Tosh

Tosh — 1) tarozi yordamida jismlar massasini oʻlchash, tortish uchun moʻljallangan, turli shakl va ogʻirlikdagi yuk, qadoq tarozi tosh, yaʼni ogʻirlik oʻlchovi; odatda, shayinli tarozida oʻlchanib, quyidagi toʻplami qoʻllanadi: 10 mg, 20 mg, 50 mg, 100 mg, 200 mg, 500 mg, 1 g, 2 g, 5 g, 10 g, 50 g, 100 g, 200 g, 500 g. Savdosotiqda va boshqa maqsadlarda foydalaniladigan tarozilarda bulardan katta massali T.lar ham qoʻllanadi; 2) masofa oʻlchov birligi, amir (yoki podsho) ning choparlari yoʻl uzunligani oʻlchayotganda har bir 8000 qadamga bir T. qoʻyib ketishgan. Agar 1 qadam q0,75 m boʻlsa, unda 1 T. q 800000,75 mq6000 m q 6 km boʻlgan.

savol Jamoat xavfsizligi” va “Jamoat xavfsizligini taʼminlash” tushunchalarining mohiyati hamda ularning huquq sohasidagi ahamiyati

Jamoat xavfsizligi – bu shaxs, jamiyat va davlatning hayotiy muhim manfaatlarini jinoiy va boshqa huquqqa xilof harakatlardan hamda ijtimoiy nizolar, tabiiy ofatlar, epidemiyalar, epizootiyalar, katta falokatlar, avariyalar va yongʻinlar natijasida kelib chiqadigan favqulodda vaziyatlar oqibatlardan himoyalanganlik holatidir. Jamoat tartibi va xavfsizligini taʼminlash faoliyatining OBЪEKTI - Ichki ishlar organlari sohaviy xizmatlarining amaldagi qonun hujjatlarida belgilangan vakolatlar doirasida mamlakatda, uning maʼmuriy-hududiy birliklarida jamoat tartibi va xavfsizligini taʼminlash boʻyicha amalga oshiradigan faoliyati bilan bogʻliq ijtimoiy munosabatlar Jamoat tartibi va xavfsizligini taʼminlash faoliyatining vazifasi- Jamoat tartibi va xavfsizligini taʼminlash faoliyati nazariyasi va uning asosiy qoidalari, ichki ishlar organlarining jamoat tartibi va xavfsizligini taʼminlash xizmatlarining tizimi va tuzilishi, mazmuni, markaziy va mahalliy ichki ishlar organlari huquqiy holatining mohiyati, ichki ishlar organlarining tarmoq va funktsional xizmatlari hamda boʻlinmalari faoliyatiga xos xususiyatlar, alohida turdagi huquqbuzarliklarga qarshi maʼmuriy-huquqiy kurash taktikasi va uni tashkil etish, tabiiy va texnogen xususiyatli hamda ekstremal sharoitlardagi favqulodda vaziyatlarda huquq-tartibotni muhofaza qilish va jamoat xavfsizligini taʼminlashning oʻziga xos xususiyatlarini oʻrgatish,  xizmat hujjatlarini tuzish va rasmiylashtirishga doir bilim va amaliy koʻnikmalar hosil qilish.

2-savol Jamoat xavfsizligi faoliyatining tushunchasi va uning asosiy yoʻnalishlari.

Jamoat xavfsizligi – bu shaxs, jamiyat va davlatning hayotiy muhim manfaatlarini jinoiy va boshqa huquqqa xilof harakatlardan hamda ijtimoiy nizolar, tabiiy ofatlar, epidemiyalar, epizootiyalar, katta falokatlar, avariyalar va yongʻinlar natijasida kelib chiqadigan favqulodda vaziyatlar oqibatlardan himoyalanganlik holatidir Jamoat xavfsizligini taʼminlash sohasidagi davlat siyosati va faoliyatning asosiy yoʻnalishlari.- Hozirgi davrda dunyodagi globallashuv jarayonlari bilan bogʻliq holda jamiyatda jamoat tartibi va xavfsizligiga tahdid qiluvchi omillarning koʻpayib va kuchayib borishi, ushbu sohada faoliyat olib boruvchi sohaviy xizmatlar faoliyatini yanada takomillashtirish, uni tashkil etishga yangicha yondashishni talab qilmoqda. Sud-huquq tizimida davlat organlarida amalga oshirilgan islohotlar natijasida mamlakatda va uning maʼmuriy-hududiy birliklarida jamoat tartibi va xavfsizligini taʼminlovchi milliy tizim shakllandi. Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar organlari va milliy gvardiya tizimini tubdan isloh qilish, ayniqsa, jamoat tartibini saqlash va xavfsizligini taʼminlovchi xizmatlar faoliyatini takomillashtirish borasida koʻplab qonun hujjatlari qabul qilinib, amaliyotga joriy etilmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi PF-4947-sonli, 10 apreldagi PF-5005-sonli farmonlarida jamoat tartibi va xavfsizligini taʼminlashning asosiy yoʻnalishlari belgilab berilgan boʻlib, bular jinoyatchilikka qarshi kurashish hamda huquqbuzarliklarning barvaqt oldini olish tizimini takomillashtirish va samaradorligini oshirish; koʻchalar, maydonlar, istirohat bogʻlari, vokzallar, aeroportlar va boshqa jamoat joylarida, shuningdek ommaviy tadbirlarni oʻtkazish vaqtida fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qilish, ularning shaʼni va qadr-qimmatini hurmat qilish, muomala madaniyati va odob-axloq qoidalariga qatʼiy amal qilinishini taʼminlash; masʼul sohaviy xizmatlar bilan hamkorlikda tizimda amalga oshirilayotgan islohotlarni davom ettirish, faoliyatni tubdan takomillashtirish yuzasidan takliflar ishlab chiqish va boshqalar

3-savol Jamoat xavfsizligini taʼminlashning vazifalari va printsiplari

Jamoat tartibi va xavfsizligini taʼminlash faoliyatining vazifasi- Jamoat tartibi va xavfsizligini taʼminlash faoliyati nazariyasi va uning asosiy qoidalari, ichki ishlar organlarining jamoat tartibi va xavfsizligini taʼminlash xizmatlarining tizimi va tuzilishi, mazmuni, markaziy va mahalliy ichki ishlar organlari huquqiy holatining mohiyati, ichki ishlar organlarining tarmoq va funktsional xizmatlari hamda boʻlinmalari faoliyatiga xos xususiyatlar, alohida turdagi huquqbuzarliklarga qarshi maʼmuriy-huquqiy kurash taktikasi va uni tashkil etish, tabiiy va texnogen xususiyatli hamda ekstremal sharoitlardagi favqulodda vaziyatlarda huquq-tartibotni muhofaza qilish va jamoat xavfsizligini taʼminlashning oʻziga xos xususiyatlarini oʻrgatish,  xizmat hujjatlarini tuzish va rasmiylashtirishga doir bilim va amaliy koʻnikmalar hosil qilish.

Ichki ishlar organlarining jamoat tartibi va xavfsizligini taʼminlash faoliyatining UMUMIY PRINTsIPLARI

Qonuniylik; Yagonalik, Fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga rioya etish hamda ushbu huquqlar, erkinliklar va qonuniy manfaatlarni hurmat qilish; Ochiqlik va shaffoflik

Oʻzbekiston Respublikasining16.09.2016 yildagi

«Ichki ishlar organlari toʻgʻrisida»gi 407-son Qonunining 5-moddasi

4. Jamoat xavfsizligini taʼminlovchi va unda ishtirok etuvchi subʼektlar qaysilar va ularning bir-biridan farqi.

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI PREZIDENTINING 29.11.2021 YILDAGI PF 27-SONLI FARMONI Jamoat xavfsizligini ta’minlash tizimi jamoat xavfsizligini ta’minlovchi va unda ishtirok etuvchi subyektlardan iborat. Jamoat xavfsizligini ta’minlovchi subyektlar O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, Ichki ishlar vazirligi, Milliy gvardiya, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Davlat xavfsizlik xizmati, Bosh prokuratura, Mahalla va oilani qo‘llab-quvvatlash vazirligi, Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi, Sog‘liqni saqlash vazirligi, mahalliy davlat hokimiyati organlaridan iborat. Unda ishtirok etuvchi Boshqa davlat organlari va tashkilotlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlar va fuqarolar jamoat xavfsizligini ta’minlashda ishtirok etuvchi subyektlarga kiradi. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi: jamoat xavfsizligini ta’minlash sohasida yagona davlat siyosati amalga oshirilishini ta’minlaydi; jamoat xavfsizligini ta’minlash, jumladan huquqbuzarlik, ijtimoiy va millatlararo nizolarning oldini olishga qaratilgan kompleks maqsadli davlat dasturlari ishlab chiqilishi, tasdiqlanishi va amalga oshirilishini ta’minlaydi; jamoat xavfsizligini ta’minlash masalalari bo‘yicha barcha davlat organlari va tashkilotlari, jamoat birlashmalari, xalqaro tashkilotlar hamda fuqarolar bilan samarali hamkorligini ta’minlaydi; jamoat xavfsizligini bevosita ta’minlovchi subyektlarning moddiy-texnik ta’minotini, shuningdek, ularni huquqiy va ijtimoiy jihatdan himoya qilish bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga oshiradi; O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi: jamoat xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan maqsadli idoraviy dasturlarni ishlab chiqadi, tasdiqlaydi va amalga oshiradi; jamoat tartibini saqlash, yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlash, jinoyatchilik, terrorizm va ekstremizmga qarshi kurashish bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga oshiradi; jamoat joylarida, shu jumladan yo‘llarda, transport va turizm infratuzilmasi obyektlarida jamoat xavfsizligini ta’minlashga jalb etilgan barcha kuch va vositalar faoliyatini muvofiqlashtiradi hamda tashkiliy-uslubiy jihatdan qo‘llab-quvvatlaydi; fuqaroviy hamda xizmat quroli va uning o‘q-dorilari muomalada bo‘lishi sohasiga doir qoidalar va tartibga, ushbu sohadagi litsenziya va ruxsat berishga oid talablar hamda shartlarga rioya etilishini ta’minlaydi; huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga oshiradi, huquqbuzarliklarni sodir etishga moyil shaxslarni aniqlaydi; O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi: jamoat xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan maqsadli idoraviy dasturlarni ishlab chiqadi, tasdiqlaydi va amalga oshiradi; jamoat xavfsizligiga tahdid soluvchi ommaviy tartibsizliklarga chek qo‘yish bo‘yicha tadbirlarni amalga oshiradi; o‘ziga biriktirilgan jamoat joylarida, shu jumladan Toshkent, Nukus shaharlari va viloyatlar markazlaridagi ommaviy tadbirlarda, istirohat bog‘lari, xiyobonlar va bozorlarda jamoat tartibini saqlashni tashkil etadi; vakolati doirasida favqulodda vaziyatlarda va favqulodda holat e’lon qilingan hududlarda jamoat xavfsizligini ta’minlaydi;

5. Huquqbuzarliklar profilaktikasi va probatsiya xizmati faoliyatlarining tizimi, tashkiliy tuzilishi va huquqiy asoslari.

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI PREZIDENTINING 29.11.2021 YILDAGI PF 27-SONLI FARMONI Mazkur farmonning 4-bandiga muvofik, Oʻzbekiston Respublikasi IIV tizimida Jamoat xavfsizligi departamenti (keyingi oʻrinlarda - Departament) tashkil etildi. Jamoat xavfsizligi departamenti tarkibiy tuzilishi 1. Huquqbuzarliklar profilaktikasi 2. Probatsiya xizmati 3. Yoʻl harakati xavfsizligi 4. Jamoat tartibini saqlash

Oʻzbekiston Respublikasi IIV Jamoat xavfsizligi departamenti Huquqbuzarliklar profilaktikasining tarkibiy tuzilishi quyidagicha: 1. Oʻzbekiston Respublikasi IIV JXX Huquqbuzarliklar profilaktikasi bosh boshqarmasi; 2. Qoraqalpogʻiston Respublikasi IIV, viloyat IIBlari JXX Huquqbuzarliklar profilaktikasi boshqarmasi; 3. Shahar-tuman IIBlari JXX Huquqbuzarliklar profilaktikasi boʻlimi.

Oʻzbekiston Respublikasi IIV Jamoat xavfsizligi departamenti Probatsiya xizmatining tarkibiy

tuzilishi quyidagicha:

1. Oʻzbekiston Respublikasi IIV JXX Probatsiya xizmati; 2. Qoraqalpogʻiston Respublikasi IIV, viloyat IIBlari JXX Probatsiya boshqarmasi; 3. Shahar-tuman IIBlari JXX Probatsiya boʻlimi.

6. Huquqbuzarliklar profilaktikasi xizmatining jamoat xavfsizligini taʼminlash sohasidagi vazifalari.

Huquqbuzarliklar profilaktikasi boʻlinmalarining jamoat xavfsizligini taʼminlash sohasidagi asosiy vazifalari: (OʻRQ 371. 4-moddasi) pf-27. Biriktirilgan mahalla hududida vakolatli davlat organlari va tashkilotlarning huquqbuzarliklar profilaktikasi boʻyicha faoliyati natijalarini umumlashtirish va yagona axborot-tahlil tizimiga kiritilishini taʼminlash; Biriktirilgan mahalla hududidagi kriminogen vaziyatni muntazam ravishda oʻrganib borish, huquqbuzarliklarni aniqlash va ularga barham berish boʻyicha qonunchilikda belgilangan chora-tadbirlarni amalga oshirish; Biriktirilgan mahalla hududida aholi oʻrtasida huquqbuzarliklarning umumiy, maxsus, yakka tartibdagi va viktimologik profilaktikasini amalga oshirish; Huquqbuzarlik sodir etishga moyil shaxslarni belgilangan tartibda profilaktik hisobga va maʼmuriy nazoratga olish, ular bilan yakka tartibdagi profilaktik chora-tadbirlarni amalga oshirish, ijtimoiy moslashtirish ishlarini individual dastur tuzgan holda tashkil etish; Yoshlar, ayniqsa ularning uyushmagan qismi bilan tarbiyaviy va profilaktik chora-tadbirlarni amalga oshirish orqali ular orasida huquqbuzarliklarning oldini olish; Voyaga etmaganlar oʻrtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga oshirish, shu jumladan voyaga etmaganlar masalalari boʻyicha inspektor-psixologlarga koʻmaklashish; Maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisida bayonnomalar tuzish va Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksiga muvofiq tegishli maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqish; Jismoniy shaxslarni va yuridik shaxslarning vakillarini qabul qilish, ularning murojaatlarini belgilangan tartibda koʻrib chiqish; Vakolatli davlat organlari va tashkilotlar bilan yaqin hamkorlikda biriktirilgan mahalla hududida har bir oilani bevosita joyida oʻrgangan holda, fuqarolarning jamoat xavfsizligiga oid va huquqbuzarliklarga sabab boʻlishi mumkin boʻlgan muammolari va noroziliklarini aniqlash, ularni bartaraf etish boʻyicha zarur choralarni koʻrish; Biriktirilgan mahalla hududida pasport rejimi qoidalariga rioya etilishi yuzasidan nazoratni amalga oshirish; Tajovuzkor ruhiy kasallar, spirtli ichimlikka ruju qoʻyganlar oʻrtasida huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga oshirishda davlat sogʻliqni saqlash tizimini boshqarish organlari va sogʻliqni saqlash muassasalariga koʻmaklashish; Probatsiya nazoratidagilarning xulq-atvorini nazorat qilishda, oʻrnatilgan cheklovlarga rioya etishini tekshirishda, shuningdek, yangi jinoyat sodir etishining oldini olishda probatsiya inspektorlariga koʻmaklashish; Biriktirilgan mahalla hududida fuqarolar va yuridik shaxslar tomonidan fuqaroviy va xizmat quroli hamda uning oʻq-dorilarini saqlash qoidalariga rioya etilishini nazorat qilishga koʻmaklashish; Biriktirilgan mahalla hududida taqiqlangan tashkilotlar hamda terrorchilik, ekstremistik va boshqa gʻayriqonuniy va buzgʻunchilik yoʻnalishidagi guruhlar faoliyatiga aloqador shaxslarni aniqlashga koʻmaklashish;

7.Probatsiya xizmatining jamoat xavfsizligini taʼminlash sohasidagi vazifalari 1. Jinoyatchilikning oldini olish Probatsiya nazoratida bo‘lgan shaxslarning harakatlarini doimiy ravishda kuzatish va ularni ijtimoiy foydali faoliyatga jalb qilish orqali yangi jinoyatlarning oldi olinadi. 2. Nazoratdagi shaxslarning ijtimoiy moslashuviga ko‘maklashish Ularni mehnatga joylashtirish, psixologik va huquqiy yordam ko‘rsatish orqali qayta jinoyat sodir etish ehtimolini kamaytiradi. 3. Huquqbuzarlik sodir etgan shaxslarni nazorat qilish Probatsiya xizmati tomonidan nazoratga olingan shaxslarning jazoni ijro etish shartlariga rioya qilishi ustidan doimiy nazorat olib boriladi. 4. Jamoatchilik bilan hamkorlikda ishlash Mahalla, nodavlat tashkilotlar va fuqarolik jamiyati institutlari bilan hamkorlikda ishlash orqali xavfli shaxslarning ijtimoiy nazorat ostida bo‘lishini ta’minlaydi. 5. Tarbiyaviy va profilaktik chora-tadbirlarni amalga oshirish Huquqbuzarlikka moyil shaxslar bilan tushuntirish ishlari olib borish, ularni sog‘lom hayot tarziga yo‘naltirish orqali jinoyatchilikka qarshi kurashga hissa qo‘shadi.

     8.Yo‘l harakati xavfsizligi xizmati (YHXX) – davlat boshqaruv tizimida alohida o‘rin tutadigan, yo‘l harakati qatnashchilarining xavfsizligini ta’minlash, transport vositalari harakatini nazorat qilish va yo‘l-transport hodisalarining oldini olish bilan shug‘ullanuvchi tuzilmadir.

1. Tizimi Yo‘l harakati xavfsizligi xizmati IIV (Ichki ishlar vazirligi) tizimiga kiradi va quyidagi funksiyalarni bajaradi: Yo‘l harakati qoidalariga rioya etilishini nazorat qilish; Transport vositalari va haydovchilarni ro‘yxatdan o‘tkazish hamda ularni texnik ko‘rikdan o‘tkazish; Yo‘l-transport hodisalarining oldini olish chora-tadbirlarini ishlab chiqish; Fuqarolar va tashkilotlarga yo‘l harakati xavfsizligi bo‘yicha tushuntirish ishlarini olib borish; Yo‘llardagi muhandislik yechimlarini takomillashtirishda ishtirok etish. 2. Tashkiliy tuzilishi Markaziy boshqaruv – O‘zbekiston Respublikasi IIV Yo‘l harakati xavfsizligi xizmati bosh boshqarmasi; Hududiy bo‘linmalar – viloyat, shahar va tuman Yo‘l harakati xavfsizligi bo‘limlari; Maxsus bo‘linmalar – patrul-post xizmati, statsionar va mobil tekshiruv punktlari, yo‘l-patrul xizmatlari; Texnik va tashkiliy bo‘limlar – texnik nazorat, transport vositalarini ro‘yxatdan o‘tkazish, haydovchilik guvohnomalari berish bo‘limlari. 3. Huquqiy asoslari YHXX faoliyati quyidagi asosiy huquqiy hujjatlar bilan tartibga solinadi: O‘zbekiston Respublikasi "Yo‘l harakati to‘g‘risida"gi Qonuni O‘zbekiston Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksi. IIVning ichki buyruqlari va normativ-huquqiy hujjatlar. 9.Yoʻl harakati xavfsizligi xizmatining jamoat xavfsizligini taʼminlash sohasidagi huquq va majburiyatlari. Yo‘l harakati xavfsizligi xizmatining asosiy vazifalari nafaqat yo‘l harakati ishtirokchilarining xavfsizligini ta’minlash, balki umumiy jamoat tartibini saqlash bilan ham bog‘liq. YHXXning huquqlari: 1. Yo‘l harakati ishtirokchilarini to‘xtatish va tekshirish: Transport vositalarini to‘xtatish, hujjatlarni tekshirish va qonun buzilgan taqdirda tegishli choralarni ko‘rish. 2. Ma’muriy bayonnoma tuzish va jarima qo‘llash: Yo‘l harakati qoidalarini buzgan shaxslarga nisbatan qonunda belgilangan tartibda bayonnoma tuzish va ma’muriy javobgarlik choralarini qo‘llash. 3. Transport vositalarini vaqtincha ushlab turish: Texnik nosozlik, hujjatlarning yo‘qligi yoki boshqa qonunbuzarlik holatida transport vositasini ushlab qolish yoki evakuatsiya qilish. 4. Jamoat tartibini buzuvchi harakatlarning oldini olish: Yig‘ilishlar, ommaviy tadbirlar paytida yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlash va ehtimoliy tartibsizliklarning oldini olish. 5. Toshqin, zilzila, avariya kabi favqulodda vaziyatlarda qatnashish: Evakuatsiya, yo‘llarni tozalash va favqulodda vaziyatlarda yo‘l harakatini tashkil etish. YHXXning majburiyatlari: 1. Yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlash: Transport vositalari harakati va piyodalar qatnovi uchun xavfsiz sharoitlarni yaratish. 2. Yo‘l-transport hodisalarini tergov qilish va rasmiylashtirish: Har qanday YTH yuz berganda, hodisa joyida hujjatlashtirish, guvohlarni aniqlash va qonunchilik asosida harakat qilish. 3. Tushuntirish-tarbiyaviy ishlar olib borish: Haydovchilar va aholiga yo‘l harakati qoidalarini tushuntirish, profilaktik chora-tadbirlar o‘tkazish. 4. Texnik nazoratni amalga oshirish: Transport vositalarining texnik holatini nazorat qilish, belgilangan standartlarga muvofiqligini tekshirish. 5. Tartib va xavfsizlikni ta’minlashda boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan hamkorlik qilish: IIV, FVV, Milliy gvardiya va boshqa idoralar bilan birgalikda xavfsizlikni ta’minlash.

10. Turizm obʼektlarida jamoat xavfsizligini taʼminlash boʻlinmalarining faoliyatini tashkil etish.

     O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2021-yil 29-noyabrda imzolangan PF-27-sonli Farmon bilan tasdiqlangan Jamoat xavfsizligi Konsepsiyasida turizm ob’ektlarida jamoat xavfsizligini ta’minlashga alohida e’tibor qaratilgan. Mazkur konsepsiya doirasida turizm infratuzilmasining xavfsizligini ta’minlash, jamoat tartibini saqlash va huquqbuzarliklarni oldini olishga qaratilgan kompleks chora-tadbirlar belgilangan.​ 

Farmon asosida belgilangan asosiy yo‘nalishlar: Xavfsiz turizmni ta’minlash bo‘linmalarini tashkil etish: O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi huzurida xavfsiz turizmni ta’minlash jamg‘armasi tashkil etilgan. Jamg‘arma manbalari sifatida turizm sohasini qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasidan tushumlarning 10 foizi, xavfsiz turizmni ta’minlash bo‘linmalari xodimlari tomonidan undirilgan jarimalar mablag‘lari va boshqa qonuniy manbalar kiritilgan. “Xavfsiz shahar” konsepsiyasiga integratsiya: Turizm namoyish ob’ektlari “Xavfsiz shahar” konsepsiyasiga integratsiya qilinib, ularning atrofida uzluksiz yoritish, videokuzatuv tizimlari va favqulodda vaziyatlar uchun evakuatsiya chizmalarini o‘rnatish talab etilgan. Jamoat xavfsizligi bo‘yicha normativlar va talablar: “Turizm ko‘chalarida” xavfsizlik chaqiruv tugmalari, Wi-Fi zonalari va boshqa jamoat xavfsizligi normativlariga rioya qilish belgilangan. Hududiy davlat boshqaruvi va hokimiyatlarning roli: Toshkent shahar va viloyatlar hokimlari tegishli vazirlik va idoralarning hududiy bo‘linmalarining faoliyatini nazorat qilib, ularning samarali hamkorligini ta’minlashda javobgar hisoblanadi. Shuningdek, 2019-yil 6-martda imzolangan PQ-4229-sonli qaror bilan transport va turizm ob’ektlarida jamoat xavfsizligini ta’minlashning samarali tizimi joriy etilgan. Ushbu qaror asosida xavfsiz turizmni ta’minlash bo‘linmalarining faoliyati kundalik tartibga solinib, tegishli hududiy bo‘linmalar tomonidan nazorat qilinadi.​

11. Migratsiya va fuqarolikni rasmiylashtirish xizmatlarining tizimi, tashkiliy tuzilishi va faoliyatining huquqiy asoslari.

     Migratsiya va fuqarolikni rasmiylashtirish faoliyatining huquqiy asoslari: O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. 

O‘zbekiston Respublikasining 2016 yil 16 sentyabrdagi «Ichki ishlar organlari to‘g‘risida»gi 407-sonli Qonuni. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 11 iyuldagi «Ichki ishlar organlarining migratsiya jarayonlari va fuqarolikni rasmiylashtirish sohasidagi faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PQ-3126-son qarori O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 22 apreldagi «Doimiy propiska qilish hamda turgan joyi bo‘yicha hisobga olish tartibini isloh qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PF-5984-sonli Farmoni. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 22 sentyabrdagi «O‘zbekiston Respublikasida identifikatsiya ID-kartalarni joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PF-6065-sonli Farmoni.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 20 apreldagi «Fuqarolik va migratsiya sohasida davlat xizmatlarini ko‘rsatish tizimi takomillashtirilishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining ayrim hujjatlariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida»gi PF-112-sonli Farmoni.
      Tashkiliy tuzilishi: Migratsiya va fuqarolikni rasmiylashtirish xizmatining tuzilmasi quyidagicha shakllantirilgan:
      O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Migratsiya va fuqarolikni rasmiylashtirish bosh boshqarmasi-Respublika miqyosida yagona siyosat va nazoratni olib boradi; Xizmatlar faoliyatini muvofiqlashtiradi.
     Hududiy boshqarmalar (viloyat, Toshkent sh.)-Viloyatlar va Toshkent shahrida joylashgan. Mamlakat ichki migratsiyasi va fuqarolikni rasmiylashtirish ishlarini amalga oshiradi.
    Tuman (shahar) bo‘limlari- Aholi bilan bevosita ishlovchi eng pastki bo‘g‘in; Pasport berish, doimiy yoki vaqtinchalik ro‘yxatga olish, yashash uchun ruxsatnoma, vizalar, chiqish ruxsatnomasi (O‘zbekiston fuqarolari uchun) kabi xizmatlarni ko‘rsatadi.

12. Migratsiya va fuqarolikni rasmiylashtirish xizmatlarining asosiy vazifalari va faoliyatining asosiy yoʻnalishlari.

      Amaldagi qonun hujjjatlariga ko‘ra, Migratsiya va fuqarolikni rasmiylashtirish xizmatlari jismoniy va yuridik shaxslarga quyidagi turdagi davlat xizmatlarini ko‘rsatmoqda:

shaxsning O‘zbekiston Respublikasi fuqaroligiga qabul qilish va fuqarolikdan chiqishi (yo‘qotishi)ga oid huj-jatlarini rasmiylashtirish; chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarga O‘zbekiston Respublikasi hududida doimiy yashashga ruxsatnoma va yashash guvohnomalarini rasmiylashtirish; O‘zbekiston Respublikasida bo‘luvchi chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarni kirish vizasining amal qilish muddatiga vaqtincha ro‘yxatdan o‘tkazish; yo‘qolganligi, familiyasi, ismi, otasining ismi yoki tug‘ilgan yili o‘zgarganligi sababli O‘zbekiston Respublikasi pasportini almashtirish fuqarolar va mamlakatda doimiy yashovchi fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarning O‘zbekiston Respublikasidan chet elga chiqish hujjatlarini rasmiylashtirish; O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarini belgilangan tartibda ro‘yxatga olish (propiska qilish) va ro‘yxatdan chiqarish; jismoniy va yuridik shaxslarga O‘zbekiston Respublikasi hududida ro‘yxatdan o‘tganlik va ro‘yxatdan chiqqanlikni tasdiqlovchi ma’lumotno-malarni rasmiylashtirish; O‘zbekiston Respublikasi fuqarolariga pasport rasmiylashtirish; O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 11.07.2017 yildagi PQ 3126-sonli qarori Ichki Ishlar Organlarining migratsiya jarayonlari va fuqarolikni rasmiylashtirish sohasidagi faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risidagi farmonga muvofiq quyidagi vazifalar belgilangan: Davlat xizmatlari, shu jumladan biometrik hujjatlarni berish, xorijga chiqish uchun hujjatlarni ko‘rib chiqish va rasmiylashtirish, doimiy yashash joyi va vaqtincha turgan joyi bo‘yicha ro‘yxatga olish, shuningdek manzil-ma’lumot axborotlarini taqdim etish bo‘yicha xizmatlar ko‘rsatishning elektron tizimlarini joriy etish va rivojlantirish; Doimiy yashash joyi va vaqtincha turgan joyi bo‘yicha ro‘yxatga olish, O‘zbekiston Respublikasidan chiqish, unga kirish va unda bo‘lish, fuqarolikni qabul qilish, yo‘qotish va undan chiqish, siyosiy boshpana berish sohasida integratsiyalashgan ma’lumotlar bazasini shakllantirish va yuritish, shuningdek axborot tizimlarining xavfsizligini va ularning uzluksiz ishlashini ta’minlash; Migratsiya jarayonlari va fuqarolikni rasmiylashtirish, huquqbuzarliklar profilaktikasi, jinoyatlarni aniqlash va fosh etish, qidiruv ishlarini olib borishda ko‘maklashish masalalarida idoralararo elektron hamkorlikni amalga oshirish.

Ekstremizmga karshi kurash xizmatining asosiy vazifalari, xukuk va majburiyatlari.

   Ekstremizmga qarshi kurash xizmati— bu O‘zbekiston Respublikasining huquqni muhofaza qiluvchi organlaridan biri bo‘lib, uning asosiy vazifasi — ekstremistik faoliyatni oldini olish, fosh etish va unga qarshi samarali kurashishdan iborat.

Asosiy vazifalari 1. Ekstremistik faoliyatni aniqlash va oldini olish: Ekstremistik tashkilotlar va shaxslarning faoliyatini kuzatish, ularning rejalari va maqsadlarini aniqlash. 2. Axborot yig‘ish va tahlil qilish: Ekstremizmga oid axborotlarni yig‘ish, tahlil qilish va tegishli organlarga yetkazish. 3. Tergov va sud jarayonlariga yordam berish: Ekstremizmga oid jinoyatlarni tergov qilishda yordam berish, zarur hujjatlar va dalillarni taqdim etish. 4. Jamoat bilan hamkorlik qilish: Jamoat tashkilotlari, diniy va ma’rifiy muassasalar bilan hamkorlikda ekstremizmga qarshi profilaktika tadbirlarini o‘tkazish. 5. Xalqaro hamkorlik: Xalqaro tashkilotlar va boshqa davlatlarning huquqni muhofaza qiluvchi organlari bilan ekstremizmga qarshi kurashishda hamkorlik qilish.

   Huquqlari:

- Axborot olish: Ekstremizmga oid axborotlarni yig‘ish va tahlil qilish huquqiga ega. - Tekshiruv o‘tkazish: Ekstremistik faoliyatni aniqlash maqsadida tekshiruvlar o‘tkazish huquqiga ega. - Hujjatlarni tekshirish: Ekstremizmga oid hujjatlarni tekshirish va zarur hollarda ularni musodara qilish huquqiga ega. - Jinoyat ishlarini qo‘zg‘atish: Ekstremizmga oid jinoyatlarni aniqlash va tergov qilish uchun ish qo‘zg‘atish huquqiga ega.

   Majburiyatlari:

- Qonunlarga rioya qilish: O‘zbekiston Respublikasining qonunlariga, shu jumladan inson huquqlari va erkinliklarini himoya qilishga rioya qilish majburiyatiga ega. - Maxfiylikni ta’minlash: Ekstremizmga qarshi kurash jarayonida olingan axborotlarning maxfiyligini ta’minlash majburiyatiga ega. - Jamoat bilan hamkorlik: Jamoat tashkilotlari va fuqarolar bilan hamkorlikda ekstremizmga qarshi profilaktika tadbirlarini o‘tkazish majburiyatiga ega. - Xalqaro me’yorlarga rioya qilish: Xalqaro huquq normalariga va me’yorlariga rioya qilish majburiyatiga ega.

Engin xavfsizligi xizmati bulinmalarining tizimi, tashkiliy tuzilishi va faoliyatining xukukiy asoslari.

   O‘zbekiston Respublikasida yong‘in xavfsizligini ta’minlash tizimi davlat, idoraviy va ko‘ngilli yong‘indan saqlash xizmatlaridan iborat bo‘lib, ularning har biri o‘ziga xos vazifalar va huquqiy asoslarga ega. Quyida ushbu tizimning asosiy tarkibiy qismlari, tashkiliy tuzilishi va faoliyatining huquqiy asoslari keltirilgan.

Tashkiliy tuzilishi: - Markaziy apparat:O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi huzuridagi DYXX boshqaruv organi - Hududiy bo‘linmalar:Viloyatlar, Toshkent shahri, shaharlar va tumanlarda joylashgan DYXX bo‘linmalari - Yong‘in-qutqaruv bo‘linmalari:Tumanlar va shaharlar hududida joylashgan, yong‘inlarni o‘chirish va favqulodda vaziyatlarda qutqaruv ishlarini amalga oshiruvchi bo‘linmalar

  Huquqiy asoslari:

-O‘zbekiston Respublikasining "Yong‘in xavfsizligi to‘g‘risida"gi qonuni -O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 10 apreldagi "Ichki ishlar organlarining faoliyati samaradorligini tubdan oshirish, jamoat tartibini, fuqarolar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilishni ta'minlashda ularning mas'uliyatini kuchaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi farmoni -O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining tegishli qarorlari va yo‘riqnomalari

Entin xavfsizligi xizmati bulinmalarining asosiy vazifalari va faoliyatining asosiy iunalishlari.

   O‘zbekiston Respublikasida yong‘in xavfsizligini ta’minlash davlat siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biridir. Yong‘in xavfsizligi xizmati bo‘linmalarining asosiy vazifalari va faoliyatining asosiy yo‘nalishlari quyidagicha belgilangan:
   Asosiy vazifalar

1. Yong‘inlarning oldini olish va ularni o‘chirish: Yong‘in xavfsizligi xizmati bo‘linmalari yong‘inlarning oldini olish, ularni o‘chirish va oqibatlarini bartaraf etish bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga oshiradi. 2. Yong‘in xavfsizligi talablariga rioya etilishini nazorat qilish: Davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va boshqa tashkilotlar rahbarlari zimmasiga ularga qarashli obyekt va hududlarda yong‘in xavfsizligi talablariga rioya etilishi uchun shaxsiy javobgarlik yuklatilgan. 3. Favqulodda vaziyatlarda qutqaruv va evakuatsiya ishlarini amalga oshirish: Yong‘in xavfsizligi xizmati bo‘linmalari favqulodda vaziyatlarda qutqaruv va evakuatsiya ishlarini amalga oshiradi. 4. Yong‘in xavfsizligi bo‘yicha targ‘ibot-tashviqot ishlarini olib borish: Aholi va tashkilotlar o‘rtasida yong‘in xavfsizligi bo‘yicha targ‘ibot-tashviqot ishlarini olib boradi.

    Faoliyatning asosiy yo‘nalishlari:

1. Yong‘in profilaktikasining ilg‘or shakl va usullarini joriy etish: Yong‘in xavfsizligi xizmati bo‘linmalari yong‘in profilaktikasining ilg‘or shakl va usullarini joriy etish orqali yong‘in xavfsizligi tizimini takomillashtiradi 2. Zamonaviy ilmiy-texnika yutuqlari va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish: Yong‘in xavfsizligi xizmati bo‘linmalari yong‘in o‘chirish kuchlari va vositalarini boshqarish, shuningdek, yong‘inga qarshi nazorat faoliyati sohasiga zamonaviy ilmiy-texnika yutuqlari va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy qiladi. 3. Kadrlar salohiyatini yaxshilash va xalqaro hamkorlikni kengaytirish:Yong‘in xavfsizligi xizmati bo‘linmalari kadrlar salohiyatini yaxshilash, xodimlarning kasb tayyorgarligi va malakasini oshirish tizimini takomillashtiradi, sohada xalqaro hamkorlikni kengaytiradi

4. Xizmat intizomini ta’minlash va moddiy rag‘batlantirish:Yong‘in xavfsizligi xizmati bo‘linmalari shaxsiy tarkibida yuksak xizmat intizomini ta’minlash, uni moddiy rag‘batlantirish va ijtimoiy-huquqiy muhofaza qilish orqali samarali xizmat qilish uchun sharoitlar yaratadi.

