Tofalar

Тофалар (ўзларини тофа, тоха деб аташади, илгариги номи — карагаслар) — Россия Федерациясининг Иркуцк вилояти, Нижнеудинск раёни (Уд а, Бирюса, Кан, Гутара, Ия ва бошқа дарёлари бўйи)да яшовчи халқ. 0,7 минг киши (1990-йиллар ўрталари). Туркий тилларнинг уйғур гуруҳига мансуб тофа тилида сўзлашади. Диндорлари — православлар, лекин, шомонлик ҳам қисман сақланган. Тофаларнинг шаклланишида Жанубий Сибирнинг кет, туркий, мўнғул ва бошқа қабилалари иштирок этган. Бу жараёнда асосий ролни туркийларнинг тоба (дубо) қабилалари ўйнаган. Тофалар шарқий туваликларга — тожинликларга қариндош бўлиб, фақат 1757-йилдан кейин улардан ажралган. ХИХ асрга келиб алоҳида халқ сифатида шаклланган. ХХ аср бошларигача Тофалар қуйидаги уруғларга бўлинган: каш, сариқкаш, чоғду, қорачоғду, чептей ва бошқа Машғулоти — овчилик ва кўчманчи буғучилик бўлган. ХХ асрда Тофалар ўтроқ ҳаётга ўтган. 1980-йиллардан бошлаб Тофаларда ўз тарихини ўрганиш ва маданиятини қайта тиклашга интилиш кучайган.