Toqi Zargaron

Тоқи Заргарон
Муқобил номлари	Тоқи Заргарон Заргарлар тоқи
Умумий маълумот
Мақоми	Тарихий обида
Тури	тоқ
Шаҳар	Бухоро
Мамлакат	Ўзбекистон
Қурилиши бошланган	1582-йил
Техник ҳолати
Материал	пишган ғишт, ёғоч, ганч
Қаватлар сони	1
Тоқи Заргарон Викиомборда

Тоқи заргарон (форсча — заргарлар тоқи) — Бухородаги меъморий ёдгорлик ва заргарлик буюмлари сотиш учун мўлжалланган савдо маркази бири бўлган. Мазкур меъморий ёдгорлик Шайбоний ҳукмдор Абдуллахон ИИ  даврида 1582-йилда бунёд этилган. Ҳозирги кунда Ўзбекистон моддий ва маданий меъросининг кўчмас мулк обектлари миллий рўйхатига киритилган.

Тарихи

Тоқи Заргарон Бухородаги тоқиларнинг энг йириги ва мужассамоти жиҳатидан мураккаби ҳисобланади. Тоқи Заргарон Бухоро хони Шайбоний ҳукмдор Абдуллахон ИИ даврида ХВИ асрда қурилган. Тоқи Заргарон чорсуда жойлашган иккита катта йўлни архитектура жиҳатдан уйғунлаштирган ёдгорлик ҳисобланади. Чорсу иккала йўлдаги қатновни ҳам осонлаштирган. Тоқнинг атрофида квадрат шаклини ҳосил қилувчи кичик гумбазлар мавжуд. Саккиз бурчакли хона улкан гумбаз билан ёпилган. Улар бурчаклардаги дўкон ва устахоналар томи бўлган. Тоқнинг гумбаз томли хоналари бўлиб, салқин ва қоронғи бўлган. Тоқда зираклар, узук, қурол-аслаҳалар учун безаклар, ўйма муҳрлар, мунчоқ ва маржонлар усталар томонидан ясалган. Ўрта асрларда моҳир усталар тоқда заргарлик буюмлари ясашган. Тоқи Заргаронда чет давлатларидан савдогарлар келиб ўз буюмларини сотишган. Асосан бу тоқда араблар, форслар, ҳиндлар, руслар, хитойликлар, турклар ва бошқа миллатга мансуб савдогарлар келишган. Улар тоқда Хитой шоиси, Кашмир рўмоли, Миср зарбоф газламалари, араб жойнамозлари, Тибет зираворлари каби маҳсулотлар сотишган. Тоқи Заргаронда овқатланиш учун ажратилган жойларда сомса, нон ва иссиқ таомлар сотилган. Мазкур тоқда ҳукмдор фармонлари ҳам эълон қилинган. Ўтмишда унинг далонларида 36 заргарлик устахонаси ва дўконлар бўлган. Атрофига савдо расталари, омбор, карвонсаройлар қурилган.Гумбази араблар келгунига қадар қурилган деб тахмин қилинади. Восифийнинг ХВИ аср бошларида ёзган асарида Бухоро чорсуси сифатида тилга олинган. Тоқи заргарон Улуғбек мадрасаси ёнида, қадимий шаҳристон маркази — 2 катта кўча кесишган чорраҳа устини қоплаб туради. Бино, асосан, ХВ асрда қурилган (ХВИ асрда тўла-тўкис таъмирланганлиги сабабли шу йили бунёд этилган деб тахмин қилинади). Тоқи Заргарон мустақиллик йилларида қайта таъмирланди. Тоқи Заргаронда ҳозирги кунда ҳунармандлар устахоналари ва савдо расталари мавжуд. Ушбу дўконларда ҳозирги кунда зираворлар, ёғочдан буюмлар, заргарлик буюмлари, қадимий коллексиялар сотилади.

Меъморчилиги

Тоқи Заргарон пишиқ ғишт, ёғоч, тош ва ганчдан бунёд этилган. Улкан гумбаз 8 та тоқига ўрнатилган. Тарҳи 45,4х43,5 метр, бал. 16,7 метр, гумбазининг асос айланаси 14 метр, пойгумбази кўп қиррали, ундаги 16 та дарча орқали бино ичига ёруғлик тушиб туради. Атрофини ўраб турган дўконлар гумбази баландлиги 5- 7 метрни ташкил этади.

Адабиётлар

Илмий адабиётлар

• Ражабов Қ, Иноятов С.. Бухоро тарихи. Тошкент: Тафаккур нашриёти, 2016 — 460-бет. ИСБН 978-9943-24-119-0. 
• Бобожонов Ш. Шариф шаҳар ёдгорликлари (Бухоро тарихий обидаларига саёҳат). Бухоро: Бухоро нашриёти, 2017 — 310-бет. 
• Пугаченкова Г. Тим ва тоқлар. (инглиз, рус, ўзбек тилларида). Тошкент: Ўзбекистон нашриёти, 1979 — 14-бет.