16. Ommaviy tadbirlar tushunchasi, turlari, toifalari va huquqiy asoslari. Ommaviy tadbir — 100 va undan ko‘p kishilarning ishtirokida ijtimoiy-siyosiy (anjumanlar, konferensiyalar, syezdlar va boshqalar), madaniy-ommaviy, ma’rifiy va ko‘ngilochar-tomosha dasturlari (musiqiy, adabiy va boshqa festivallar, konsert, teatr, sport, reklama tadbirlari, xalq sayillari, sirk, milliy namoyishlar va o‘yinlar, ko‘riktanlovlar va boshqalar), shuningdek umumxalq, diniy, kasb bayramlarini o‘tkazish maqsadida ommaviy tadbirni o‘tkazish obyektida tashkil qilinadigan fuqarolarning birgalikda qatnashishlariga aytiladi. Mazkur qarorda ommaviy tadbirlarning turlaridan kelib chiqib uchta toifaga ajratilgan bo‘lib, bular: alohida toifadagi ommaviy tadbir — “Yangi yil”, “Navro‘z bayrami”, “Mustaqillik kuni”, “Xotira va qadrlash kuni”, “Xalqaro bolalarni himoya qilish”, “Ro‘za hayit” (Iyd al-Fitr), “Qurbon hayit” (Iyd al-Adha), “Rojdestvo Xristovo”, “Pasxa” bayramlarini nishonlashga doir tadbirlar, ta’lim muassasalariga o‘qishga qabul qilish bo‘yicha test sinovlarini o‘tkazish, umumta’lim maktablarida o‘quv yilining boshlanishi va tugashiga bag‘ishlangan, saylov va referendumlarni o‘tkazish bilan bog‘liq, shuningdek, xalqaro hamkorlik tashkilotiga a’zo davlat rahbarlari ishtirokida o‘tkaziladigan tadbirlar hamda futbol bo‘yicha xalqaro miqyosdagi uchrashuvlar; birinchi toifadagi ommaviy tadbir — Toshkent, Nukus shaharlari va viloyat markazlari hududida o‘tkaziladigan alohida toifadagi ommaviy tadbir toifalariga kirmaydigan ommaviy tadbir; ikkinchi toifadagi ommaviy tadbir — alohida va birinchi toifadagi ommaviy tadbirlar toifasiga kirmaydigan ommaviy tadbir; Bundan tashqari mazkur qarorda “ommaviy tadbirni o‘tkazish obyekti”, “ommaviy tadbir tashkilotchisi”, “ommaviy tadbir dasturi”, “ommaviy tadbirni o‘tkazish uchun ruxsatnoma”, “ommaviy tadbirni o‘tkazish obyektiga tutash hududlar”, “vakolatli organ”, “ommaviy tadbir ishtirokchilari” kabi tushunchalarga ham alohida to‘xtalib o‘tilgan. 17. Ommaviy tadbirlar vaqtida jamoat tartibi va xavfsizligini taʼminlash faoliyatini tashkil etish. Ommaviy tadbirni o‘tkazishda uning ishtirokchilari fuqarolarning xavfsizligini va jamoat tartibini ta’minlashga qo‘yiladigan talablarga rioya qilishga, ommaviy tadbir tashkilotchisining va fuqarolar xavfsizligi hamda jamoat tartibini ta’minlash bo‘yicha majburiyatlarni bajaruvchi ichki ishlar organlari va O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi bo‘linmalari harbiy xizmatchilari va xodimlarining qonuniy talablarini bajarishi shart.  Ommaviy tadbirni o‘tkazish obyektida va ommaviy tadbirni o‘tkazish obyektidan besh yuz metrdan kam radiusda alkogolli mahsulotlarni sotish ommaviy tadbir o‘tkazilishidan kamida ikki soat oldin va ushbu tadbirni o‘tkazish vaqtida to‘xtatiladi. Ommaviy tadbirlarni o‘tkazishda ichki ishlar organlari va O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi bo‘linmalarining majburiyatlari: ommaviy tadbirning hajmi, xarakteri va ishtirokchilarining sonini hisobga olgan holda ommaviy tadbirni o‘tkazishda fuqarolarning xavfsizligini va jamoat tartibini ta’minlash uchun kuch va texnik vositalarni jalb qilish, jinoyatlar va boshqa huquqbuzarliklarni o‘z vaqtida aniqlash va ularning oldini olish, ommaviy tadbirni tayyorlash va o‘tkazish davrida fuqarolarning xavfsizligini va jamoat tartibini, yo‘l va yong‘in xavfsizligini ta’minlash masalalari bo‘yicha o‘zaro, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Sog‘liqni saqlash vazirligining bo‘linmalari, boshqa manfaatdor tashkilotlar, ommaviy tadbir tashkilotchisi va ommaviy tadbirni o‘tkazish obyektining ma’muriyati bilan hamkorlikni amalga oshirish, chiptalarni sotish vaqtida kassalar oldida va ommaviy tadbirni o‘tkazish obyektiga tutash hududlarda jamoat tartibi saqlanishini ta’minlash, ommaviy tadbirning tashkilotchisidan va ommaviy tadbirni o‘tkazish obyektining ma’muriyatidan ommaviy tadbirni o‘tkazish obyektining sig‘imidan kelib chiqib chiptalarni sotish (taklifnomalarni tarqatish) limitiga rioya etilishini talab qilish, ommaviy tadbirni o‘tkazish obyektining ma’muriyatiga alkogolli ichimlikdan mast bo‘lgan holatda yoki insonning intellektual iroda faoliyatiga ta’sir ko‘rsatuvchi narkotik vositalar, psixotrop yoki boshqa moddalarni iste’mol qilish holatida bo‘lgan shaxslarning ommaviy tadbirni o‘tkazish obyektiga o‘tishiga, shuningdek ommaviy tadbirni o‘tkazish obyektida va ommaviy tadbirni o‘tkazish obyektiga tutash hududlarda spirtli ichimliklarni ichish (iste’mol qilish)ga yo‘l qo‘ymaslikda yordam berish, ommaviy tadbir tashkilotchisidan, ommaviy tadbirni o‘tkazish obyekti ma’muriyatidan va boshqa shaxslardan ommaviy tadbirni o‘tkazish obyektida va ommaviy tadbirni o‘tkazish obyektiga tutash hududlarda alkogolli mahsulot sotishning to‘xtatilishini talab qilish kabi shu va boshqa harakatlar bilan ommaviy tadbirlar vaqtida jamoat xavfsizligi va tartibini saqlab turishimiz mumkin.

18. Ommaviy tartibsizliklar tushunchasi, mazmun-mohiyati va uning kelib chiqish sabablari. Ommaviy tartibsizliklar deganda, ko'pchilik odamlar ishtirokida sodir etiladigan, jamoat tartibini qo'pol ravishda buzadigan, odamlarga, mol-mulkka yoki davlat va jamoat manfaatlariga zarar yetkazadigan, zo'ravonlik, vayronagarchilik, talonchilik va boshqa noqonuniy xatti-harakatlar bilan ifodalanadigan guruh xatti-harakatlari tushuniladi. Boshqacha aytganda, bu jamiyatda tartibsizlik, betartiblik va xavfsizlikni buzilishiga olib keladigan nazoratsiz olomon harakatidir. Ommaviy tartibsizliklar jamiyat va davlat xavfsizligiga putur etkazuvchi tushuncha sifatida doimiy ravishda ilmiy doiralar diqqat markazida bo‘lib kelgan. Uning o‘ziga xosligi shundan iboratki, u boshqa bir qancha xavflar yoki tahdidlar bilan birga yuradi, jumladan mamlakatdagi etnik ziddiyatlar, norozilik namoyishlari, rangli inqiloblar, ommaviy bezorilik harakatlari, jinoiy guruhlar o‘rtasidagi to‘qnashuvlar bevosita ommaviy tartibsizlik ko‘rinishida sodir bo‘ladi. SHuning uchun ham davlat va jamiyat hayotidagi ko‘plab sohalarda bu muammo o‘rganib kelinadi. Xususan, yuridik soha vakillari uni og‘ir turdagi bir jinoyat sifatida o‘rganishsa, sotsiologlar olomon fenomeni bilan bog‘liq ravishda ijtimoiy psixologik jihatdan o‘rganib kelishadi, siyosatchilar esa davlatning siyosiy barqarorlik holatiga o‘zining salbiy ta’sirini o‘tkazishi nuqtai nazaridan baholab kelishadi. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 244-moddasida ommaviy tartibsizliklar uchun tegishli javobgarlik belgilangan. Ommaviy tartibsizliklarni keltirib chiqaruvchi eng katta sabab bu -ko‘pchilik aholining o‘z ijtimoiy hayotidan noroziligi va ommaning davlat hokimiyatiga bo‘lgan salbiy kayfiyati hisoblanadi. Tashqi kuchlar istalgan vaqtda hayot tarzidan norozi bo‘lgan salbiy kayfiyatdagi olomonni provokatsiya yo‘li bilan tartibsizliklar keltirib chiqarishga undashi mumkin.

19. Ommaviy tartibsizliklarning ko`rinishlari va ular uchun qonunda belgilangan javobgarlik masalalari Ommaviy tartibsizliklar deb, fuqarolar tomonidan ommaviy ravishda jamoat tartibini buzishga qaratilgan harakatlar tushuniladi. Bular o`z ichiga mitinglar, yig`ilishlar, namoyishlar va ko`cha harakatlarini oladi. Bu kabi tadbirlar belgilangan tartibda tashkil etilmagan yoki ruxsatsiz o`tkazilgan taqdirda jamoat xavfsizligiga tahdid solishi, ig`vogarlik holatlariga sabab bo`lishi mumkin. Ommaviy tartibsizliklarning asosiy ko`rinishlari: Miting – ijtimoiy-siyosiy voqealarga munosabat bildirish maqsadida yig`iladigan ommaviy tadbir. Yig`ilish – muayyan joyda fuqarolar tomonidan fikr bildirish, qarashlarini ifoda etish tadbiri. Namoyish – ko`chada yoki jamoat joylarida transparant, plakatlar bilan chiqish orqali o`z talab va munosabatini bildirish. Ko`cha harakatlari – yo`llarda, chorrahalarda odamlarning uyushgan harakati orqali e’tiroz yoki talablarni bildirish. Qonunda belgilangan javobgarlik: O`zbekiston Respublikasi qonunchiligida ommaviy tartibsizliklar uchun ma’muriy va jinoiy javobgarlik belgilangan: Ma’muriy javobgarlik (Ma’muriy javobgarlik to`g`risidagi kodeks): 200¹-modda – Ommaviy tadbirlar o`tkazish qoidalarini buzganlik uchun javobgarlik; 201-modda – Miting, namoyish va ko`cha yurishlari tartibini buzish; 202-modda – Ruxsat etilmagan yig`ilishlar, mitinglar va namoyishlar uchun sharoit yaratish. Jinoiy javobgarlik (Jinoyat kodeksi): 217-modda – Yig`ilishlar, mitinglar, ko`cha yurishlari tartibini buzish; 218-modda – Favqulodda holatda ish tashlashga rahbarlik qilish va korxonalar faoliyatiga to`sqinlik qilish. Shuningdek, ommaviy tadbirlar vaqtida jamoat tartibini saqlash, xavfsizlikni ta’minlash ichki ishlar organlari va Milliy gvardiya zimmasiga yuklatilgan. Qonunlarga rioya qilish nafaqat davlat, balki jamiyat barqarorligi uchun ham muhim ahamiyatga ega. 20. Ommaviy tadbirlarni o`tkazishda ichki ishlar organlari va O`zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi bo`linmalarining huquq va majburiyatlari hamda ularning huquqiy asoslari

Ommaviy tadbirlarni tashkil etish va o`tkazish jarayonida jamoat tartibini saqlash, fuqarolar xavfsizligini ta’minlash muhim ahamiyatga ega. Bu vazifa ichki ishlar organlari hamda O`zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi bo`linmalari tomonidan amalga oshiriladi. Ichki ishlar organlari va Milliy gvardiyaning asosiy huquq va majburiyatlari: Ommaviy tadbirlarning tinch va belgilangan tartibda o`tishi uchun profilaktik tadbirlar o`tkazish, Fuqarolar xavfsizligini ta’minlash, jamoat tartibini buzilishining oldini olish, Tadbirlar davomida noqonuniy harakatlarni aniqlash va bartaraf etish, Zarur hollarda tezkor kuch vositalarini jalb etish, Ruxsat etilmagan ommaviy tadbirlarni to`xtatish, Moddiy va jismoniy resurslarni, jumladan, yo`llarni, jamoat transportlarini boshqarishni muvofiqlashtirish.

    Mazkur huquq va majburiyatlarning huquqiy asoslari:

1. O`zbekiston Respublikasining Konstitusiyasi – fuqarolarning xavfsizligi va jamoat tartibini ta’minlashni davlatning asosiy vazifalaridan biri sifatida belgilaydi. 2. O`zbekiston Respublikasining “Ichki ishlar organlari to`g`risida”gi Qonuni (O`RQ-407, 2016 yil 16 sentyabr) – ichki ishlar organlarining vazifalari, huquqlari va majburiyatlarini belgilab beradi. Ushbu qonunda jamoat tartibini saqlash va ommaviy tadbirlarda xavfsizlikni ta’minlash ichki ishlar organlarining asosiy vazifalaridan biri ekanligi ko`rsatilgan. 3. O`zbekiston Respublikasining “Milliy gvardiya to`g`risida”gi Qonuni (O`RQ-647, 2020 yil 18 noyabr) – Milliy gvardiyaning jamoat xavfsizligini ta’minlash sohasidagi vakolatlari va majburiyatlarini aniq belgilaydi. 4. O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014 yil 29 iyuldagi VMQ-205-sonli qarori – ommaviy tadbirlarni tashkil etish va o`tkazish tartibini belgilab, huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatini muvofiqlashtiradi. 5. O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023 yil 6 oktyabrdagi VMQ-530-sonli qarori – ommaviy tadbirlarda xavfsizlikni ta’minlash tizimini yanada takomillashtirishni nazarda tutadi. Xulosa qilib aytganda, ommaviy tadbirlarni o`tkazishda ichki ishlar organlari va Milliy gvardiya tartib va xavfsizlikni ta’minlash uchun tegishli huquq va majburiyatlarga ega bo`lib, ularning faoliyati yuqoridagi normativ-huquqiy hujjatlar asosida amalga oshiriladi.

21. Maxsus operasiyalar tushunchasi, turlari va uning huquqiy asoslari Maxsus operasiya – bu O`zbekiston Respublikasi ichki ishlar organlari hamda boshqa tegishli kuch tuzilmalari (Milliy gvardiya, DXX, FVV va boshqalar) tomonidan murakkab va xavfli vaziyatlarda jamoat tartibi va xavfsizligini ta’minlash maqsadida, yagona reja asosida amalga oshiriladigan siyosiy, tezkor-qidiruv, rejim, tergov va jangovar harakatlar majmuasidir. Bu operasiyalar odatda qurollangan jinoyatchilarni qo`lga olish, garovga olingan shaxslarni ozod qilish, ommaviy tartibsizliklarni bartaraf etish, terrorchilikka qarshi kurash kabi holatlarda amalga oshiriladi. Maxsus operasiyalarning turlari: 1. Jinoyatchilarni qo`lga olish operasiyalari – qurollangan yoki o`ta xavfli jinoyatchilarni zararsizlantirish. 2. Terrorchilikka qarshi operasiyalar – terrorchilik guruhlarini aniqlash va bartaraf etish. 3. Garovga olinganlarni ozod qilish operasiyalari – insonlarni asirlikdan ozod etish. 4. Ommaviy tartibsizliklarni bartaraf etish – jamoat xavfsizligini tiklash va tinchlikni ta’minlash. 5. Qurol yoki xatarli moddalarni topish va zararsizlantirish. 6. Havo kemalarini egallashga qarshi operasiyalar – samolyotlarni olib qochish holatlarida amalga oshiriladigan chora-tadbirlar. Maxsus operasiyalarning huquqiy asoslari: «Ichki ishlar organlari to`g`risida»gi Qonun (O`RQ-407, 2016 yil 16 sentyabr) – ichki ishlar organlarining vakolatlari, jumladan, maxsus operasiyalarni tashkil qilish va o`tkazish tartibini belgilaydi. «O`zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi to`g`risida»gi Qonun (O`RQ-647, 2020 yil 18 noyabr) – Milliy gvardiyaning jamoat xavfsizligini ta’minlashdagi roli va operasiyalardagi ishtirokini tartibga soladi. Vazirlar Mahkamasining 2017 yil 24 apreldagi VMQ-235-sonli Qarori – ichki ishlar organlari tomonidan transport vositalaridan majburiy foydalanish sharoiti va tovon to`lash tartibini belgilaydi. «Qurol to`g`risida»gi Qonun (O`RQ-550, 2019 yil 29 iyul) – maxsus operasiyalarda ishlatiladigan qurol va maxsus vositalardan foydalanish tartibini belgilaydi. Vazirlar Mahkamasining 2021 yil 3 avgustdagi VMQ-487-sonli Qarori – Milliy gvardiya tomonidan transport vositalaridan majburiy foydalanish holatida tovon to`lash tartibini belgilaydi. Maxsus operasiyalar jamiyat xavfsizligi va davlatning barqarorligi uchun muhim vositalardan hisoblanadi. Ular belgilangan huquqiy asoslar asosida, muvofiqlashtirilgan reja va tezkor harakatlar bilan amalga oshiriladi.

22. Tezkor vaziyatlarda maxsus operatsiyalarni oʻtkazish tartibi va bosqichlari. Maxsus operatsiyani oʻtkazishga jalb qilinadigan kuch va vositalar.

MAXSUS OPERATsIYaLARNI OʻTKAZISh TARTIBI Maxsus operatsiyalar quyidagi hollarda oʻtkaziladi: • ichki ishlar organlari va boʻlinmalarining maʼmuriy binolari va ularga tutash hududlarga boʻlgan hujumlarni qaytarishda; •havo kemalarini olib qochish, uni egallash uchun uringan yoki egallab olib qochgan jinoyatchilarni qoʻlga olishda; •qurollangan va oʻta xavfli jinoyatchilarni qidirish va ularning aniq turgan joylarini aniqlashda; •yashiringan joyi maʼlum boʻlganda qurollangan jinoyatchilarni qoʻlga olish, ularni zararsizlantirish va garovga olingan fuqarolarni ozod qilishda; •ommaviy tartibsizliklar sodir etilib, tinch aholi ustidan xukm oʻtkazishga (ezishga) qarshi va uning oldini olish maqsadida harakat qilishda; Yuqorida koʻrsatib oʻtilgan tadbirlar Oʻzbekiston Respublikasi DXX, IIV, MV, FVV va boshqa tashkilotlar bilan hamkorlikda turli xil sharoitlarda tezkor rejalar asosida amalga oshiriladi. MAXSUS OPERATsIYaLARNI OʻTKAZISh BOSQIChLARI Maxsus operatsiyalar oʻtkazilishida qanday tezkor vaziyat boʻlishidan qatʼiy nazar operatsiya uch bosqichdan iborat boʻladi: 1. Maxsus operatsiyani tashkil qilish va tayyorlash. 2. Maxsus operatsiyani olib borish. 3. Maxsus operatsiyani yakunlash.

MAXSUS OPERATsIYaLARNI OʻTKAZIShGA JALB QILINADIGAN XIZMATLAR VA KUCh-VOSITALAR.

SOHAVIY IZMATLAR: JQB, TQKB XPB EKB PPX VA JTSB PPX va JTSB YHXB MvaFRB TB (Shtab) va boshqa xizmatlar Milliy gvardiya XAMKOP XIZMATLAR Dxx Mudofaa vazirligi FVV TVBSO

ShAXSIY HIMOYa, FAOL MUDOFAA VA MAXSUS OPERATsIYaLARNI TAЪMINLASh VOSITALARI.

KACKA HIMOYa QALQONI REZINA TAYYoQ QOʻL KIShANI KOʻZNI YoShLANTIRUVChI MODDA ChALGʻITUVChI TOVUSh ZIRXLI TRANSPORT VOSITALARI TRANSPORTLARNI MAJBURAN TUXTATISh VOSITASI XIZMAT OTLARI VA ITLARI ZARUR HOLLARDA OʻQOTAR QUROLLAR

23. Jamoat tartibi va xavfsizligini taʼminlash maqsadida maxsus vositalardan foydalangan holda jismoniy kuch ishlatish tartibi.

