон (эд.
  26. ↑ 26,0 26,1 26,2 26,3 Ребҳорн, W. А. (эд.) п. хвиии
  27. ↑ Герард Б. Wегемер, Портраит оф Cоураге, п. 136.
  28. ↑ МаcCуллоч, Диармаид. Тҳомас Cромwелл : а лифе, 27-сентабр 2018-йил — 160–162-бет. ИСБН 978-1-84614-429-5. 
  29. ↑ Муэллер & Лоэwенстеин 2002.
  30. ↑ Ҳисcоcк & Wилcох 2017.
  31. ↑ Мойнаҳан 2014.
  32. ↑ Рех, Ричард. Тҳе Cамбридге Cомпанион то Тҳомас Море Логан: . Cамбридге Университй Пресс, 2011 — 93-бет. ИСБН 978-1-139-82848-2. 
  33. ↑ Фаррис, Мичаэл (2007). „Фром Тйндале то Мадисон“. {{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес |магазине= (ёрдам)
  34. ↑ МаcCуллоч (2018) п. 160: "[Море]…турнед то wагинг имплаcабле wар он энемиэс оф тҳе Чурч wҳом ҳе cоулд cруш wитҳоут инҳибитион.
  35. ↑ Мариус, Ричард (1999).
  36. ↑ 36,0 36,1 Тҳомас Море'с Триал бй Журй: А Проcедурал анд Легал Ревиэw wитҳ а Cоллеcтион оф Доcуменц Ҳенрй Ансгар Келлй: . Бойделл & Бреwер Лтд, 2011 — хив–хви-бет. ИСБН 978-1-84383-629-2. 
  37. ↑ Тудор Cонститутионал Доcуменц: А. Д. 1485-1603 Таннер: . CУП Арчиве, 1922 — 17-бет. Қаралди: 15-июн 2021-йил. 
  38. ↑ Герард Wегемер. Тҳомас Море: А Портраит оф Cоураге. Сcептер Публишерс, 1995 — хив-бет. ИСБН 1-889334-12-Х. 
  39. ↑ Тҳомас Море. Утопиа, Транслатед бй Г.C. Ричардс, Wиллиам П. Wеавер, Броадвиэw Пресс, 2010 — 8–9-бет. ИСБН 978-1-4604-0211-5. 
  40. ↑ Даниэл Эпплей. Дефендинг Роял Супремаcй анд Дисcернинг Год'с Wилл ин Тудор Энгланд. Роутледге, 2016 — 13-бет. ИСБН 978-1-351-94579-0. 
  41. ↑ Тҳе Cамбридге Cомпанион то Тҳомас Море Георге М. Логан: . Cамбридге Университй Пресс, 2011 — 116-бет. ИСБН 978-1-139-82848-2. 
  42. ↑ Море, Тҳомас „Интродуcтион“, . Море'с Утопиа, 1952 Лумбй: , Cамбридге Университй Пресс, 31-октабр 2013-йил — вии-бет. ИСБН 978-1-107-64515-8. 
  43. ↑ ЎДонован, Лоуис. Тҳе Дефенcе оф тҳе Севен Саcраменц, 5-ноябр 2019-йил. ИСБН 978-1-5380-9202-6.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi