Ziyosfera

Мазахчини ўлдириш

(To Kill a Mockingbirddan yoʻnaltirildi)
Илк нашр муқоваси
Мазахчини ўлдириш
Асл номи То килл а Моcкингбирд
Муаллиф(лар) Харпер Ли
Мамлакат АҚШ
Тил инглизча
Жанр(лар)и роман
Нашр этилган санаси 11-июл 1960-йил АҚШ
Кейингиси Го сет а wатчман

Мазахчини ўлдириш[1] (инглизча: То килл а Моcкингбирд) — америкалик ёзувчи Ҳарпер Леэнинг 1960-йилда чоп этилган бесцеллер романи[2][3] бўлиб, у 1961-йилда мазкур асари учун Пулицер мукофотини қўлга киритган. Унинг муваффақияти қора танлилар ҳуқуқлари учун курашда муҳим босқич бўлди.

Мазмуни

Китоб Финчлар оиласининг аждоди Симон Финчдан (талаффузи: Саймон Финч) бошланади. Методист сифатида у Англиядаги диний муросасизликдан қочиб, Алабама штатига жойлашади, бойиб кетади ва диний эътиқодларига қарамай, бир нечта қул сотиб олади.

Асосий воқеа Алабама штатининг „узоқ ҳаётдан чарчаган“ Майкомб шаҳрида Буюк Депрессия чўққисига чиққандан сўнг уч йил ичида содир бўлади. Бош қаҳрамон — олти ёшли Жеан Лоуисе Финч (талаффузи Жан Луиза Финч), у акаси Жим ва уларнинг отаси, кекса адвокат Аттикус билан бирга яшайди. Жим ва Жеан ҳар ёзда Майкомбда холасиникига ташриф буюрадиган Дилл исмли болани учратишади. Учта бола ёлғиз яшайдиган қўшниси Боо (таржимаси Қўрқинчли) лақабли қўшниси Радлей (талаффузи: Радли) дан қўрқишади. Майкомбнинг катталари Боо ҳақида гапиришмайди ва кўп йиллар давомида уни кам одам кўрган эди. Болалар унинг ташқи кўриниши ва ёлғизлик сабаблари ҳақидаги миш-мишлар билан бир-бирларининг тасаввурларини кенгайтирадилар. Улар уни қандай қилиб уйдан олиб чиқиш ҳақида ўйлай бошлашади. Дилл билан икки йиллик ёзги таътилдан сўнг, Жеан ва Жим кимдир улар учун Радлей уйи ёнидаги дарахтда улар учун кичик совғалар қолдираётганини пайқашади. Бир неча марта сирли Боо уларга эътибор белгиларини кўрсатди, лекин бахтга қарши, у ҳеч қачон шахсан кўринмайди.

Фуқароларнинг кўпчилиги уни қўллаб-қувватламаса ҳам, Аттиcус (талаффузи: Аттикус) ёш оқ танли аёлни зўрлаганликда айбланган қора танли Том Робинсонни ҳимоя қилишда мағлубиятга учрайди. Бошқа болалар Жим ва Жеаннни бунинг учун масхара қилишади. Жеан гарчи отаси бунга қарши бўлса ҳам унинг шаънини ҳимоя қилишга уринади, . Ўз навбатида, Аттиcус Томни жазоламоқчи бўлган бир гуруҳ одамларга дуч келади. Жеан, Жим ва Дилл вазиятни Аттиcус ва Томнинг нуқтаи назаридан кўриш учун оломонни шарманда қилган пайтда бу хавф ўтиб кетади.

Аттиcус болаларнинг Том Робинсоннинг судида иштирок этишини истамагани учун Жеанн, Жим ва Дилл суд залининг балконида яширинади. Аттиcус айбловчилар (Маелла ва унинг отаси, шаҳарлик пиёниста Боб Эwелл) ёлғон гапираётганини аниқлайди. Бундан ташқари, ёлғиз Маелла Томни ҳақорат қилгани ва отаси томонидан ушланган ва калтаклангани маълум бўлади. Томнинг айбсизлигига оид жиддий далилларга қарамай, ҳакамлар ҳай’ати уни айблайди. Том қочишга уринаётганда отиб ташланганида, Жим ва Аттиcуснинг адолатга бўлган ишончига қаттиқ путур етади.

Бу ишда ғалаба қозонганига қарамай, Боб Эwеллнинг обрўсига путр етади ва у қасос олишга ваъда беради. У кўчада Аттиcуснинг юзига тупуради, судя раисининг уйига бостириб киришга ҳаракат қилади ва Том Робинсоннинг бевасига таҳдид қилади. Ниҳоят, у Хеллоуин байрамидан кейин кечаси уйга қайтётган ҳимоясиз Жим ва Жеанга ҳужум қилади, Кимдир болаларга ёрдам бериш учун етиб келади. Сирли одам қўли синган Жимни уйига олиб боради, у ерда Жеан бу Боо Радлей эканлигини тушунади.