23-modda. Maxsus vositalarni qo‘llash Ichki ishlar organi xodimi quyidagi hollarda maxsus vositalarni qo‘llash huquqiga ega: fuqaroga yoki ichki ishlar organi xodimiga qilingan hujumni qaytarish uchun; jinoyatga yoki ma’muriy huquqbuzarlikka chek qo‘yishda; ichki ishlar organi xodimiga qarshilik ko‘rsatilishiga chek qo‘yishda; jinoyatni sodir etish chog‘ida yoki uni sodir etganidan keyin darhol ko‘rib qolingan, yashirinishga urinayotgan shaxsni ushlashda; qurolli qarshilik ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan shaxsni ushlashda; ushlab turilgan shaxslarni va qamoqqa olingan, ma’muriy qamoqqa olingan shaxslarni olib borish, qo‘riqlab borish va qo‘riqlashda, shuningdek qochishga urinishini, atrofdagilarga yoki o‘ziga zarar yetkazishini bartaraf etish maqsadida; zo‘ravonlik bilan ushlab turilgan shaxslarni, egallab olingan binolarni, xonalarni, inshootlarni, transport vositalarini va yer uchastkalarini ozod qilishda; fuqarolarning hayoti va sog‘lig‘iga, jamoat xavfsizligiga tahdid soluvchi ommaviy tartibsizliklarga hamda boshqa g‘ayriqonuniy xatti-harakatlarga chek qo‘yishda; haydovchisi ichki ishlar organi xodimining to‘xtash to‘g‘risidagi talabini bajarmagan transport vositasini to‘xtatishda; jinoyatlar yoki ma’muriy huquqbuzarliklar sodir etayotgan yoxud sodir etgan shaxslarni aniqlashda; muhofaza qilinadigan obyektlarni himoya qilishda, g‘ayriqonuniy xatti-harakatlarni sodir etayotgan fuqarolar guruhlarining harakatlanishini to‘sib qo‘yishda. Ichki ishlar organi xodimi quyidagi maxsus vositalarni qo‘llash huquqiga ega: rezina tayoqlar — ushbu modda birinchi qismining ikkinchi — oltinchi, sakkizinchi, to‘qqizinchi va o‘n ikkinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda; ko‘zdan yosh oqizuvchi moddalar, gazli, shikastlantiruvchi qurol — ushbu modda birinchi qismining ikkinchi — oltinchi, sakkizinchi, to‘qqizinchi va o‘n ikkinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda; qo‘lkishanlar yoki boshqa bog‘lash vositalari — ushbu modda birinchi qismining uchinchi — yettinchi, to‘qqizinchi va o‘n ikkinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda; maxsus bo‘yovchi va markirovka qiluvchi vositalar — ushbu modda birinchi qismining o‘ninchi, o‘n birinchi va o‘n ikkinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda; elektroshok qurilmalari — ushbu modda birinchi qismining ikkinchi — beshinchi, yettinchi va sakkizinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda; xizmat hayvonlari — ushbu modda birinchi qismining ikkinchi — yettinchi, to‘qqizinchi, o‘n birinchi va o‘n ikkinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda; chalg‘itma ta’sir ko‘rsatuvchi nur-tovush moslamalari — ushbu modda birinchi qismining sakkizinchi, to‘qqizinchi va o‘n ikkinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda; transport vositalarini majburiy to‘xtatish vositalari — ushbu modda birinchi qismining to‘qqizinchi va o‘ninchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda; tinchlantirish ko‘ylagi — ushbu modda birinchi qismining ikkinchi — oltinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda; suv bilan zarba beruvchi mashinalar — ushbu modda birinchi qismining sakkizinchi va to‘qqizinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda; zirhli mashinalar — ushbu modda birinchi qismining oltinchi, sakkizinchi va to‘qqizinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda; muhofaza qilinadigan obyektlarni (hududlarni) himoya qilish, g‘ayriqonuniy harakatlar sodir etayotgan fuqarolar guruhlarining harakatlanishini to‘sish vositalari — ushbu modda birinchi qismining o‘n ikkinchi xatboshisida nazarda tutilgan hollarda; to‘siq-g‘ovlarni bartaraf etuvchi vositalar — ushbu modda birinchi qismining oltinchi, sakkizinchi, to‘qqizinchi va o‘n birinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda. Ichki ishlar organi xodimi ushbu Qonunda o‘qotar qurol ishlatishga ruxsat etilgan barcha hollarda maxsus vositalarni qo‘llash huquqiga ega. Maxsus vositalarning qo‘llanilishi uchinchi shaxslarning hayoti, sog‘lig‘iga xavf tug‘dirmasligi va mol-mulkiga zarar yetkazmasligi kerak. Homiladorlik belgilari sezilib turgan ayollarga, nogironlik belgilari ko‘rinib turgan shaxslarga, yoshi aniq ko‘rinib turgan yoki ma’lum bo‘lgan voyaga yetmaganlarga nisbatan, bundan ularning qurolli qarshilik ko‘rsatganligi yoki fuqarolarning yoxud ichki ishlar organi xodimining hayoti va sog‘lig‘iga haqiqatda tahdid etib, guruh bo‘lib hujum qilganligi hollari mustasno, shuningdek kuch ishlatmasdan, jamoat tartibini, transport, aloqa vositalari va tashkilotlarning ishini buzmasdan o‘tkazilayotgan g‘ayriqonuniy yig‘ilishlar, mitinglar, namoyishlar, ommaviy chiqishlar va piket qo‘yishlarni bartaraf etish chog‘ida maxsus vositalarning, shu jumladan gazli hamda shikastlantiruvchi qurolning qo‘llanilishi taqiqlanadi. Quyidagilar taqiqlanadi: odamning boshiga, bo‘yniga, o‘mrov suyagiga, qorniga, jinsiy a’zolariga, yurak sohasiga rezina tayoq bilan zarbalar berish; havo harorati Selsiy bo‘yicha nol darajadan past bo‘lganida suv bilan zarba beruvchi mashinalarni qo‘llash. Suv bilan zarba beruvchi va zirhli mashinalar Qoraqalpog‘iston Respublikasi ichki ishlar vazirining, Toshkent shahar ichki ishlar bosh boshqarmasi va viloyatlar ichki ishlar boshqarmalari boshliqlarining og‘zaki yoki yozma qarori asosida qo‘llaniladi, bu haqda O‘zbekiston Respublikasi ichki ishlar vaziriga hamda Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Toshkent shahar va viloyatlar prokurorlariga hamda ularga tenglashtirilgan prokurorlarga darhol xabar beriladi. Ichki ishlar organlari ta’minotida bo‘ladigan maxsus vositalarning ro‘yxati O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi. 22-modda. Jismoniy kuch ishlatish Agar kuch ishlatilmaydigan usullar ichki ishlar organi xodimining zimmasiga yuklatilgan majburiyatlarning bajarilishini ta’minlamasa, u quyidagi hollarda shaxsan o‘zi yoki bo‘linma (guruh) tarkibida jismoniy kuch ishlatish, shu jumladan kurashning jang usullarini qo‘llash huquqiga ega bo‘ladi: jinoyatlarga va ma’muriy huquqbuzarliklarga chek qo‘yish uchun; jinoyatlar yoki ma’muriy huquqbuzarliklar sodir etgan shaxslarni eng yaqindagi ichki ishlar organiga yoxud huquqni muhofaza qiluvchi boshqa organga olib borish va bu shaxslarni ushlab turish uchun; ichki ishlar organi xodimining qonuniy talablariga qarshilik ko‘rsatilishini bartaraf etish uchun. Ichki ishlar organi xodimi ushbu Qonunda maxsus vositalar yoki o‘qotar qurol qo‘llanilishiga ruxsat etilgan hollarda ham jismoniy kuch ishlatish huquqiga ega. Homiladorlik belgilari sezilib turgan ayollarga, nogironlik belgilari ko‘rinib turgan shaxslarga, yoshi aniq ko‘rinib turgan yoki ma’lum bo‘lgan voyaga yetmaganlarga nisbatan jismoniy kuch ishlatish taqiqlanadi, bundan ularning qurolli qarshilik ko‘rsatganligi, fuqarolarning yoxud ichki ishlar organi xodimining hayoti va sog‘lig‘iga tahdid etib, hujum qilganligi hollari mustasno.

24. Jamoat tartibi va xavfsizligini taʼminlash maqsadida oʻqotar kurollar, jismoniy va yuridik shaxslarning transport vositalaridan foydalanish tartibi.

24-modda. O‘qotar qurolni qo‘llash Ichki ishlar organi xodimi quyidagi hollarda o‘qotar qurolni qo‘llash huquqiga ega: fuqarolarni yoxud o‘zini hayot yoki sog‘liq uchun xavfli bo‘lgan, zo‘rlik ishlatish bilan qilingan hujumdan himoya qilishda; garovdagilarni ozod qilishda; o‘ta og‘ir jinoyatni sodir etish chog‘ida ko‘rib qolingan va yashirinishga urinayotgan shaxsni ushlashda, agar boshqa vositalar bilan bu shaxsni ushlash imkoni bo‘lmasa; ichki ishlar organlarining o‘qotar qurollarini, o‘q-dorilarini, portlovchi moddalarini, transport vositalarini, maxsus va jangovar texnikasini egallab olishga bo‘lgan urinishlarga chek qo‘yishda; fuqarolarning uy-joylariga, davlat organlarining va boshqa tashkilotlarning qo‘riqlanadigan obyektlariga, o‘ta muhim yuklariga, transport vositalariga, binolariga guruh bo‘lib qilingan hujumni yoki qurolli hujumni daf etishda; qurolli qarshilik ko‘rsatayotgan shaxsni, shuningdek yonidagi qurolni, o‘q-dorilarni, portlovchi moddalarni, portlatish qurilmalarini, zaharli yoki radioaktiv moddalarni topshirish to‘g‘risidagi qonuniy talabni bajarishni rad etayotgan shaxsni ushlashda; jinoyat sodir etishda gumon qilinib ushlab turilgan shaxslarning, o‘ziga nisbatan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi qo‘llanilgan, ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarning qamoqdan qochib ketishiga chek qo‘yishda, shuningdek ushbu shaxslarni kuch ishlatib ozod qilishga bo‘lgan urinishlarga chek qo‘yishda; agar transport vositasining haydovchisi fuqarolarning hayoti va sog‘lig‘iga haqiqiy xavf tug‘dirsa hamda ichki ishlar organi xodimining qonuniy talablariga qaramay, to‘xtashdan bosh tortsa, ushbu transport vositasini shikastlash yo‘li bilan to‘xtatishda; insonning hayoti va sog‘lig‘iga tahdid solayotgan hayvonni zararsizlantirishda; qurol ishlatish niyati haqida ogohlantirish sifatida o‘q otishda, yuqoriga qarata yoki boshqa xavfsiz yo‘nalishda o‘q otish orqali xavf-xatar signali berishda yoki yordamga chaqirishda. Ichki ishlar organining xodimi o‘qotar qurolni qo‘llashdan oldin ogohlantirishi shart, bundan uning hayotiga yoki fuqarolarning hayotiga bevosita xavf tahdid solayotgan hollar mustasno. Ayollarga, nogironlik belgilari ko‘rinib turgan shaxslarga, yoshi aniq ko‘rinib turgan yoki ma’lum bo‘lgan voyaga yetmaganlarga nisbatan o‘qotar qurolni qo‘llash taqiqlanadi, bundan ularning qurolli hujum qilganligi, qurolli qarshilik ko‘rsatganligi yoki fuqarolarning yoxud ichki ishlar organi xodimining hayoti va sog‘lig‘iga tahdid etib, guruh bo‘lib hujum qilganligi hollari mustasno. O‘qotar qurol qo‘llanilishi natijasida tasodifiy shaxslar jabrlanishi mumkin bo‘lsa, ichki ishlar organi xodimi ko‘p fuqarolar to‘planganda uni qo‘llash huquqiga ega emas. Ichki ishlar organlari qurollantiriladigan o‘qotar qurol va uning o‘q-dorilari turlarining ro‘yxati O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi. Ushbu ro‘yxatga kirmaydigan o‘qotar qurol va uning o‘q-dorilari bilan ichki ishlar organlarini qurollantirish hamda ulardan foydalanish taqiqlanadi. 20-modda. Tashkilotlar va fuqarolarning transport vositalaridan foydalanish Ichki ishlar organlari tashkilotlarning yoki fuqarolarning transport vositalaridan tabiiy ofat yuz bergan joyga borish, shoshilinch tibbiy yordamga muhtoj fuqarolarni tibbiy muassasalarga olib borish, jinoyat sodir etgan shaxslarni ta’qib qilish va ichki ishlar organlariga olib kelish, hodisa joyiga yoki ichki ishlar organlarining shaxsiy tarkibini jangovar trevoga bo‘yicha to‘plash joyiga borish uchun majburiy tartibda foydalanishi mumkin va bunda transport vositasidan foydalanilganligi faktini tasdiqlovchi hamda undan foydalangan ichki ishlar organi xodimini identifikatsiyalovchi hujjat beriladi, chet davlatlarning diplomatik, konsullik vakolatxonalariga va boshqa vakolatxonalariga, xalqaro tashkilotlarga tegishli bo‘lgan transport vositalari hamda maxsus mo‘ljallangan transport vositalari bundan mustasno. Tashkilotlar va fuqarolarning transport vositalaridan majburiy tarzda foydalanganlik natijasida xarajatlar qilingan yoki zarar yetkazilgan taqdirda, shuningdek transport vositasining egasiga mulkiy zarar yetkazilgan taqdirda ushbu xarajatlarning yoki zararlarning o‘rnini ichki ishlar organlari tomonidan qoplash qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

25. Maʼmuriy qamoqqa olingan shaxslarni maxsus qabulxonaga qabul qilish, joylashtirish va saqlash tartibini bayon qiling.

Ma’muriy qamoqqa olingan shaxsni qabul qilish tartibi Ma’muriy qamoqqa olingan shaxs maxsus qabulxonaga hududiy ichki ishlar organlari xodimlari tomonidan keltiriladi. Maxsus qabulxonaga qabul qilish chog‘ida ma’muriy qamoqqa olingan shaxsga nisbatan shaxsiy ko‘rikdan o‘tkazish, barmoq izlarini ro‘yxatga olish, ushbu shaxsni fotosuratga olish, undagi mavjud ashyolarni ko‘zdan kechirish, shuningdek tibbiy ko‘rik amalga oshiriladi. Maxsus qabulxona ma’muriyati ma’muriy qamoqqa olingan shaxs maxsus qabulxonaga joylashtirilgan paytdan boshlab unga u maxsus qabulxonaga joylashtirilganligi to‘g‘risida advokatga, qarindoshlariga yoxud boshqa shaxslarga telefon orqali qo‘ng‘iroq qilish yoki xabar qilish huquqini berishi shart. Agar maxsus qabulxonaga joylashtirilgan shaxs chet el fuqarosi bo‘lsa, uning maxsus qabulxonaga joylashtirilganligi to‘g‘risidagi yozma bildirish yigirma to‘rt soatdan kechiktirmay O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligiga yuborilishi kerak. Ma’muriy qamoqqa olingan shaxslarni maxsus qabulxonaga qabul qilish kechayu kunduz amalga oshiriladi. Ma’muriy qamoqqa olingan shaxslarni joylashtirish va saqlash Ma’muriy qamoqqa olingan shaxslar maxsus qabulxonalarda saqlanadi va ushbu Qonunning 20-moddasi talablariga rioya etilgan holda umumiy kameralarga yoki bir kishilik kameralarga joylashtiriladi. Ma’muriy qamoqqa olingan shaxslarni kameralarda alohida-alohida joylashtirish ularning shaxsi va psixologik jihatdan mosligi hisobga olingan holda amalga oshiriladi. Chekuvchilar, qoida tariqasida, chekmaydiganlardan alohida joylashtiriladi. Ma’muriy qamoqqa olingan shaxslarni joylashtirish chog‘ida erkaklarning ayollardan alohida joylashtirilishi ta’minlanishi shart. Quyidagilar ma’muriy qamoqqa olingan boshqa shaxslardan alohida joylashtiriladi: chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar; yuqumli kasalliklarga chalingan bemorlar yoki tibbiy kuzatuvga muhtoj bo‘lgan shaxslar; sobiq sudyalar va huquqni muhofaza qiluvchi organlarning sobiq xodimlari, sobiq advokatlar; hayoti va sog‘lig‘ining xavfsizligini ta’minlash manfaatlaridan kelib chiqqan holda ayrim shaxslar. Ma’muriy qamoqqa olingan shaxslarni bir kishilik kameralarda saqlash ushbu moddaning ikkinchi, uchinchi va to‘rtinchi qismlarida nazarda tutilgan talablarga rioya etilishini ta’minlashning boshqa imkoniyati mavjud bo‘lmagan taqdirda amalga oshiriladi.

26. Ichki ishlar organlariga qarashli muayyan yashash joyiga ega boʻlmagan shaxslarni reablitatsiya qilish markazining jamoat tartibi va xavfsizligini taʼminlashdagi ahamiyati va ishtiroki.

Reabilitatsiya markazlarini tashkil etish, qayta tashkil etish va tugatish 12. Reabilitatsiya markazlari Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vaziri tomonidan tashkil etiladi, qayta tashkil etiladi va tugatiladi. 13. Reabilitatsiya markazlari Qoraqalpogʻiston Respublikasi va viloyatlar markazlarida hamda Toshkent shahrida, shuningdek, zarurat boʻlganda aholi zich joylashgan boshqa hududlarda tashkil etiladi. 14. Reabilitatsiya markazlari tegishlicha Qoraqalpogʻiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Toshkent shahar ichki ishlar bosh boshqarmasi va viloyatlar ichki ishlar boshqarmalarining Patrulь-post xizmati va jamoat tartibini saqlash boshqarmalariga boʻysunadi. reabilitatsiya markazi — muayyan yashash joyiga ega boʻlmagan shaxslarni ularning shaxsi aniqlangungacha maʼmuriy sudning ajrimi asosida oʻttiz sutkadan koʻp boʻlmagan muddatga saqlab turish va reabilitatsiya qilish uchun moʻljallangan ichki ishlar organlari tizimidagi davlat muassasasi; muayyan yashash joyiga ega boʻlmagan shaxs — shaxsini tasdiqlovchi hujjati, shuningdek, biron-bir manzilda doimiy yashash joyi yoki vaqtincha turgan joyi boʻyicha roʻyxatga olinmagan, gʻayriijtimoiy xulq-atvorli, huquqbuzarlik sodir etishga moyil boʻlgan 18 yoshdan oshgan shaxs; profilaktika suhbati — reabilitatsiya markazlariga qabul qilingan shaxsni jamiyatda qabul qilingan xulq-atvor normalari va qoidalariga rioya etishga ishontirish, gʻayriijtimoiy xulq-atvorning ijtimoiy va huquqiy oqibatlarini hamda huquqbuzarlik sodir etganlik uchun qonunda belgilangan javobgarlikni tushuntirish; reabilitatsiya qilish — muayyan yashash joyiga ega boʻlmagan shaxslarga huquqiy, ijtimoiy, psixologik, tibbiy va boshqa turdagi yordam koʻrsatish, shuningdek, ularga jamiyatda qabul qilingan xulq-atvor normalari va qoidalarini singdirishga qaratilgan chora-tadbirlar majmui. Reabilitatsiya markazlarida muayyan yashash joyiga ega boʻlmagan shaxslarni saqlash 28. Reabilitatsiya markazlariga qabul qilingan shaxslar reabilitatsiya markazlarida ularning shaxsi aniqlanguniga qadar maʼmuriy sudning ajrimi asosida oʻttiz sutkadan koʻp boʻlmagan muddatga saqlab turiladi. 29. Muayyan yashash joyiga ega boʻlmagan shaxslar reabilitatsiya markazlarini oʻzboshimchalik bilan tark etishiga va huquqbuzarlik sodir etilishiga yoʻl qoʻyilmaydigan, xavfsiz sharoitlarda saqlanadi va kecha-kunduz reabilitatsiya markazlari xodimlarining nazorati ostida boʻladilar. 30. Reabilitatsiya markazlarida saqlanayotgan muayyan yashash joyiga ega boʻlmagan shaxslarni nazorat qilish reabilitatsiya markazi xodimlaridan iborat tarkibda tashkil etiladigan navbatchilik guruhlari tomonidan amalga oshiriladi. 31. Muayyan yashash joyiga ega boʻlmagan shaxslarni reabilitatsiya markazlarining xonalarida alohida-alohida joylashtirish ularning shaxsini va psixologik jihatdan mosligini hisobga olgan holda amalga oshiriladi. Chekuvchilar, qoidaga koʻra, chekmaydiganlardan alohida joylashtiriladi. Quyidagi shaxslar alohida joylashtirilishi shart: erkaklar va ayollar; chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar; yuqumli kasalliklarga chalingan yoki tibbiy kuzatuvga muhtoj boʻlgan bemorlar; reabilitatsiya markazi boshligʻining qaroriga koʻra, hayoti va sogʻligʻi xavfsizligini taʼminlash manfaatlaridan kelib chiqib ayrim shaxslar.

