Tojikiston depressiyasi sahifasining manbasini koʻrish

'''Tojikiston depressiyasi''' – [[Hisor-Olay]], [[Pomir]] va [[Hindukush]] togʻlari orasidagi tektonik [[botiq]]. [[Mezozoy]], [[paleogen]] va [[neogen]] choʻkindilari bilan toʻlgan.

Tojikiston depressiyasi HisorOlay togʻ tizmasi janubida, [[Oʻzbekiston|Uzbekistan]], [[Tojikiston]], [[Afgʻoniston]] hududlarida joylashgan. Gʻarbda [[Koʻhitang tizmasi|Koʻhitang]], sharqda Pomir, janubida Hindukush va [[Bandi turkiston|Bandi Turkiston]] togʻlarigacha choʻzilgan. Orografik jihatdan 2 qismga boʻlinadi. Shimoliy qismida [[Hisor vodiysi]], janubiy qismida Tojikistonning past va oʻrtacha balandlikdagi tizmalari oʻrin olgan. Hisor vodiysi [[Hisor tizmasi]]ning janubidan boshlanib, janubi-gʻarbda [[Bobotogʻ]] tizmasigacha choʻzilgan. Tojikiston depressiyasining zamini tokembriy jinslari, [[paleozoy]]—quyi [[trias]]ning terrigenkarbonat, vulkanik choʻkindi va intruziv jinslaridan tarkib topgan. Strukturasi mezokaynozoyda jiddiy oʻzgarmagan. Neogen oxiri — antropogen boshlarida bukilma hamda koʻtarilmalar dislokatsiyaga uchragan va murakkab burmali Tojikiston vigratsiyasi vujudga kelgan. Mezokaynozoy jinslaridan [[neft]], [[tabiiy gazlar|tabiiy gaz]], yonuvchi [[slanetslar|slanets]], [[toshtuz]], qurilish materiallari konlari topilgan. Kuchli [[zilzila]]lar, tabiiy geografik jarayonlar (togʻ qulashi, surilmalar, sel) sodir boʻlib turadi.

Iqdimi keskin kontinental, qishi iliq, yozi issiq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —6° dan 3,6° gacha, iyulniki 23,2° dan 32,4° gacha, eng baland temperatura 49,5°. Yillik yogʻin 119–154&nbsp;mm, togʻlarda 700&nbsp;mm gacha. Yirik daryolari: [[Panj]], [[Vaxsh]], [[Kofarnihon]], [[Qizilsuv (maʼnolari)|Qizilsuv]], [[Surxondaryo (daryo)|Surxondaryo]], [[Qunduz]], Boʻz. Tuprogʻi allyuvialoʻtloq va boshqa tuproklar. Subtropik choʻl, [[chala choʻl zonalari|chala choʻl]], togʻdasht, [[oʻrmon]], oʻtloqdashtli yerlarda efemer, shuvoqefemer, [[buta]], [[archa]], baland boʻyli oʻtlar oʻsadi. Hayvonlardan boʻri, tulki, bugʻu, qamishzor mushugi, gʻar xil ilonlar, qushlar yashaydi.

Qazilma boyliklardan [[neft]], [[gaz]], [[tuzlar]], [[koʻmir]], [[qurilish materiallari]], mineraltermal suv manbalari bor. Ingichka tolali paxta yetishtirish, bogʻdorchilik, tokchilik, subtropik oʻsimliklar uchun iqlim sharoiti qulay. [[gidrotexnika inshootlari|Gidrotexnik inshootlar]]dan GES, [[suv ombori|suv omborlari]] ([[Norak suv ombori|Norak]], [[Janubiy Surxon suv ombori|Janubiy Surxon]]) qurilgan, tunnel barpo etilgan, Palangdara (Tigrovaya balka), Ramit, Dashti Jush kabi qoʻriqxonalar tashkil etilgan.

{{OʻzME}}

[[Turkum:Oʻrta Osiyo]]


{{geo-stub}}