Майкомб шерифи жангда Боб Эwелл ҳалок бўлганини аниқлайди. Шериф Аттиcус билан Жимнинг эҳтиёткорлиги ва Қўрқинчлининг мас’улияти ҳақида баҳслашади, унга Эwеллнинг танасидан ошхона пичоғи чиқиб қолганлигини эслатиб, Эwелл тасодифан ўз пичоғи устига йиқилиб тушгани ҳақидаги назарияни илгари суради. Бу қандай содир бўлиши мумкинлигини кўрсатиш учун шериф чўнтагидан яна бир пичоқни чиқаради ва у совуққонлик билан уни бугун шаҳардаги маст одамдан олганини айтади. Айтилганларнинг барчасидан маълум бўладики, бу Эwеллнинг пичоғи ва танадаги пичоқ фақат Боонинг қуроли бўлиши мумкин. Шерифнинг фикрича, агар бутун шаҳар Қўрқинчли болаларни қутқарган қаҳрамон деб ҳисобласа, у бундай илиқ эътиборга муносабат билдирмайди. Охир-оқибат Аттиcус шерифнинг Эwелл ўз пичоғининг устига йиқилгани ҳақидаги версиясини қабул қилади ва Қўрқинчли болаларининг ҳаётини сақлаб қолгани учун миннатдорчилик билдиради. Қўрқинчли Жеандан уни уйига олиб боришини сўрайди ва у эшик олдида у билан хайрлашгандан кейин яна ғойиб бўлади. Жеан уни бошқа ҳеч қачон кўрмайди. Радлей айвонида туриб, у ҳаётни Қўрқинчли нуқтаи назардан тасаввур қилади ва улар унга совғалар учун ҳеч қачон миннатдорчилик билдирмаганликлари ва уни жуда ёмон одам деб ҳисоблаганларидан афсусланади.

Прототиплар

Сюжет ва персонажлар муаллифнинг оиласи, қўни-қўшнилари 1936-йил 10 ёшда бўлгандаги шаҳрида содир бўлган воқеалар ҳақидаги кузатишлари асосида яратилган. Муаллиф отасини Аттиcус Финчнинг прототипи деб атаган. Дилл Ҳарпер Леэинг қўшниси ва дўсти бўлган америкалик ёзувчи Труман Капотега асосланган эди[4][5][6].

Муваффақият ва тан олиш

Жинсий зўравонлик, ирқчилик, ижтимоий тенгсизлик (болалар ўз оилаларининг молиявий аҳволини солиштиришади) каби жиддий (ва жанубий готика учун одатий) мавзуларга қарамай, роман ўзининг ҳазил ва илиқлиги билан ўқувчилар томонидан севилди. Ҳикоячининг отаси Аттиcус Финч кўплаб китобхонлар учун ахлоқ намунаси, шунингдек, ҳалол ҳуқуқшуноснинг намунаси бўлди. Романда болаларда туғма адолат туйғуси борлиги ва фақат бошқаларнинг таъсири остида нотўғри қарашлар пайдо бўлиши ҳақидаги фикр илгари сурилади[7].

,,То килл а Моcкингбирд" 80 % америка мактаблари дастурига киритилган, американинг,,Барча даврларнинг 100та энг зўр детективи" рўйхатидан ўрин олган, ,,ББC талқинига кўра 200 та энг зўр роман" рўйхатида 6-ўринни эгаллаган.

Таржималар ва мослаштиришлар

Роман 1962-йилда режиссёр Роберт Муллиган томонидан экранлаштирилган. Грегорй Пеcк бош ролни ижро этган „ То килл а Моcкингбирд“ филми 8 номинация бўйича „Оскар“ мукофотига номзод бўлган ва учта статуэтка (энг яхши актёр, энг яхши мослаштирилган ссенарий ва энг яхши саҳна кўриниши) билан тақдирланган. Филм мунтазам равишда АҚШ киноси тарихидаги энг яхшиларнинг турли рейтингларига киритилади.

Роман 1963-йилда Нора Гал ва Раиса Облонская томонидан рус тилига таржима қилинган. Корней Чуковский „Ҳигҳ арт“ (Юксак санъат) китобида (1964) Ҳарпер Леэнинг „Мазахчи қушни ўлдириш“ қиссасининг таржимасини санаб ўтади.

Манбалар

  1. ↑ Эшбоева, Тилланисо „Пулицер мукофотига лойиқ кўрилган, Америка мактабларида мажбурий ўқитиладиган асар – «Мазахчини ўлдириш»ни нега ўқишимиз керак?“. Ойина (31-май 2023-йил). Қаралди: 14-феврал 2024-йил.
  2. ↑ „Тҳе Бесцеллинг Боокс оф 2015“. ПублишерсWеэклй.cом. Қаралди: 3-август 2017-йил.
  3. ↑ „Тҳе Бесцеллинг Боокс оф 2016“. ПублишерсWеэклй.cом. Қаралди: 3-август 2017-йил.
  4. ↑ Минзешеимер, Боб. „'Кансас' имагинес Труман Cапоте-Ҳарпер Леэ рифт“. УСА Тодай (17-декабр 2007-йил). Қаралди: 18-август 2009-йил.
  5. ↑ Cапоте, Труман; М. Тҳомас Инге. Труман Cапоте: cонверсатионс. Университй Пресс оф Миссиссиппи, 1987 — 332-бет. ИСБН 0-87805-275-5. 
  6. ↑ Шиэлдс, Чарлес Ж.. Моcкингбирд: а портраит оф Ҳарпер Леэ. Маcмиллан, 2006 — 34-бет. ИСБН 0-8050-7919-Х. 
  7. ↑ „Обитуарй: Ҳарпер Леэ“, ББC, 19 Фебруарй 2016

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Mazaxchini_o%CA%BBldirish" dan olindi