27. Jamoat tartibini saqlash va xavfsizligini taʼminlashda maʼmuriy nazoratning oʻrni va ahamiyati.

Maʼmuriy nazoratning asosiy vazifasi Maʼmuriy nazoratning asosiy vazifasi jazoni ijro etish muassasalaridan ozod qilingan ayrim toifadagi shaxslar tomonidan huquqbuzarliklar sodir etilishining oldini olish maqsadida ularga yakka tartibda profilaktik taʼsir koʻrsatishdan iboratdir. Maʼmuriy nazorat toʻgʻrisidagi qonunchilik Maʼmuriy nazorat toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iborat. Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining maʼmuriy nazorat toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi. Maʼmuriy nazoratning asosiy printsiplari Maʼmuriy nazoratning asosiy printsiplari quyidagilardan iborat: qonuniylik; demokratizm; adolatparvarlik; insonparvarlik; fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga rioya qilish va ularni hurmat qilish; belgilanadigan cheklovlarning differentsiallashganligi va individuallashtirilganligi; qonunga itoatkorlik xulq-atvorini ragʻbatlantirish. Asosiy tushunchalar Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi: maʼmuriy nazorat — nazorat ostidagi shaxslarga sud tomonidan belgilanadigan maʼmuriy cheklovlarni qoʻllashdan iborat tarbiyaviy-profilaktik taʼsir koʻrsatish choralari majmui; maʼmuriy cheklov — huquqlar va erkinliklarni vaqtinchalik cheklash yoki zimmaga majburiyatlar yuklatish boʻlib, ushbu cheklash yoki majburiyat yuklatish jazoni ijro etish muassasasidan ozod qilingan shaxsga nisbatan sud tomonidan belgilanadi; nazorat ostidagi shaxs — oʻziga nisbatan maʼmuriy nazorat amalga oshirilayotgan shaxs; nazorat ostidagi shaxsning yashash joyi (yashash joyi) — nazorat ostidagi shaxs doimiy yashash yoki vaqtincha turgan joyi boʻyicha roʻyxatga olingan turar joy. Oʻziga nisbatan maʼmuriy nazorat oʻrnatiladigan shaxslar Ushbu Qonun 8-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlganda quyidagi voyaga etgan shaxslarga nisbatan sud tomonidan maʼmuriy nazorat oʻrnatiladi: sud tomonidan oʻta xavfli retsidivist deb topilgan; ogʻir yoki oʻta ogʻir jinoyatlar sodir etganlik uchun ozodlikdan mahrum qilishga hukm etilgan; har qanday qasddan qilingan jinoyatlar uchun ikki yoki undan ortiq marta ozodlikdan mahrum qilishga hukm etilgan; Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksiga binoan ogʻir yoki oʻta ogʻir jinoyat hisoblanadigan qilmishlarni sodir etganlik uchun boshqa davlat hududida ozodlikdan mahrum qilish tarzidagi jazoni oʻtagan. Maʼmuriy nazorat sudlanganligi olib tashlangan yoki sudlanganlik holati tugallangan shaxslarga nisbatan oʻrnatilishi mumkin emas. Maʼmuriy nazorat chogʻida belgilanadigan maʼmuriy cheklovlar Nazorat ostidagi shaxslarga nisbatan sudning sodir etilgan qilmishning xususiyati hisobga olingan holdagi qarori asosida quyidagi maʼmuriy cheklovlar belgilanishi mumkin: yashash joyidan sutkaning belgilangan vaqtida tashqarida boʻlishni taqiqlash; muayyan joylarda boʻlishni taqiqlash; sud tomonidan belgilangan hudud doirasidan ichki ishlar organlarining ruxsatisiz chiqishni taqiqlash; roʻyxatdan oʻtish uchun har oyda bir martadan toʻrt martagacha ichki ishlar organiga (ichki ishlar organining tayanch punktiga) kelish; alkogolli ichimliklarni isteʼmol qilishni taqiqlash. Ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan maʼmuriy cheklovlar nazorat ostidagi shaxsning turmush tarziga, oilaviy ahvoliga, shuningdek uning shaxsini tavsiflovchi boshqa holatlarga qarab toʻliq hajmda yoki alohida-alohida tarzda belgilanadi. Maʼmuriy cheklovlarning roʻyxati uzil-kesil boʻlib, unga qoʻshimchalar kiritilishi yoki u kengaytirib sharhlanishi mumkin emas. Qoʻllaniladigan maʼmuriy cheklovlar sud tomonidan ichki ishlar organining taqdimnomasiga yoki nazorat ostidagi shaxsning yoxud uning vakilining arizasiga, shuningdek mehnat jamoasining, jamoat birlashmasining va fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organining iltimosnomasiga binoan nazorat ostidagi shaxsning turmush tarzi va xulq-atvori haqidagi maʼlumotlar inobatga olingan holda qisman bekor qilinishi mumkin.

28. ma’muriy nazorat amalga oshirishda iio huquqlari majburiyatlari.

28. Maʼmuriy nazoratni amalga oshirishda ichki ishlar organlarining huquqlariva majburiyatlarini bayon qiling.

16-modda. Maʼmuriy

nazoratni amalga oshirishda ichki ishlar organlarining huquqlari Maʼmuriy nazoratni amalga oshirishda ichki ishlar organlari quyidagi huquqlarga ega: nazorat ostidagi shaxsning xulq-atvori toʻgʻrisida ish, oʻqish yoki xizmat joyi maʼmuriyatidan, jamoat birlashmasidan, yashash joyidagi fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organidan, shuningdek fuqarolardan maʼlumotlarni soʻrash va olish; nazorat ostidagi shaxsga uy-joy berish va uni ishga joylashtirish toʻgʻrisida tegishli davlat organlariga, boshqa korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga iltimosnomalar yuborish; profilaktik suhbat oʻtkazish uchun nazorat ostidagi shaxsni uning yashash joyidagi ichki ishlar organlariga chaqirish, nazorat ostidagi shaxsning talabi bilan bunday suhbatlarni advokat, jamoatchilik, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organi vakillari yoki yaqin qarindoshlari ishtirokida oʻtkazish; nazorat ostidagi shaxsdan oʻziga nisbatan belgilangan maʼmuriy cheklovlarga rioya etish hamda zimmasiga yuklatilgan majburiyatlarni bajarish bilan bogʻliq masalalar yuzasidan ogʻzaki va yozma tushuntirishlar talab qilish. Ichki ishlar organlari maʼmuriy nazoratni amalga oshirish boʻyicha alohida tadbirlarni oʻtkazishda davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, boshqa tashkilotlar va fuqarolar bilan hamkorlik qilishi mumkin. 17-modda. Maʼmuriy nazoratni amalga oshirishda ichki ishlar organlarining majburiyatlari Maʼmuriy nazoratni amalga oshirishda ichki ishlar organlari: nazorat ostidagi shaxsga uning huquqlari va majburiyatlarini tushuntirishi, shuningdek oʻziga nisbatan belgilangan maʼmuriy cheklovlarni buzganlik hamda zimmasiga yuklatilgan majburiyatlarni bajarmaganlik uchun javobgarlik toʻgʻrisida ogohlantirishi; maʼmuriy nazorat muddati mobaynida nazorat ostidagi shaxslarning hisobini yuritishi; nazorat ostidagi shaxslarni oʻzlari tanlagan yashash joyida doimiy yashash joyi boʻyicha roʻyxatga olish va ularni ishga joylashtirish yuzasidan zarur choralar koʻrishi; maʼmuriy nazorat ostidagi shaxsning oʻziga nisbatan belgilangan maʼmuriy cheklovlarga rioya etishi va yashash, ish, oʻqish yoki xizmat joyi boʻyicha zimmasiga yuklatilgan majburiyatlarni bajarishi ustidan tizimli ravishda nazoratni amalga oshirishi; nazorat ostidagi shaxs bilan uning huquqbuzarliklar sodir etishining oldini olishga qaratilgan yakka tartibdagi profilaktika ishlarini olib borishi; jazoni ijro etish muassasalaridan ozod qilinganidan keyin yashash joylariga belgilangan muddatda uzrli sabablarsiz etib kelmagan, shuningdek yashash joylarini oʻzboshimchalik bilan tark etgan yoki sud tomonidan belgilangan hudud doirasidan ruxsatnomasiz chiqib ketgan nazorat ostidagi shaxslarning qidiruvini amalga oshirishi shart. Maʼmuriy nazoratni oʻrnatish va amalga oshirish nazorat ostidagi shaxsning boshqa huquqlari va qonuniy manfaatlarini buzmasligi, uning shaʼni va qadr-qimmatini kamsitmasligi kerak. 29. ma’muriy nazorat ostidagi shaxslarning huquqlari va majburiyatlari bayon qiling.

14-modda. Nazorat ostidagi shaxsning huquqlari Nazorat ostidagi shaxs quyidagi huquqlarga ega: advokat xizmatlaridan foydalanish; koʻrib chiqilayotgan masala yuzasidan izohlar berish; dalillar taqdim etish; sudda maʼmuriy nazorat oʻrnatish va cheklovlar qoʻllash toʻgʻrisidagi materiallar bilan tanishib chiqish hamda ulardan zarur maʼlumotlarni yozib olish, materiallar va hujjatlardan texnika vositalari yordamida oʻz hisobidan koʻchirma nusxalar olish yoki ulardagi maʼlumotlarni oʻzga shaklda qayd etish; maʼmuriy nazoratni muddatidan ilgari tugatish toʻgʻrisida, shuningdek belgilangan maʼmuriy cheklovlarni qisman bekor qilish haqida sudga bevosita yoki vakili orqali arizalar bilan murojaat etish; sud majlisining bayonnomasi bilan tanishish hamda u boʻyicha oʻz mulohazalarini bildirish; sudning maʼmuriy nazorat oʻrnatish, u bilan bogʻliq maʼmuriy cheklovlar va uning muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi qarori ustidan shikoyat qilish; ish boʻyicha keltirilgan protestlar va kelib tushgan shikoyatlardan xabardor boʻlish va ularga nisbatan eʼtirozlar bildirish; yashash joyidan tashqarida boʻlish va (yoki) sud tomonidan belgilangan hudud doirasidan qisqa muddatga chiqish uchun ruxsatnomalar olish toʻgʻrisidagi arizalar bilan ichki ishlar organlariga murojaat etish; bevosita yoki vakili orqali ichki ishlar organlarining qarorlari va ular mansabdor shaxslarining maʼmuriy nazoratni oʻrnatish va amalga oshirish chogʻidagi harakatlari (harakatsizligi) ustidan shikoyat qilish. 15-modda. Nazorat ostidagi shaxsning majburiyatlari Nazorat ostidagi shaxs quyidagi maʼmuriy nazorat qoidalariga rioya etishi shart: jazoni ijro etish muassasasidan ozod qilinganidan keyin oʻzi tanlagan yashash joyiga sud tomonidan belgilangan muddatda etib borish; jazoni ijro etish muassasasidan ozod qilinganidan keyin, shuningdek yashash joyi oʻzgarganidan soʻng oʻzi tanlagan yashash joyiga etib kelgan kundan eʼtiboran uch kun ichida hisobga qoʻyilish uchun maʼmuriy nazoratni amalga oshiruvchi ichki ishlar organiga kelish; oʻziga nisbatan belgilangan maʼmuriy cheklovlarga rioya etish; maʼmuriy nazoratni amalga oshiruvchi ichki ishlar organidan yashash joyidan tashqarida boʻlish va (yoki) sud tomonidan belgilangan hudud doirasidan tashqariga qisqa muddatga chiqish uchun ruxsatnoma olingan taqdirda, qisqa muddatga chiqilayotgan hududning ichki ishlar organini xabardor qilish; qisqa muddatga chiqish joyidan qaytib kelganida doimiy yashash joyi boʻyicha ichki ishlar organini xabardor qilish; maʼmuriy nazoratni amalga oshiruvchi ichki ishlar organini ishga joylashganligi, yashash, ish, oʻqish yoki xizmat joyi oʻzgarganligi yoxud mehnat shartnomasi bekor qilinganligi toʻgʻrisida uch kun ichida xabardor qilish; yashash joyidagi ichki ishlar organiga ushbu organ tomonidan belgilangan muddatda chaqiruvga koʻra borish; oʻziga nisbatan belgilangan maʼmuriy cheklovlarga rioya etish va zimmasiga yuklatilgan majburiyatlarni bajarish bilan bogʻliq masalalar yuzasidan ogʻzaki va yozma tushuntirishlar berish.

30. Maxsus qabulxonada saqlanayotgan maʼmuriy qamoqqa olingan shaxslarning huquq va majburiyatlarini bayon qiling.

Maxsus qabulxona — ichki ishlar organlari tizimiga kiradigan, ma’muriy qamoqqa olingan shaxslarni qabul qilish va saqlash uchun mo‘ljallangan maxsus muassasa. 13-modda. Ma’muriy qamoqqa olingan shaxslarning huquqlari Ma’muriy qamoqqa olingan shaxslar quyidagi huquqlarga ega: ma’muriy qamoqni o‘tash tartibi va sharoitlari, o‘z huquqlari va majburiyatlari to‘g‘risida axborot olish; arizalar, takliflar va shikoyatlar bilan murojaat qilish; maxsus qabulxona boshlig‘iga yoki u vakolat bergan shaxslarga shaxsan qabul qilish to‘g‘risida murojaat qilish; o‘zlarining shaxsiy xavfsizligi va sog‘lig‘i saqlanishi ta’minlanadigan sharoitlarda saqlanish, tegishli tibbiy yordam olish; pochta jo‘natmalarini va yo‘qlovlarni olish hamda jo‘natish; advokat, qarindoshlari yoki boshqa shaxslar bilan uchrashish; O‘zbekiston Respublikasi hududi bo‘yicha telefon orqali har kuni limitlangan bir martalik so‘zlashish; tungi vaqtda uzluksiz sakkiz soat uxlash; maxsus qabulxona hududida maxsus ajratilgan joylarda kunduzgi vaqtda davomiyligi ikki soatdan kam bo‘lmagan har kungi sayr qilish; diniy rasm-rusumlarni ado etish, agar bu ichki tartib qoidalarini, shuningdek boshqa shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini buzmasa; mehnatga jalb qilingan taqdirda tegishli haq olish va mehnatining muhofaza qilinishi; belgilangan normalar bo‘yicha oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta’minlanish, moddiy-maishiy sharoitlardan, o‘quv-badiiy, axborot materiallaridan va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa narsalar va ashyolardan foydalanish; belgilangan tartibda dori vositalarini olish va saqlash. O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy qamoqqa olingan fuqarolari, ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan huquqlardan tashqari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti saylovida, davlat hokimiyati vakillik organlariga saylovda va O‘zbekiston Respublikasining referendumida qonunchilikka muvofiq ishtirok etish huquqiga ega. Ma’muriy qamoqqa olingan chet el fuqarolari, ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan huquqlardan tashqari, o‘z davlatlarining diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalari bilan, O‘zbekiston Respublikasida diplomatik va konsullik muassasalariga ega bo‘lmagan mamlakatlarning fuqarolari esa, ularning manfaatlarini himoya qilishni o‘z zimmasiga olgan davlatning diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalari bilan aloqa bog‘lash huquqiga ega. Ma’muriy qamoqqa olingan shaxslar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin. 14-modda. Ma’muriy qamoqqa olingan shaxslarning majburiyatlari Ma’muriy qamoqqa olingan shaxslar: ushbu Qonun talablariga va ichki tartib qoidalariga rioya etishi; maxsus qabulxona ma’muriyati va xodimlarining qonuniy talablarini bajarishi, ularning o‘z xizmat majburiyatlarini bajarishiga to‘sqinlik qilmasligi; sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga rioya etishi; yong‘in xavfsizligi qoidalariga rioya etishi; maxsus qabulxona mol-mulkiga ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo‘lishi; kameralarni va boshqa xonalarni navbatma-navbat tozalab turishi; boshqa shaxslarning sha’ni va qadr-qimmatini kamsituvchi, shuningdek o‘z hayoti va sog‘lig‘iga yoxud boshqa shaxslarning hayoti va sog‘lig‘iga tahdid soluvchi xatti-harakatlarni sodir etmasligi shart.

1-kazus.

Yuqoridagi vaziyatga ko`ra Yunusobod tumani Tinchlik mahallasi hududidaxizmat olib borayotgan profilaktika inspektori Xoshimov mahallada istiqomat qilayotgan fuqoro S.Obidovning yashash uyiga borganida uning xonadonidan diniymazmundagi materialllar borligi aniqlandi. Ushbu holatda fuqoro Obidovning xarakatlarida mamuriy huquqbuzarlik alomatlari mavjud U MJTK ning 1842-moddasidako`rsatilgan Diniy mazmundagi materiallarni qonunga xilof ravishda tayyorlash, saqlash, olib kirish yoki tarqatish huquqbuzarligini sodir etgan. 1842-modda.Diniy mazmundagi materiallarni qonunga xilof ravishda tayyorlash, saqlash, olib kirish yoki tarqatish Diniy mazmundagi materiallarni tarqatishmaqsadida qonunga xilof ravishda tayyorlash, saqlash, O‘zbekiston Respublikasi hududiga olib kirish yoki tarqatish, - materiallarni va ularnitayyorlash hamda tarqatish uchun tegishli vositalarni musodara qilib, fuqarolarga bazaviy hisoblash miqdorining yigirma baravaridan yuzbaravarigacha, mansabdor shaxslarga esa — ellik baravaridan yuz ellik baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi.

