Ziyosfera

Tokio: Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Tokio
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Tokio]]
{{Bilgiquti aholi punkti
|mavqe                      = [[Shahar]]
|nomi                      = Tokio
|asl nomi                  = 東京
|tasvir                    = {{multiple image
  | border      = infobox
  | total_width = 290
  | image_style = border:1;
  | perrow      = 1/3/2/2
  | image1      = Skyscrapers of Shinjuku 2009 January.jpg
  | image2      = Tokyo Skytree 2014 Ⅲ.jpg
  | image3      = Rainbow colored Rainbow Bridge at night.jpg
  | image4      = TaroTokyo20110213-TokyoTower-01min.jpg
  | image5      = Shibuya Crossing (181547621).jpeg
  | image6      = Diet of Japan Kokkai 2009.jpg
  | image7      = Seimon Ishibashi 20190504a.jpg
  | image8      = Tokyo station Marunouchi at night.jpg
}}
|qaram                      =
|mamlakat                  = Yaponiya
|gerb                      = Emblem of Tokyo Metropolis.svg
|bayroq                    = Flag of Tokyo Prefecture.svg
|gerb tarifi                =
|bayroq tarifi              =
|gerb eni                  =
|bayroq eni                =
|mamlakat xaritasi oʻlchami =
|mintaqa xaritasi oʻlchami  =
|tuman xaritasi oʻlchami    =
|mintaqa turi              = Viloyat
|mintaqa                    = Kantō
|tuman turi                = Orol
|tuman                      = Honshu
|koordinatalar              = {{coord|35|41|23|N|139|41|32|E|type:adm1st_region:JP-13|display=it}}
|ichki bolinishi            =
|rahbar turi                = Hokim
|rahbar                    = [[Yuriko Koike]]
|asos solingan              =
|ilk eslatilishi            =
|avvalgi nomlari            =
|qachondan beri            =
|maydon                    = 2194.07
|balandlik turi            =
|AP markazi balandligi      =
|iqlim                      =
|rasmiy til                =
|aholi                      = 13 988 129<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2022-01-31 |title=Tokyo Loses Population for First Time in 26 Years Amid Pandemic |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-01-31/tokyo-loses-population-for-first-time-in-26-years-amid-pandemic |access-date=2022-05-17}}</ref>
|sanalgan yil              = 2022
|zichlik                    =
|aglomeratsiya              =
|milliy tarkib              =
|konfessiyaviy tarkib      =
|etnoxoronim                =
|vaqt mintaqasi            =
|DST                        =
|telefon kodi              =
|pochta indeksi            =
|pochta indekslari          =
|avtomobil kodi            =
|identifikator turi        =
|raqamli identifikator      =
|Commons turkumi            =
|sayt                      =
|sayt tili                  =
}}'''Tokio''' ({{lang-jp|東京, Tōkyō}}) — [[Yaponiya]]ning poytaxti boʻlib, soʻzma-soʻz tarjima qilganda „Sharqiy poytaxt“ maʼnosini bildiradi. Tokio Yaponiyaning viloyat hamda shahar statusiga ega oʻziga xos maʼmuriy birligi boʻlib hisoblanadi. Mamlakatning iqtisodiy, moliyaviy va madaniy markazi. Aholisining soni va sanoatning oʻsish surʼatlari boʻyicha dunyodagi yirik shaharlar orasida yetakchi oʻrinlardan birini egallaydi. [[Xonsyu]] orolining janubi-sharqiy qismida, Kanto tekisligida, Edogava, Arakava, Sumida, Tama daryolarining Tokio qoʻltigʻiga quyilish yerida joylashgan. Iqlimi [[Subtropik mintaqalar|subtropik]], mussonli, eng sovuq oy — yanvarning oʻrtacha temperaturasi 3,G, eng issiq, oy — avgustniki 25,6°. Yillik yogʻin 1343&nbsp;mm. Seryogʻin mavsumda tez-tez [[tayfun]] boʻladi. Tokio seysmik faol zonada joylashgan.<ref name=":0" />
 
Aholisi 13,23 mln. kishi (2013-yil 1-aprel holatiga). Poytaxt prefekturasi (Syutoken) yoki Katta Tokio tarkibiga 4 ta prefekturaning shahar va shaharchalari kiritiladi, aholisi 28 mln kishidan ziyod. Mamlakat milliy daromadining 1/5 qismi Tokioga toʻgʻri keladi.<ref name=":0" />
 
== Etimologiyasi ==
1457-yilda Edo qalʼasi sifatida tashkil etilgan. 1869-yilda Edoʻda [[:ru:Реставрация Мэйдзи|Meydzi restavratsiyasi]] davomida davlat poytaxti koʻchirildi va shahar {{нихонго|То:kyo:|東京|}} deb nomlandi. Yapon tilida ''„sharqiy poytaxt“'' maʼnosini anglatadi.( [[:ru:кандзи|kanji]] 東 ([[:ru:Кандзи#Онъёми (китайское чтение)|onyemi:]] „to:“) — ''sharq'' va 京 ([[:ru:Кандзи#Онъёми (китайское чтение)|onyemi:]] „kyo:“) — ''poytaxt''). Avvalgi poytaxti  — [[Kyoto]], keyinchalik Hayan-ke rasmiy nomi bilan atalgan-allegorik ravishda ''"Saike" — "G'arbiy poytaxt"'' deb nomlangan.
 
Oʻzbekcha anʼanaviy yozma shakli — Tokyo
== Maqomi ==
 
== Tarixi ==
Tokioga XV asrning oʻrtalarida asos solingan. 1457-yilda Edo qasri qurilgan boʻlib, uning atrofida savdogar va hunarmandlarning uylari koʻpayib bordi. 1590-yilda Edo shahri Tokugava sulolasining qarorgohiga aylandi. Yaponiyaning rasmiy poytaxti esa oʻsha vaqtda Kioto shahri edi. XVIII asrda Edo jahonning eng yirik shaharlaridan biriga aylandi. 1869-yilda hokimiyat boshqa sulola vakili imperator Mutsixito qoʻliga oʻtgach, poytaxt Edoga koʻchirildi va Tokio („sharqiy poytaxt“) deb ataldi. XIX asrning ikkinchi yarmida Tokioda ipak, lok-boʻyoq, chinni sanoatlari, XIX asrning oxiridan mashinasozlik va kemasozlik sanoatlari rivojlana boshladi. 1923-yil 1-sentabrdagi zilzila va uning oqibatlarida kelib chiqqan yongʻin tufayli Tokioning koʻp qismi vayron boʻldi. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] vaqtida Tokio AQSh aviatsiyasi tomonidan bombardimon qilingan.<ref name=":0" />
== Iqlimi ==
== Iqtisodi ==
== Aholisi ==
== Madaniyat ==
== Transport ==
Tokio — transport yoʻllarining yirik tuguni. Dengiz porti (yiliga 70 mln. t dan ortiq yuk ortib tushiriladi). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Metropoliten qurilgan. Yetakchi sanoat tarmogʻi — mashinasozlik (xususan, elektrotexnika, umumiy mashinasozlik, transport jihozlari ishlab chiqarish., anik, mexanika) va metallsozlik. Kime, poligrafiya va oziq-ovqat sanoatlari ham rivojlangan. Neftni qayta ishlash va neft kimyosi, qurilish materiallari va yengil sanoat (toʻqimachilik, zargarlik va yodgorlik buyumlari ishlab chiqarish.) korxonalari mavjud. Sanoati, asosan, chet eldan keltirilgan xom ashyo hisobiga ishlaydi. Sanoat korxonalarining katta qismi mayda va oʻrta korxonalardan iborat. Tokio — yirik savdotaqsimot markazi. Shaharda tovar va fond birjalari, savdo firmalarining vakolatxonalari, yirik banklar, sugʻurta idoralari joylashgan. Tokioda untlar, Yaponiya Fanlar akademiyasi, Sanʼat akademiyasi, teatrlar, 30 dan ortiq muzey (shu jumladan, Genri galereyasi, BriJston sanʼat muzeyi, zamonaviy sanʼat milliy muzeyi, Tokio milliy muzeyi va boshqalar), kutubxonalar, konsert zallari bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan shahar markazida atrofi bogʻ bilan oʻralgan imperator saroyi (1869-yilgacha Edo qasri, XV-XVII asrlar), saroy majmuasi (1600), manzarali bogʻ (XVII-XVIII asrlar) saqlangan. Uning atrofida hukumat binolari, Tosyogu va Meydzi ibodatxonalari joylashgan. Soka universiteti hududida 2004-yil 26-martda [[Alisher Navoiy]]ga haykal oʻrnatildi (haykaltarosh J.Mirtojiyev). 1964-yilda Tokioda XVIII Olimpiada oʻyinlari boʻlib oʻtgan.<ref name=":0">"{{PAGENAME}}" ''[[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/Oʻzbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20T%20harfi.pdf T-harfi]{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri -->
 
== Manbalar ==
{{Manbalar}}
 
== Havolalar ==
* [http://www.metro.tokyo.jp/ENGLISH/ Tokio shahrining rasmiy vebsayti {{ref-en}}] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090429151946/http://www.metro.tokyo.jp/ENGLISH/ |date=2009-04-29 }}
* http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00079/51300.htm{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Yaponiyaning eng katta shaharlari}}
{{Osiyo poytaxtlari}}
{{OʻzME}}
 
{{Tashqi havolalar}}
 
[[Turkum:Tokio| ]]
[[Turkum:Yaponiya shaharlari]]
 
 
{{geo-stub}}

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Tokio

東京
Shahar
Tokio
Bayroq
Tokio
Gerb
Mamlakat Yaponiya
Viloyat Kantō
Orol Honshu
Hukumat
 • Hokim Yuriko Koike
Maydon 2,194.07 km2 (847.14 kv mi)
Aholisi
 (2022)
 13 988 129[1]

Tokio (yaponcha: 東京, Tōkyō) — Yaponiyaning poytaxti boʻlib, soʻzma-soʻz tarjima qilganda „Sharqiy poytaxt“ maʼnosini bildiradi. Tokio Yaponiyaning viloyat hamda shahar statusiga ega oʻziga xos maʼmuriy birligi boʻlib hisoblanadi. Mamlakatning iqtisodiy, moliyaviy va madaniy markazi. Aholisining soni va sanoatning oʻsish surʼatlari boʻyicha dunyodagi yirik shaharlar orasida yetakchi oʻrinlardan birini egallaydi. Xonsyu orolining janubi-sharqiy qismida, Kanto tekisligida, Edogava, Arakava, Sumida, Tama daryolarining Tokio qoʻltigʻiga quyilish yerida joylashgan. Iqlimi subtropik, mussonli, eng sovuq oy — yanvarning oʻrtacha temperaturasi 3,G, eng issiq, oy — avgustniki 25,6°. Yillik yogʻin 1343 mm. Seryogʻin mavsumda tez-tez tayfun boʻladi. Tokio seysmik faol zonada joylashgan.[2]

Aholisi 13,23 mln. kishi (2013-yil 1-aprel holatiga). Poytaxt prefekturasi (Syutoken) yoki Katta Tokio tarkibiga 4 ta prefekturaning shahar va shaharchalari kiritiladi, aholisi 28 mln kishidan ziyod. Mamlakat milliy daromadining 1/5 qismi Tokioga toʻgʻri keladi.[2]

Etimologiyasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

1457-yilda Edo qalʼasi sifatida tashkil etilgan. 1869-yilda Edoʻda Meydzi restavratsiyasi davomida davlat poytaxti koʻchirildi va shahar Andoza:Нихонго deb nomlandi. Yapon tilida „sharqiy poytaxt“ maʼnosini anglatadi.( kanji 東 (onyemi: „to:“) — sharq va 京 (onyemi: „kyo:“) — poytaxt). Avvalgi poytaxti — Kyoto, keyinchalik Hayan-ke rasmiy nomi bilan atalgan-allegorik ravishda "Saike" — "G'arbiy poytaxt" deb nomlangan.