Ushbu huquqbuzarlik tuman shahar jinoyat ishlari sudi tomonidan ko`rib chiqiladitergovga qadar tekshiruv esa ichki ishlar organi xodimlari tomonidan amalga oshiriladi. Bundan avval profilaktika inspektori quyidagi hujjatlarnirasmiylashtirishi lozim. -Bildirgi -Tushuntirish xati - Diniy mazmundagi materillarni olib qo`yish tog`risida qaror va olib qo`yilganligitog`risida dalolatnom -Ushbu materialllarga nisbatan Dinshunoslik ekspertizasini tayinlash tog`risida qaror chiqaradi. Keyinchalikushbu qarorga dinity mazmundagi materialllarni ilova qilgan xolda ekspertga taqdim etiladi.

2-kazus. Yuqoridagi vaziyatga ko`ra Istiqlol mahallasida xizmatolib borayotgan profilaktika inspektori M va FRB inspektori F.Xoshimov passport tizimi qoidalariga amal qilinishi bo`yicha profilaktik ishlar olib boorish davomidamahalada yashab kelayotgan fuqoro A.Sattarov oila azolari bilan doimiy va vaqtincha ro`yhatdan o`tmasdan yashab kelayotganligi aniqlandi. Ushbu holatda fuqoro sattarovning harakatlarida ma’muriyjavobgarlik togrisidagi kodeksning 223-modda. Pasport tizimi qoidalarini buzish huquqbuzarligini sodir etgan

223-modda. Pasport tizimi qoidalarinibuzish O‘zbekiston Respublikasi fuqarosining pasportsiz yoki identifikatsiyalovchi ID-kartasiz yoxud haqiqiy bo‘lmagan pasport yoki identifikatsiyalovchi ID-kartabilan, doimiy yashash yoki vaqtincha turgan joyi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tmasdan yashashi, O‘zbekiston Respublikasi fuqarosining pasportini yoki identifikatsiyalovchi ID-kartasini,xorijga chiqish uchun biometrik pasportini qasddan yaroqsizlantirishi yoki uni ehtiyot qilib saqlamaganligi oqibatida yo‘qotib qo‘yishi, shuningdek fuqaroligi bo‘lmaganshaxsning harakatlanish hujjatini qasddan yaroqsizlantirishi yoki uni ehtiyot qilib saqlamaganligi oqibatida yo‘qotib qo‘yishi, O‘zbekiston Respublikasi hududida doimiyyashovchi chet el fuqarosining va fuqaroligi bo‘lmagan shaxsning haqiqiy bo‘lmagan identifikatsiyalovchi ID-kartasi (O‘zbekiston Respublikasida yashash guvohnomasi)bilan, doimiy yashash yoki vaqtincha turgan joyi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tmasdan yashashi, identifikatsiyalovchi ID-kartasini (O‘zbekiston Respublikasida yashash guvohnomasini)qasddan yaroqsizlantirishi yoki uni ehtiyot qilib saqlamaganligi oqibatida yo‘qotib qo‘yishi, — bazaviy hisoblash miqdorining ikkidan bir qismidan uchbaravarigacha miqdorida jarima solishga sabab bo‘ladi. Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan ayni bir huquqbuzarlik ma’muriy jazo chorasi qo‘llanilganidan keyin bir yil davomidatakror sodir etilgan bo‘lsa, — bazaviy hisoblash miqdorining besh baravari miqdorida jarima solishga sabab bo‘ladi. Pasport tizimi qoidalariga rioya etish uchun mas’ul bo‘lganshaxslar tomonidan shaxslarning shaxsini tasdiqlovchi hujjatlarsiz yashashiga yo‘l qo‘yilishi, xuddi shuningdek fuqarolar tomonidan o‘z turar joylarida shaxslarningshaxsini tasdiqlovchi hujjatlarsiz, doimiy yashash va vaqtincha turgan joyi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tmasdan yashashiga yo‘l qo‘yilishi, — bazaviy hisoblash miqdorining besh baravari miqdorida jarimasolishga sabab bo‘ladi. Xuddi shunday huquqbuzarlik ma’muriy jazo chorasi qo‘llanilganidan keyin bir yil davomida takror sodir etilgan bo‘lsa, — bazaviy hisoblash miqdorining o‘n baravari miqdorida jarimasolishga sabab bo‘ladi. O‘n sakkiz yoshgacha bo‘lgan O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi o‘n olti yoshga to‘lishi munosabati bilan identifikatsiyalovchi ID-kartasini o‘zvaqtida olmaganligi uchun ma’muriy javobgarlikka tortilmaydi. O‘n sakkiz yoshgacha bo‘lgan, O‘zbekiston Respublikasida doimiy yashayotgan chet el fuqarosi va fuqaroligi bo‘lmagan shaxs o‘n olti yoshgato‘lishi munosabati bilan identifikatsiyalovchi ID-kartasini o‘z vaqtida olmaganligi uchun ma’muriy javobgarlikka tortilmaydi Ushbu huquqbuzarlikni ko`rib chiqish MJTKning 248-moddasi4-qismiga ko`ra ishki ishlar organi xodimi vakolatiga kiradi. Ushbu vaziyatda profilaktika inspektori o`ziga biriktirilgan planshet yordamida E-ma’muriy ishtizimi orqali ma’muriy bayonnoma rasmiylashtirib ma’muriy jazo qollash tog`risida qaror chiqaradi.

3-kazus. Chilonzor tumani Beshqoʻrgʻon mahallasidagi “Abu Saxi” savdo majmuasida joylashgan fuqaro Sh.Amonovga tegishli boʻlgan savdo doʻkonidan yarim kechasi nomaʼlum shaxslar tomonidan doʻkondagi buyumlar oʻgʻirlab ketilganligi va keyinchalik maʼlum boʻlishicha oʻgʻirlik sodir etilgan vaqtda savdo doʻkoniga oʻrnatilgan xavfsizlik signalizatsiyasi texnik sabablarga koʻra ishlamay qolganligi natijasida, fuqaro Sh.Amonov Milliy gvardiyaning hududiy boʻlimiga holat yuzasidan amaliy yordam soʻrab murojaat qilgan.

  Ushbu holatga huquqiy baho bering. 

Fuqaro Sh.Amonovning harakatlarini huquqiy tahlil qiling va uning Milliy gvardiyaning hududiy boʻlimiga qilgan murojaati asoslimi? Ushbu holatni koʻrib chiqish Milliy gvardiya xodimlarining vakolatiga kirish-kirmasligini asoslang va uning keyingi maʼmuriy protsessual harakatlarini yozma ravishda bayon qiling.

Javob; OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI PREZIDENTINING 29.11.2021 YILDAGI PF 27-SONLI FARMONI ushbu farmonga muvofiq, jamoat tartibini saqlash bo’yicha milliy gvardiya organiga quydagi vakolat va vazifalar belgilangan. Ushbu qonunga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasining vakolatlari belgilangan bo’lib unga ko’ra: jamoat xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan maqsadli idoraviy dasturlarni ishlab chiqadi, tasdiqlaydi va amalga oshiradi; jamoat xavfsizligiga tahdid soluvchi ommaviy tartibsizliklarga chek qo‘yish bo‘yicha tadbirlarni amalga oshiradi; o‘ziga biriktirilgan jamoat joylarida, shu jumladan Toshkent, Nukus shaharlari va viloyatlar markazlaridagi ommaviy tadbirlarda, istirohat bog‘lari, xiyobonlar va bozorlarda jamoat tartibini saqlashni tashkil etadi; vakolati doirasida favqulodda vaziyatlarda va favqulodda holat e’lon qilingan hududlarda jamoat xavfsizligini ta’minlaydi; terrorchilikka qarshi operatsiyalarni o‘tkazishda vakolatli davlat idoralari bilan hamkorlikda ishtirok etadi; davlat obyektlarini, o‘ta muhim, toifalangan obyektlarni hamda boshqa obyektlarni, jismoniy va yuridik shaxslarning mol-mulkini qo‘riqlaydi; qo‘riqlash faoliyati sohasidagi davlat siyosatini amalga oshiradi; jamoat xavfsizligini ta’minlash sohasida ilmiy-tadqiqot va tashkiliy-uslubiy ishlarni amalga oshiradi.

Mazkur holatda do’konda o’g’rilik yuzasidan mazkur holatda tergov harakatlarini Jpkning 3812-modda. Jinoyat ishining tergovga tegishliligi Surishtiruv quyidagilarning surishtiruvchilari tomonidan olib borilishiga muvofiq, ichki ishlar tergovchilari tomonidan olib boriladi. Bu holat milliy gvardiya vakolatiga kirmasligini bilib oldik endi, milliy gavardiya xodimlari tomonidan qanday ma’muriy prosessual harakatlar amalga oshiriladi degan savolga to’xtaladigan bo’lsam, bu holatda signalizatsiya nima uchun ishlamay qolganligini yoki unga tashqi kuch aralashgan bo’lishi mumkinligini aniqlashi mumkin. agar mazkur holatda do’konda kelgusida yana kelib chiqishi mumkin bo’lgan, huquqbuzarliklarni oldini olish bo’yicha taqdimnoma kirtishi mumkin.

4-kazus. Uch-tepa tumani A.Navoiy mahallasida joylashgan 45-son umum-taʼlim maktab oʻquvchisi S.Gʻulomov telefonidan pornografik mazmundagi foto rasmlar aniqlanganligi holati boʻyicha maktab rahbariyati tomonidan tegishli tartibda chora koʻrishni soʻrab, ushbu maktabda xizmatga jalb qilingan Milliy gvardiya xodimiga murojaat qilishdi. Ushbu holatga huquqiy baho bering. Fuqaro S.Gʻulomovning harakatlarini huquqiy tahlil qiling va uning harakatlarida huquqbuzarlik alomatlari mavjud boʻlsa yuridik tarkibini aniqlang. Ushbu maʼmuriy ishni koʻrib chiqish Milliy gvardiya xodimlarining vakolatiga kirish-kirmasligini asoslang va uning keyingi maʼmuriy protsessual harakatlarini yozma ravishda bayon qiling.

Javob; Mazkur holatga huquqiy baho beradigan bo’lsak, eng avvalo S.G’ulomovning telefonidan chiqan pornografik mahsulot uchun javobgarlik bormi degan savolga javob topsak, maqsadga muvofiq bo’ladi. 189-modda. Pornografik mahsulotni tayyorlash, olib kirish, tarqatish, reklama qilish, namoyish etish. Pornografik mahsulotni tarqatish, reklama qilish, namoyish etish maqsadida tayyorlash yoki O‘zbekiston Respublikasi hududiga olib kirish, pornografik mahsulotni reklama qilish, namoyish etish, tarqatish, shu jumladan ommaviy axborot vositalarida, telekommunikatsiya tarmoqlarida yoki Internet jahon axborot tarmog‘ida reklama qilish, namoyish etish, tarqatish uchun javobgarlik belgilangan. Agar maktab o’quvchisi S.G’ulomov ushbu harakatlarni sodir etgan bo’lsa, javobgar ko’rish mumkin. Endi bu yerda keyingi masala, maktab o’quvchisini javobgarlikka tortish yoshiga yetgan yoki yo’qligini bilishimiz kerak. Agar bu holatda maktab o’quvchisi javobgarlik yoshiga yetmagan bo’lsa, bu holatda to’g’ridan to’g’ri uni javobgar qilaolamymiz. Bu holatda uning ota onasiga nisbatan MJtKning 47-modda. Bolalarni tarbiyalash va ularga ta’lim berish borasidagi majburiyatlarni bajarmaslik-Ota-onalar yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar tomonidan voyaga yetmagan bolalarni tarbiyalash va ularga ta’lim berish borasidagi majburiyatlarni bajarmaslik, shu jumladan voyaga yetmagan bolalarning ma’muriy huquqbuzarlik sodir etishiga olib kelishi — bazaviy hisoblash miqdorining bir baravaridan besh baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi. Ushbu holatda javobgarlik qilish uchun milliy gavardiya xodimining vakolati bor. Obyekt. Koʻrib chiqilayotgan huquqbuzarlikning ijtimoiy zarari jamoat tartibiga qasd qilishi, jamiyatga, ayniqsa, yoshlarga taʼsir koʻrsatishi bilan belgilanadi, jinsiy munosabatlar sohasida ideal va axloqiy tamoyillarni yoʻqotishga olib keladi. Tarqalish va savdo qilish maqsadida pornografik ashyo tayyorlash, tarqatish, reklama qilish, saqlash ushbu xuquqbuzarlikning obʼektiv tomoni hisoblanadi Huquqbuzarliknint subʼektiv tomoni bevosita qasd sifatida tavsiflanadi. 16 yoshga etgan, qonun oldida javob beradigan shaxs ushbu huquqbuzarlikning subʼektidir.

5.Yunusobod tumani Temuriylar mahallasida yashovchi, fuqaro O.Toshpoʻlatov oʻzining yashash xonadonida yongʻin chiqayotganligi sababli, IIB navbatchilik qismi 102 raqamiga qoʻngʻiroq qilib, holat yuzasidan amaliy yordam soʻradi. Ushbu holatga huquqiy baho bering. Fuqaro O.Toshpoʻlatovning harakatlarini huquqiy tahlil qiling va uning IIB navbatchilik qismiga qilgan murojaati asoslimi?

  Ushbu holat boʻyicha IIB navbatchilik qismi masʼul xodimlarining harakatlariga huquqiy baho bering va uning keyingi protsessual harakatlarini yozma ravishda bayon qiling.Ushbu holatni huquqiy jihatdan tahlil qiladigan bo'lsam O‘zbekiston Respublikasining "Ichki ishlar organlari to‘g‘risida"gi Qonuni hamda boshqa tegishli normativ-huquqiy hujjatlarga muvofiq, har bir fuqaro favqulodda holatlarda tegishli idoralarga murojaat qilish huquqiga ega.

O.Toshpulatovning o‘z yashash xonadonida yong‘in sodir bo‘layotgani sababli 102 raqamiga qo‘ng‘iroq qilgani – asosli, qonuniy va to‘g‘ri harakat hisoblanadi. Bu uning o‘zining va atrofdagilarning hayoti, sog‘lig‘i va mulkini himoya qilishga qaratilgan bo'lishi mumkin.

IIB navbatchilik qismi mas’ul xodimlarining harakatlariga huquqiy baho beradigan bo'lsam IIB navbatchilik qismi xodimlari fuqarolardan kelib tushgan murojaatlar asosida:

Holatni zudlik bilan baholashi; Tezkor xizmatlarni (yong‘in xavfsizligi, tez yordam, FVV va hokazo) xabardor qilishi; Voqea joyiga patrul-post xizmati yoki tergov-tezkor guruh yuborishi; Fuqaro va boshqa jabrlanganlarga amaliy yordam ko‘rsatishi zarur.Agar mas’ul xodimlar bu tartibga rioya qilsa, ularning harakatlari qonuniy, xizmat vazifasiga muvofiq va fuqarolik xavfsizligini ta'minlashga qaratilgan deb baholanadi.

IIBning keyingi protsessual harakatlari to‘xtaladigan bo‘lsak:

1. Murojaatni rasmiylashtirish: 102 raqamiga tushgan qo‘ng‘iroq maxsus jurnalga qayd etiladi. 2. Voqea joyiga chiqish: Mahalla hududiga xizmat ko‘rsatuvchi profilaktika inspektori, patrul-post xizmati xodimlari yuboriladi. 3. Yong‘in haqida FVV (yong‘in xavfsizligi xizmati)ga darhol xabar beriladi. 4. Voqea joyida hujjatlashtirish: Voqea joyi ko‘zdan kechiriladi, guvohlar so‘roq qilinadi, foto-video tasvirga olinadi. 5. Tegishli dalolatnoma tuziladi. 6. Agar jinoyat alomatlari mavjud bo‘lsa, tergovoldi tekshiruvi boshlanadi va jinoyat ishi qo‘zg‘atilishi mumkin.

6.Tadbirkor U.Soliev Yunusobod tumani Gʻ.Gʻulomov koʻchasida joylashgan “Anor” nomli istirohat bogʻida koʻchma tsirk tomosha tadbirini oʻtkazish uchun istirohat bogʻ maʼmuriyati bilan oʻzaro kelishib, lekin ommaviy tadbirlarni oʻtkazish ruxsatnomasini olmasdan tadbir oʻtkazib kelayotganligi haqida IIB 102ga xabar kelib tushdi. Ushbu holatga huquqiy baho bering. Fuqaro U.Solievning harakatlarini huquqiy tahlil qiling va uning harakatlarida huquqbuzarlik alomatlari mavjud boʻlsa yuridik tarkibini aniqlang.

  Ushbu ishni koʻrib chiqish IIBning vakolatiga kirish-kirmasligini asoslang va ushbu holat boʻyicha protsessual harakatlarini yozma ravishda bayon qiling.
    U.Soliyev tomonidan “Anor” istirohat bog‘ida ko‘chma sirk tomoshasi o‘tkazilishi – ommaviy tadbir hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasining "OMMAVIY TADBIRLARNI TASHKIL ETISH VA O‘TKAZISH TARTIBINI YANADA TAKOMILLASHTIRISH CHORA-TADBIRLARI TO‘G‘RISIDA"gi Qarorning 2-bandida  "ommaviy tadbirlar tashkilotchilari tomonidan ommaviy tadbirlarni o‘tkazishda xavfsizlikni ta’minlash to‘g‘risida ichki ishlar organlari bilan majburiy tartibda shartnomalar tuzilishi yuzasidan qat’iy nazorat o‘rnatish, shuningdek ularning tegishli ruxsatnomalar olmasdan o‘tkazilishi holatlariga yo‘l qo‘ymaslik chora-tadbirlarini ko‘rsin" deya takidlangan. 

Demak, U.Soliyev ommaviy tadbirni vakolatli organlarning ruxsatisiz o‘tkazgan bo‘lsa, bu holatda qonunbuzilish mavjud. U.Soliyevning harakatlariga huquqiy tahlili va huquqbuzarlik yuridik tarkibi: U.Soliyevning harakatlarida Ma'muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning quyidagi moddasi bo‘yicha huquqbuzarlik alomatlari mavjud: MJTK 200¹-moddasi – "Ommaviy tadbirlarni o‘tkazish qoidalarini buzish". Yuridik tarkib: Ob’yektiv tomoni: ommaviy tadbirni tegishli ruxsatnomasiz o‘tkazish. Sub’yektiv tomoni: bilib turib, ehtiyotsizlik yoki beparvolik bilan ruxsatnomasiz tadbir o‘tkazilishi. Subyekt: ma’muriy javobgarlikka tortilishi mumkin bo‘lgan yoshi to‘liq bo‘lgan jismoniy shaxs – tadbirkor U.Soliyev. Obyekt: ommaviy xavfsizlik va jamoat tartibini ta'minlash tartibi. Mazkur holat IIB (Ichki ishlar bo‘limi)ning vakolatiga to‘liq kiradi, chunki IIB MJTK asosida huquqbuzarlik to‘g‘risidagi bayonnoma rasmiylashtirish vakolatiga ega.Jamoat xavfsizligini ta’minlash, ommaviy tadbirlarda tartibni nazorat qilish – IIB zimmasidagi vazifa hisoblanadi.102 raqamiga murojaat kelganligi sababli, IIB xodimlari tezkor xizmat vazifasini bajarishi shart.

      IIB tomonidan amalga oshirilishi lozim bo‘lgan protsessual harakatlar (yozma bayon)

1. Murojaatni ro‘yxatga olish – 102 raqamiga tushgan xabar maxsus jurnalga qayd etiladi. 2. Voqea joyiga chiqish – patrul-post xizmati yoki profilaktika inspektori yuboriladi. 3. Holatni ko‘zdan kechirish, guvohlarni so‘roq qilish. 4. Tadbirkor U.Soliyevdan izoh olish, ruxsatnoma mavjud yoki yo‘qligini aniqlash. 5. MjTK 200¹-moddasi bo‘yicha ma’muriy bayonnoma rasmiylashtirish. 6. Bayonnoma va tegishli hujjatlarni sudga yuborish – bu ish sud orqali ko‘rib chiqiladi, chunki ma’muriy jazo chorasi sud tartibida belgilanadi. 7. Tadbirni darhol to‘xtatish bo‘yicha ogohlantirish yoki majburiy chora ko‘rish, agar jamoat xavfsizligiga tahdid mavjud bo‘lsa.

7. Tadbir tashkilotchisi S.Gʻapporov Olmazor tumani Mustaqillik shoh koʻchasida “Adiblar hiyoboni”da “Kitobxonlik” festivalini oʻtkazish boʻyicha ommaviy tadbirlar oʻtkazilishini nazorat qilish komissiyasiga ariza bilan murojaat qildi. Lekin komissiya ushbu arizani 10 kunlik muddatda koʻrib chiqmadi va tadbir oʻtkazish muddati etib kelganida tashkilotchi ruxsatnoma olmasdan turib tadbirni oʻtkazdi. Ushbu holatga huquqiy baho bering. Fuqaro S.Gʻapporovning harakatlarini huquqiy tahlil qiling va uning harakatlarida huquqbuzarlik alomatlari mavjud boʻlsa yuridik tarkibini aniqlang.

   Komissiya qaysi organ huzurida tuziladi va uning vakolatlariga nimalar kiradi?
   Bu holat O‘zbekiston Respublikasining ommaviy tadbirlar o‘tkazish tartibini belgilovchi qonunchilik hujjatlari doirasida baholanadi. Ya’ni O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014 yil         29 iyuldagi «Ommaviy tadbirlarni tashkil etish va o‘tkazish tartibini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi VMQ-205-sonli Qarori huquqiy asos demakdir.  Quyida ushbu vaziyatga huquqiy baho, fuqaro S.G‘apporovning harakatlariga huquqiy tahlil, hamda komissiyaning vakolatlari va tuzilishi bo‘yicha batafsil izoh beriladi.

Vazirlar Mahkamasining 205-sonli qarori 6-bandiga muvofiq, ommaviy tadbirlar (shu jumladan, festivallar)ni o‘tkazish uchun tegishli davlat organlaridan ruxsatnoma olish talab etiladi. Ariza, odatda, tadbirdan kamida 10 kun oldin berilishi lozim va tadbirlarga ruxsat berish yoki rad etish to‘g‘risida qaror shu muddat ichida komissiya tomonidan qabul qilinishi kerak. S.G‘apporov arizani belgilangan muddatda topshirgan, ammo komissiya bu arizani qonunda belgilangan 10 kun ichida ko‘rib chiqmagan. Shu boisdan, u ruxsatnoma olmasdan tadbirni o‘tkazgan. Fuqaro S.G‘apporovning harakatlariga huquqiy tahlil qiladigan bo‘lsak uning harakatlarida quyidagi huquqiy jihatlar mavjud:

     Ijobiy jihat: U qonuniy tartibda ariza bilan murojaat qilgan, bu esa uning qonuniy yo‘l tutganini ko‘rsatadi. Komissiya arizani ko‘rib chiqmasdan bevosita ma'muriy passivlikka yo‘l qo‘ygan.
    Ehtimoliy huquqbuzarlik: Ruxsat olinmagan bo‘lsa-da, S.G‘apporov tadbirni o‘tkazgan. Bu esa “Ommaviy tadbirlarni o‘tkazish qoidalarining 72-bandini buzgan. Bunday holatda, bu harakat Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 201-moddasi (ruxsatsiz ommaviy tadbir o‘tkazish) asosida baholanishi mumkin. Yuridik tarkibi (agar javobgarlikka tortilsa): Subyektiv tomoni – S.G‘apporov ruxsat olishga uringan, ammo komissiya javob bermagan. Obyektiv tomoni – ruxsatsiz tadbir o‘tkazilgan. Subyekt – yuridik javobgarlikka tortilishi mumkin bo‘lgan fuqaro (tashkilotchi). Obyekt – jamoat tartibi, xavfsizlik.
      Biroq, bu holatda komissiyaning beqarorligi (javobsizlik) inobatga olinishi mumkin va fuqaroning harakati zarurat holati sifatida baholanishi mumkin. Ya'ni, u ariza topshirgan, biroq javob olmagan. Bu esa ma'muriy jazodan ozod qilishga asos bo‘lishi mumkin.
     Komissiya qaysi organ huzurida tuziladi va vakolatlari
    Tashkilotchi komissiya: Ommaviy tadbirlarni muvofiqlashtiruvchi komissiyalar, odatda: Tegishli mahalliy ijro hokimiyati organlari (hokimliklar) huzurida, Ichki ishlar organlari, sog‘liqni saqlash, favqulodda vaziyatlar, madaniyat va boshqa manfaatdor organlar ishtirokida tuziladi.
        Vakolatlari:

Ommaviy tadbir o‘tkazish bo‘yicha arizalarni qabul qilish va ko‘rib chiqish. Tadbirning xavfsizligi, sanitariya va transport bilan bog‘liq masalalarni muvofiqlashtirish. Ruxsatnoma berish yoki asoslangan rad javobi taqdim etish. Zarur hollarda tadbirni to‘xtatish yoki bekor qilish to‘g‘risida qaror qabul qilish.

Xulosa: S.G‘apporov qonuniy ariza bergan, ammo javob olmagan holda tadbir o‘tkazgan. Bu ruxsatsiz deb baholanishi mumkin, biroq komissiyaning javob bermagani u uchun aybni yumshatuvchi holat hisoblanadi. S.G‘apporovning harakatlari ma’muriy huquqbuzarlik sifatida baholanishi mumkin, lekin bu holatni zarurat yoki komissiya javobgarligi kontekstida ko‘rish lozim. Komissiya hokimlik huzurida tuziladi va tadbir xavfsizligini ta'minlash hamda ruxsat berish bo‘yicha vakolatga ega.

8. Doʻstlik tumani Furqat mahallasida yashovchi, fuqaro S.Nazarov mahallasi hududida tadbirkor tomonidan obʼekt (xususiy maktab) qurilishiga ommaviy qarshilik koʻrsatish maqsadida qoʻshnilari bilan oldindan til biriktirib, qurilish boʻlayotgan joyda ommaviy tartibsizlik uyushtirayotganligi holati yuzasidan IIB 102ga xabar kelib tushdi. Ushbu holatga huquqiy baho bering. Fuqaro S.Nazarovni harakatlarini huquqiy tahlil qiling va harakatlarida huquqbuzarlik alomatlari mavjud boʻlsa yuridik tarkibini aniqlang.

  Ushbu maʼmuriy ishni koʻrib chiqish IIBning vakolatiga kirish-kirmasligini aniqlang va uning keyingi protsessual harakatlarini yozma ravishda bayon qiling.
   Kazusdagi holat O‘zbekiston Respublikasining jinoiy va ma’muriy qonunchiligi nuqtayi nazaridan baholanishi mumkin. Keling, uni bosqichma-bosqich tahlil qilamiz. Dastlab holatga huquqiy baho berar ekanmiz Fuqaro S.Nazarov va uning qo‘shnilari tomonidan qonuniy qurilayotgan obyektga qarshi ommaviy tartibsizlik uyushtirish harakati – bu qonunbuzarlik alomatlarini o‘z ichiga oluvchi jamoat tartibini buzish holatidir. Agar ularning harakatlari:

- ommaviy norozilik bilan, - jamoat xavfsizligiga tahdid soladigan, - odamlar orasida vahima, shovqin, yakuniy ixtilof yoki qarama-qarshiliklarga sabab bo‘lish holatida yuz bersa, bu holat Jinoyat kodeksining 244-moddasi “Jamoat tartibini buzish (ommaviy tartibsizliklar)” tarkibiga mos keladi. S.Nazarovning harakatlarini huquqiy tahlil qilish - Subyektiv tomoni: S.Nazarov va boshqalar oldindan til biriktirib, ataylab qonuniy qurilishga xalaqit berishni rejalashtirgan. - Obyektiv tomoni: Jamoat tartibini buzuvchi ommaviy norozilik harakatlari sodir etilgan, bu esa ijtimoiy xavfli xatti-harakat sifatida baholanadi. - Subyekt: Fuqaro S.Nazarov – jinoiy javobgarlikka tortilishi mumkin bo‘lgan shaxs. - Obyekt: Jamoat tartibi va fuqarolar xavfsizligi.

    Agar bu harakatlar davomida mol-mulkka ziyon yetkazilgan, jismoniy shaxsga zarar yetkazilgan bo‘lsa, holat yanada og‘irroq jinoyat sifatida baholanadi (244-moddada bu holat mavjud).  Ma’muriy ishmi yoki jinoyat ishi? Agar tartibsizlik kichik hajmda bo‘lsa (masalan, og‘zaki norozilik, plakatlar bilan chiqish):

- Bu Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 201-moddasi – ruxsatsiz miting, piket, ommaviy chiqishlar o‘tkazish asosida baholanishi mumkin. Agar kuch ishlatish, ijtimoiy xavfli harakatlar (masalan, to‘siqlar o‘rnatish, baqiriq-chaqiriq, jinoyatga undovchi chaqiriqlar) bo‘lsa bu Jinoyat ishi sifatida baholanadi. Ishni ko‘rib chiqish – IIB vakolatga egami? Ha, dastlabki harakatlarni ko‘rib chiqish – Ichki ishlar organlari vakolatiga kiradi. IIBning vakolatiga quyidagilar kiradi: - Holat bo‘yicha tezkor surishtiruvni amalga oshirish, - Fuqarolardan tushuntirishlar olish, - Videoyozuvlar, guvohlar ko‘rsatmasi asosida dastlabki ma’lumotlarni yig‘ish, - Zarurat tug‘ilganda fuqarolarni Ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risida bayonnoma asosida javobgarlikka tortish, - Jinoyat alomatlari bo‘lsa – ishni tergovga yuborish (prokuratura yoki tergov bo‘limiga).

Keyingi protsessual harakatlar quyidagicha bo‘lishi mumkin:

1. Xabarni qabul qilish – 102 xizmatiga kelib tushgan xabar rasmiy ravishda ro‘yxatga olinadi. 2. Hodisa joyiga chiqish – Tezkor-tergov guruhi voqea joyiga chiqadi, vaziyat o‘rganiladi. 3. Ishtirokchilarni aniqlash – S.Nazarov va boshqa ishtirokchilar aniqlanadi va ularning shaxsi tekshiriladi. 4. Guvohlar va ishtirokchilardan tushuntirish olish – Voqea tafsilotlari bo‘yicha bayonotlar olinadi. 5. Dalillar yig‘ish – Kamera yozuvlari, mobil telefon videolari, guvohlarning ko‘rsatmalari asosida materiallar yig‘iladi. 6. Hujjatlashtirish – Ma’muriy bayonnoma yoki jinoyat ishi materiallari rasmiylashtiriladi. 7. Hujjatlarni tegishli organga yuborish – Jinoyat alomatlari aniqlansa, ish tergovga, yo‘q bo‘lsa – ma’muriy sudga yuboriladi.

  9 – Kazus. Xukukbuzar O.Ashurov 2025 yil 19 fevralь kuni Zarafshon shaxar 4 kichik tuman xududida joylashgan "SOGDIANA" kafesida tegishli ruxsatsiz ommaviy

tadbir utkazishib, xududiy Ichki ishlar idoralariga xabar bermasdan tashkillashtirganligi sababli ommaviy tadbirlar utkazish tartibini buzganligi yuzasidan mamuriy ish sudga chikarilgan. Jukukbuzar O.Ashurov sudda, kilmishiga ikrorlik bildirmasdan, 2025 yil 19 fevralь kuni Zarafshon shaxar 4-kichik tuman xududida joylashgan "SOGDIANA" kafesiga Nematov Asror ismli xonanda kelib, tushlik kilganda undan kafeda jonli ijroda kuylab berishni iltimos kilgani, A.Neьmatov rozi bulgach, telegram tarmogidagi kanallarda elon bergani, bu elonlarni kafesini reklama kilish va mijoz chakirish maksadida bergani, birok, ommaviy tadbir utkazishni maksad kilmagani, chunki uning kafesi zalida 50 kishi ovkatlanishiga muljallangan stol stullar borligi, shu kuni kechki payt IIB JTSB xodimlari kelib, unga xududiy Ichki ishlar idoralariga xabar bermasdan ommaviy tadbir utkazish tartibini buzganligi sababli tegishli tartibda bayonnoma rasmiylashtirgani, IIB xodimlari kelgan vaktda kafeda fakatgina 10-12 ta mijoz bulgani, u restoranga mijozlarni tuplash va tomlarni reklama kilish maksadida IJTIMOIY tarmoklarga reklama berganligini, u ushbu reklamani usha kuni 18-15 larda "Zolotoy gorod" kanaliga joylashtirib unda A.Neʼmatov uning kafesiga ovkatlanishga kelgan vaktida jonli iroda kushik aytishi xakida malum kilgani, A.Neʼmatov uning kafesiga mexmon sifatida kelgani va mijozlar iltimosi bilan kushik aytganligini, u va kushikchi urtasida kelishuv yoki boshka bir sababla bulmaganligini, konuniy karor kabul kilishini surab kursatma berdi.

    Ushbu xolatga xukukiy baxo bering. Fukaro O.Ashurovni xarakatlarini xukukiy taxlil kiling va xarakatlarida xukukbuzarlik alomatlari mavjud bulsa yuridik tarkibini aniklang. Ommaviy tadbir deb nimaga aytiladi uning belgilari nimalardan iborat?

                              Javob

    Biz ushbu muammoli holat yuzasidan huquqiy baho, O.Ashurovning harakatlariga huquqiy tahlil hamda ommaviy tadbir tushunchasi va uning belgilarini keltirib o’tamiz. 
    Ommaviy tadbir — bu yig‘ilish, konsert, namoyish, ommaga mo‘ljallangan madaniy-ko‘ngilochar yoki boshqa jamoaviy faoliyat bo‘lib, u Ommaviy axborot vositalari yoki ijtimoiy tarmoqlar orqali oldindan e’lon qilinadi; Unda 10 nafardan ortiq ishtirokchilar qatnashadi; Belgilangan vaqt va joyda bo‘lib o‘tadi; Tashkilotchilar tomonidan rejalashtiriladi; Jamoat tartibi, xavfsizlik yoki sanitariya talablariga ta’sir qilishi mumkin. Normativ asos:

O‘zbekiston Respublikasining “Yig‘ilishlar, mitinglar, yurishlar va namoyishlar to‘g‘risida”gi Qonuni, Ichki ishlar organlari to‘g‘risidagi qonunlar, Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks (MJtK) 201-moddasi va boshqalar.

   O.Ashurovning vajlari:

- Xonanda A. Nematov ovqatlanishga kelganida mijozlar iltimosi bilan kuylagan; - Tadbir tashkil qilinmagan, balki reklama orqali mijoz jalb qilish bo‘lgan; - Telegram kanalidagi e’lon faqat kafega mijoz chaqirish maqsadida berilgan; - Faqatgina 10–12 ta mijoz bo‘lgan; - Ruxsat olish niyati bo‘lmagan, chunki bu "ommaviy tadbir" deb hisoblamagan.

  Ishtirokchilar soni 10–12 kishi bo‘lgani aniqlangan, bu esa ommaviy tadbir hisoblanadi (quyidagi MJtK moddasi bo‘yicha).

 . Huquqbuzarlikning yuridik tarkibi

Obyektiv tomoni: Ommaviy tadbirni oldindan xabar bermasdan o‘tkazgan (Telegram orqali e’lon, jonli ijro, ishtirokchilar mavjud); Sub’yektiv tomoni: Ataylab emas, balki mijoz jalb qilish niyatida amalga oshirgan bo‘lsa ham, bu huquqiy javobgarlikni istisno etmaydi; Sub’yekti: 18 yoshdan oshgan, muomala layoqatiga ega shaxs — Ashurov; Obyekti: Jamoat tartibini saqlash va davlat tomonidan nazorat qilinadigan ommaviy tadbirlar tartibi.

Xulosa:
    Fuqaro O.Ashurovning harakatlarida ommaviy tadbir o‘tkazish tartibini buzish holati mavjud Telegram orqali reklama berilgan, xonanda tomonidan jonli ijro bo‘lib o’tgan, ishtirokchilar soni 10 dan oshgan. Bu esa MJtK 201-moddasi bilan baholanadigan ma’muriy huquqbuzarlik tarkibini tashkil etadi.

                        10 - Kazus 

    Yangi yil” bayrami munosabati bilan “G'afur G'ulom” nomli istirohat bog'ida o'tkazilayotgan ommaviy tadbir vaqtida fuqaro S.Obidov va A.Ortiqov o'zaro kelishmovchilik oqibatida mushtlashib ketishdi. Shu erda xizmat olib borayotgan PPX xodimlari S.Umarov va X.Raxmonberdievlar janjalga chek qo'yish uchun o'rtaga tushganlarida fuqaro A.Ortiqov xodimlarga faol qarshilik ko'rsatgan va ushbu qarshilikni bartaraf etish maqsadida PPX xodimi S.Umarov fuqaroni rezina tayyog'i bilan urib qo'liga kishan taqqan. 

Ushbu holatga huquqiy baho bering. Fuqaro A.Ortiqovning harakatlarini huquqiy tahlil qiling va uning harakatlarida huquqbuzarlik alomatlari mavjud bo'lsa yuridik tarkibini aniqlang.

  Ushbu holatda PPX xodimi S.Umarovning hatti-harakatlari to'g'rimi, u tomonidan fuqaroni rezina tayyog'i bilan urib qo'l kishani taqilishi asosli yoki asossiz ekanligini yozma ravishda bayon qiling.
                           Javob

Ushbu holatni huquqiy tahlil qilishda ikki jihatga alohida e’tibor qaratish zarur:  

1. Fuqaro A.Ortiqovning harakatlari 2. PPX xodimi S.Umarovning xizmat faoliyati doirasidagi harakatlari

   Fuqaro A.Ortiqovning harakatlariga huquqiy baho beradigan bo’lsak, Ommaviy tadbir paytida (Yangi yil bayrami) istirohat bog‘ida sodir bo‘lgan mushtlashuv; Ichki ishlar organi xodimlarining qonuniy talabiga bo‘ysunmagan; Ularni janjalga aralashgan paytda faol qarshilik ko‘rsatganligi bois A.Ortiqovning bu harakati  Ma’muriy va jinoyat javobgarligiga sabab bo‘lishi mumkin. Asos sifatida - MJtK 194-moddasi – Ichki ishlar xodimining qonuniy talabiga bo‘ysunmaslik; Bu holatda qarshilik faol bo‘lgani uchun bu moddadan ortiqroq baholanadi.