Oʻzbekcha anʼanaviy yozma shakli — Tokyo

Maqomi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tokioga XV asrning oʻrtalarida asos solingan. 1457-yilda Edo qasri qurilgan boʻlib, uning atrofida savdogar va hunarmandlarning uylari koʻpayib bordi. 1590-yilda Edo shahri Tokugava sulolasining qarorgohiga aylandi. Yaponiyaning rasmiy poytaxti esa oʻsha vaqtda Kioto shahri edi. XVIII asrda Edo jahonning eng yirik shaharlaridan biriga aylandi. 1869-yilda hokimiyat boshqa sulola vakili imperator Mutsixito qoʻliga oʻtgach, poytaxt Edoga koʻchirildi va Tokio („sharqiy poytaxt“) deb ataldi. XIX asrning ikkinchi yarmida Tokioda ipak, lok-boʻyoq, chinni sanoatlari, XIX asrning oxiridan mashinasozlik va kemasozlik sanoatlari rivojlana boshladi. 1923-yil 1-sentabrdagi zilzila va uning oqibatlarida kelib chiqqan yongʻin tufayli Tokioning koʻp qismi vayron boʻldi. Ikkinchi jahon urushi vaqtida Tokio AQSh aviatsiyasi tomonidan bombardimon qilingan.[2]

Iqlimi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Iqtisodi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Aholisi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Madaniyat

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Transport

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tokio — transport yoʻllarining yirik tuguni. Dengiz porti (yiliga 70 mln. t dan ortiq yuk ortib tushiriladi). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Metropoliten qurilgan. Yetakchi sanoat tarmogʻi — mashinasozlik (xususan, elektrotexnika, umumiy mashinasozlik, transport jihozlari ishlab chiqarish., anik, mexanika) va metallsozlik. Kime, poligrafiya va oziq-ovqat sanoatlari ham rivojlangan. Neftni qayta ishlash va neft kimyosi, qurilish materiallari va yengil sanoat (toʻqimachilik, zargarlik va yodgorlik buyumlari ishlab chiqarish.) korxonalari mavjud. Sanoati, asosan, chet eldan keltirilgan xom ashyo hisobiga ishlaydi. Sanoat korxonalarining katta qismi mayda va oʻrta korxonalardan iborat. Tokio — yirik savdotaqsimot markazi. Shaharda tovar va fond birjalari, savdo firmalarining vakolatxonalari, yirik banklar, sugʻurta idoralari joylashgan. Tokioda untlar, Yaponiya Fanlar akademiyasi, Sanʼat akademiyasi, teatrlar, 30 dan ortiq muzey (shu jumladan, Genri galereyasi, BriJston sanʼat muzeyi, zamonaviy sanʼat milliy muzeyi, Tokio milliy muzeyi va boshqalar), kutubxonalar, konsert zallari bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan shahar markazida atrofi bogʻ bilan oʻralgan imperator saroyi (1869-yilgacha Edo qasri, XV-XVII asrlar), saroy majmuasi (1600), manzarali bogʻ (XVII-XVIII asrlar) saqlangan. Uning atrofida hukumat binolari, Tosyogu va Meydzi ibodatxonalari joylashgan. Soka universiteti hududida 2004-yil 26-martda Alisher Navoiyga haykal oʻrnatildi (haykaltarosh J.Mirtojiyev). 1964-yilda Tokioda XVIII Olimpiada oʻyinlari boʻlib oʻtgan.[2]

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ „Tokyo Loses Population for First Time in 26 Years Amid Pandemic“ (en). Bloomberg.com (2022-yil 31-yanvar). Qaraldi: 2022-yil 17-may.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 "Tokio" OʻzME. T-harfi[sayt ishlamaydi] Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]




"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Tokyo?oldid=235457" dan olindi