JK 219-moddasi 1-qism – Hokimiyat vakiliga bo‘ysunmaslik sifatida ham baholashimiz mumkin. A.Ortiqovning PPX xodimiga faol qarshilik ko‘rsatganligi (qarshilik bilan to’qnashuv, bo‘ysunmaslik) ushbu modda doirasida jinoyat tarkibini hosil qiladi.

2. PPX xodimi S.Umarovning harakatlarini tahlil qiladigan bo’lsak,

Ommaviy tadbirda janjal boshlangan; Xodim janjalga chek qo‘yish maqsadida aralashgan; A.Ortiqov faol qarshilik ko‘rsatgan; Qarshilikni bartaraf etish uchun xodim tomonidan **rezina tayoq qo‘llanilgan va qo‘l kishanlangan harakatlarni amalga oshirdi.
   Xodimning harakatlari Ichki ishlar organlari to‘g‘risidagi qonun,“Ichki ishlar organlari xodimlarining xizmat o‘tashi to‘g‘risida”gi Nizom, va Ichki ishlar vazirligining qurol, jismoniy kuch va maxsus vositalarni qo‘llash tartibi asosida baholanadi.
  Xulosa:

Agar S.Umarov maxsus vositani nisbatan ehtiyotkorlik bilan, ogohlantirgandan so‘ng va vaziyatga muvofiq qo‘llagan bo‘lsa, bu harakat - asosli deb aytishimiz mumkin va vakolat doirasida bajarilgan xizmat faoliyatideb baholanadi aks holda, haddan ortiq kuch ishlatish sifatida baholanishi mumkin. A.Ortiqovning harakatlarini esa Jinoyat alomatlari mavjud — JK 219-modda, 1-qism (Hokimiyat vakiliga bo‘ysunmaslik); Agar yetarli dalillar mavjud bo‘lsa, jinoiy ish qo‘zg‘atilishi mumkin.

11-kazus. Yunusobod tumani Dehqon bozori hududida nomaʼlum shaxs mast holatda yurganligi toʻgʻrisida tadbirkorlar tomonidan hudud profilaktika inspektori A.Qosimovga murojaat qilindi. Murojaatga asosan profilaktika inspektori A.Qosimov ushbu shaxsning shaxsiga oydinlik kiritganida ushbu shaxs Turkmaniston Respublikasi fuqarosi Gʻ.Davronov ekanligi, uning yonida shaxsini tasdiqlovchi hujjatlari boʻlmaganligi sababli, profilaktika inspektori tomonidan holat boʻyicha tegishli hujjatlar toʻplanib, fuqaro Gʻ.Davronovni muayyan yashash joyiga ega boʻlmagan shaxslarni reablitatsiya qilish markaziga joylashtirdi. Ushbu holatga huquqiy baho bering. Fuqaro Gʻ.Davronovning harakatlarini huquqiy tahlil qiling va uning harakatlarida huquqbuzarlik alomatlari mavjud boʻlsa yuridik tarkibini aniqlang.

  Ushbu holatda profilaktika inspektori A.Qosimovning hatti-harakatiga huquqiy baho bering va uning keyingi protsessual harakatlarini yozma ravishda bayon qiling.

Yuqoridagi vaziyatda fuqaro Davronovning Yunusobod tumani dehqon bozorida mast holatda yurganligi keltirilib u haqida hudud profilaktika inspektoriga axborot bergan. Profilaktika inspektori u shaxsning shaxsiga oydinlik kiritilganda Turkmaniston Respublikasi fuqarosiligini va uni yonida hech qanday shaxsiy hujjatlari yo‘qligini aniqlaydi. Bu holatda Davronovning harakatlarida hech qanday huquqbuzarlik alomatlari yo‘q hisoblanadi. Fuqaro G'.Davronovning xatti-harakatlarida O'zbekiston Respublikasi Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksining 187-moddasi nazarda tutilgan huquqbuzarlik alomatlari mavjud emas. Chunki ushbu moddaga ko'ra, ish joylarida, ko‘chalarda, stadionlarda, xiyobonlarda, istirohat bog‘larida, jamoat transportining barcha turlarida va boshqa jamoat joylarida alkogol mahsulotini iste’mol qilish, bundan to‘ylar, yubileylar hamda boshqa tantanalar va marosimlar o‘tkaziladigan joylar, shuningdek alkogol mahsulotini quyib realizatsiya qilishga ruxsat etilgan savdo va umumiy ovqatlanish obyektlari mustasno bo‘lib, bazaviy hisoblash miqdorining ikkidan bir qismi miqdorida jarima solishga sabab bo‘ladi. Xuddi shunday huquqbuzarlik ma’muriy jazo chorasi qo‘llanilganidan keyin bir yil davomida takror sodir etilgan bo‘lsa, bazaviy hisoblash miqdorining ikkidan bir qismidan ikki baravarigacha miqdorda jarima solishga yoki o‘n besh sutkagacha muddatga ma’muriy qamoqqa olishga sabab bo‘ladi. Mana endi Davronovning harakatlariga to‘xtalsak u jamoat joyida alkogolni istemol qilish bilan bog‘liq holat keltirilmagan, u shunchaki mast holatda yurgani keltirilgan bo‘lib hech kimni haqorat qilmagan yokida shikast yetkazilmagan. Bu holat uchun esa O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida javobgarlik belgilanman. MJTK 187-moddasi bo‘lishi uchun yuqoridagi holatlar bo‘lishi kerak. Mana endi profilaktika inspektori Davronovning reabilitatsiya markaziga joylashtirilganligi masalasini tahlil qiladigan bo‘lsak. Agar reabilitatsiya markazlariga qabul qilingan shaxslar orasida chet el fuqarolari yoki fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar aniqlansa, bunday shaxslar qabul qilingan kundan keyingi ish kunidan kechiktirmay, belgilangan tartibda ularning shaxslarini aniqlash anketalari to‘ldirilib, tegishli tuman (shahar) ichki ishlar organlarining migratsiya va fuqarolikni rasmiylashtirish bo‘linmasiga yuboriladi. Shaxsini aniqlash anketasiga chet el fuqarosi yoki fuqaroligi bo‘lmagan shaxsning 3,5 sm x 4,5 sm o‘lchamdagi ikki dona fotosurati, tushuntirish xati hamda tarjimai holi ilova qilinadi. Lekin ushbu holatda ham inspektor Qosimovning harakatlari asosli emas degan xulosaga kelishimiz mumkin. Chunki yashash joyiga ega bo‘lmagan shaxslarni reabilitatsiya qilish uchun sudning qarori va boshqa protsessual harakatlarni amalga oshirish talab etiladi. To‘g‘ridan to‘g‘ri rebilitatsiya markaziga joylashtirilishi mumkin emas. Unday markazlarga hech qanday yashash joyi bo‘lmagan, daydi shaxslar joylashtiriladi. Yuqoridagi holatda Turkmaniston Respublikasining O'zbekistondagi konsulligiga G'.Davronovning ushlanganligi to'g'risida xabar berish kerak. Shundan so‘ng Davronovni vaqtinchalik saqlash hibsxonasiga joylashtirishi maqsadga muvofiq bo‘ladi. Xulosa qilib aytganda Davronov hech qanday ma’muriy huquqbuzarlik sodir etmagan va uni reabilitatsiya markaziga joylashtirsh asosli emas.

12-kazus. Muqaddam bir necha marotaba oʻgʻirlik jinoyatlarini sodir qilib, IIBda “Xavfli retsidivist” hisobida turuvchi, fuqaro R.Qosimov nisbatan 2024 yil 13 yanvarь kuni jinoyat ishlari boʻyicha Chilonzor tuman sudi tomonidan 6 oy muddatga maʼmuriy nazorat oʻrnatilgan boʻlishiga qarmasdan, fuqaro R.Qosimov tomonidan maʼmuriy nazorat qoidalarini buzish holati aniqlandi. Ushbu holatga huquqiy baho bering. Fuqaro R.Qosimovning harakatlarini huquqiy tahlil qiling va uning xatti-harakatlarida huquqbuzarlik alomatlari mavjud boʻlsa yuridik tarkibini aniqlang. Ushbu holat boʻyicha ishni koʻrib chiqish IIBning qaysi sohaviy xizmati vakolatiga kirishini aniqlab, keyingi protsessual harakatlarni yozma ravishda bayon qiling. Yuqoridagi muammoli vaziyatda jazoni ijro etshi muassasasidan jazoni o‘tab kelgan xavfli redsidivist R.Qosimov IIB tomonidan ma’muriy nazoratga olinishiga qaramasdan hech qanday cheklovlarga rioya qilmasdan jamoat tartibini buzib huquqbuzarliklar sodir etgan. Aslida ma’muriy nazorat o‘zi nima degan savolga javob beradigan bo‘lsak. Ma’muriy nazorat — nazorat ostidagi shaxslarga sud tomonidan belgilanadigan ma’muriy cheklovlarni qo‘llashdan iborat tarbiyaviy-profilaktik ta’sir ko‘rsatish choralari majmui. Nazorat ostidagi shaxs esa o‘ziga nisbatan ma’muriy nazorat amalga oshirilayotgan shaxs hisoblanadi. Yuqoridagi holatda nazorat ostidagi shaxs R. Qosimov bo‘lsa ma’muriy nazoratning qoidalarini buzib kelgan. Bu holat esa R.Qosimovni yana qayta jinoiy javobgarlikka tortilishiga olib keladi. Bu haqda ma’muriy nazorat to‘g‘risidagi 750-sonli qonunning 20-moddasida tegishlicha keltirilgan. Unga ko‘ra; Ma’muriy nazorat ostiga olingan shaxslar belgilangan cheklashlarni buzganlari taqdirda O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan tartibda ma’muriy yoki jinoiy javobgarlikka tortiladilar.Ma’muriy nazoratdan bo‘yin tovlab istiqomat joyidan o‘zboshimchalik bilan ketib qolgan, shuningdek ma’muriy nazorat jazoni ijro etish muassasalaridan bo‘shatilayotganda belgilangan hollarda tanlangan istiqomat joyiga muayyan muddatda uzrli sabablarsiz yetib kelmagan nazorat ostidagi shaxslar O‘zbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan tartibda jinoiy javobgarlikka tortiladilar. Ushbu holat O'zbekiston Respublikasi Ma'muriy javobgarlik to'g'risidagi kodeksining 206-moddasi 1-qismiga ko'ra, ma'muriy nazorat qoidalarini buzgan shaxsga bazaviy hisoblash miqdorining bir baravaridan uch baravarigacha miqdorda jarima yoki o'n besh sutkagacha muddatga ma'muriy qamoq jazosi qo'llaniladi. Ya’ni bundan ko‘rishimiz mumkinki R. Qosimovning harakatlarida huquqbuzarlik alomatlari mavjud va uni ma’muriy javobgarlikka tortishimiz asosli. Qosimovning xavfli redsidivist ekanligi og‘irlashtiruvchi holat hisoblanib jonoiy javobgarlikka tortilishi ham mumkin. Bu kabi holatlarni ko‘rib chiqishni ma’muriy nazorat to‘g‘risidagi qonunning 6-moddasiga asosan, ma’muriy nazoratni amalga oshirish nazorat ostidagi kishining istiqomat joyidagi ichki ishlar idoralariga yuklatiladi. Ko‘rishimiz mumkinki nazorat ostidagi shaxslani profilaktika qilish hududdagi profilaktika inspektorlari vakolatiga yuklatilgan. Agarda probatsiyada nazoratida turganida probatsiya xizmati hodimlari tomonidan profilaktika qilinar edi. Mana endi yuqoridagilarga asoslanib xulosa qiladigan bo‘lsak Qosimovning harakatlarida huquqbuzarlik alomatlari mavjud va unga nisbatan ma’muriy javobgarlik ko‘desining 206-moddasi tartibida chora ko‘rilishi asosli hisoblanadi.

13KAZUS

         S.Asadov jinoyat ishlari boʻyicha Payariq tuman sudining 2024 yil 16 dekabrь kungi qaroriga koʻra, olti oy muddatga maʼmuriy nazorat oʻrnatilgan boʻlib, u kech soat 22:00dan ertalab 06:00gacha yashash uyidan chiqish, tuman IIBning ruxsatisiz viloyat hududidan chiqib ketish, har oyning 20 kuni soat 18:00ga qadar IIBga kelib roʻyxatdan oʻtish belgilangan boʻlsa-da, biroq u belgilangan vaqtda 2025 yil 20 yanvarь kuni tuman IIBdan roʻyxatdan oʻtmasdan maʼmuriy nazorat qoidalarini buzganligi aniqlanib, bayonnoma rasmiylashtirilgan. 
       Sud majlisida S.Asadov – 2025 yil 19 yanvarь kuni oʻng bilak va tirsak sohasi sinib, 2025 yil 20 yanvarь kuni Samarqand shahridagi travmatologiya shifoxonasida operatsiya qilishib, 26 yanvargacha davolanganligini bildirgan. 
       S.Asadovga berilgan tibbiy bayonnomadan koʻchirmada u shifoxonaga 2025 yil 20 yanvarь kuni oʻng bilak suyaklari oʻrta pastki uchligidan yopiq sinib siljishi, oʻng tirsak sohasida yirtilgan jarohat tashxisi bilan yotqizilganligi va 2025 yil 26 yanvarь kuni chiqarilganligi koʻrsatilgan.

Ushbu holatga huquqiy baho bering. Maʼmuriy nazoratda turgan S.Asadovning harakatlarini huquqiy tahlil qiling va uning xatti-harakatlarida huquqbuzarlik alomat-lari mavjud boʻlsa yuridik tarkibini aniqlang.

  Maʼmuriy nazoratni oʻrnatish tartibi va asoslarini hamda maʼmuriy nazorat muddatlarini tushuntirib bering.

Bu vaziyatda mamuriy nazoratga qoʻylgan shaxs mamuriy nazorat qoidalrni buzmagan. Ma’muriy nazoratni o‘rnatish tartibi Ma’muriy nazorat o‘rnatish zarurligi to‘g‘risidagi asoslantirilgan taqdimnoma sudga quyidagilar tomonidan yuboriladi: sud tomonidan o‘ta xavfli retsidivist deb topilgan shaxslarga nisbatan — ularni ozod etishdan kamida bir oy oldin jazoni ijro etish muassasasining boshlig‘i tomonidan; jazoni ijro etish muassasalarida turgan og‘ir yoki o‘ta og‘ir jinoyatlar sodir etganlik uchun ozodlikdan mahrum qilishga hukm etilgan yoxud har qanday qasddan qilingan jinoyatlar uchun ikki yoki undan ortiq marta ozodlikdan mahrum qilishga hukm etilgan shaxslarga nisbatan, agar ular jazoni o‘tash davrida belgilangan tartibda saqlash rejimini qasddan buzuvchilar deb topilgan bo‘lsa, — ularni ozod etishdan kamida bir oy oldin jazoni ijro etish muassasasining boshlig‘i tomonidan; jazoni ijro etish muassasalaridan ozod etilgan shaxslarga nisbatan — sudlanganlik holatining tugatilishi yoki sudlanganlikning olib tashlanishi muddatlari doirasida ichki ishlar organining boshlig‘i tomonidan ushbu shaxslar jazoni ijro etish muassasalaridan ozod etilganidan keyin bir yil ichida ikki yoki undan ko‘proq ma’muriy huquqbuzarliklarni sodir etganligidan dalolat beruvchi materiallar asosida. Ma’muriy nazorat o‘rnatish zarurligi to‘g‘risidagi taqdimnomada ma’muriy nazoratni o‘rnatish zarurati, o‘rnatiladigan ma’muriy cheklovlar yuzasidan takliflar va o‘ziga nisbatan ma’muriy nazorat o‘rnatilishi mumkin bo‘lgan shaxsning o‘zi tanlagan yashash joyi haqidagi ma’lumotlar ko‘rsatiladi. Agar jazoni ijro etish muassasasidan ozod etilayotgan shaxsning ma’lum sabablarga ko‘ra aniq turar joyi bo‘lmasa, jazoni ijro etish muassasasi ma’muriyati unga yashash joyi bilan ta’minlash, doimiy yashash yoki vaqtincha turgan joyi bo‘yicha ro‘yxatga olishga hamda ishga joylashishga yordam berishni so‘rab, shuningdek nogironligi bo‘lgan shaxslarni yoki og‘ir kasalliklarga chalingan shaxslarni davolash masalalarini oldindan hal qilish to‘g‘risida tegishli mahalliy davlat hokimiyati organlariga, ichki ishlar organlariga va sog‘liqni saqlash muassasalariga iltimosnoma yuboradi. Ma’muriy nazorat o‘rnatish zarurligi to‘g‘risidagi taqdimnoma olingan paytdan e’tiboran o‘n kundan kechiktirmay jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudining sudyasi tomonidan sud majlisida ichki ishlar organi vakilining majburiy ishtirokida va o‘ziga nisbatan ma’muriy nazorat o‘rnatish zarurligi to‘g‘risidagi taqdimnoma ko‘rib chiqilayotgan shaxs ishtirokida yakka tartibda ko‘rib chiqiladi. Agar o‘ziga nisbatan ma’muriy nazorat o‘rnatish zarurligi to‘g‘risidagi taqdimnoma ko‘rib chiqiladigan, sud majlisi o‘tkaziladigan vaqt va joy haqida xabardor qilingan shaxs uzrsiz sabablarga ko‘ra sud majlisiga kelmasa, shuningdek sud majlisini boshqa kunga qoldirish to‘g‘risida iltimosnoma taqdim etilmagan bo‘lsa, taqdimnoma sud tomonidan ushbu shaxsning ishtirokisiz ko‘rib chiqilishi mumkin. Sudning ma’muriy nazorat o‘rnatish to‘g‘risidagi qarorida ma’muriy nazoratni o‘rnatish uchun asos, uning muddati va nazorat ostidagi shaxsga nisbatan o‘rnatiladigan ma’muriy cheklovlar ko‘rsatiladi. Agar ma’muriy nazorat jazoni ijro etish muassasasidan ozod etish chog‘ida belgilangan bo‘lsa, sudning ma’muriy nazorat o‘rnatish to‘g‘risidagi qarorida nazorat ostidagi shaxs tanlagan yashash joyiga yetib keladigan muddat ham ko‘rsatiladi. Jazoni ijro etish muassasasidan ozod etilayotgan shaxsning aniq yashash joyi ma’lum bo‘lmagan taqdirda, sud uning ozodlikdan mahrum qilish jazosi qo‘llanishidan oldin yashagan oxirgi yashash joyi bo‘yicha ma’muriy nazorat o‘rnatish to‘g‘risida qaror qabul qiladi. Nazorat ostidagi shaxsning yashash joyi bo‘lmagan taqdirda, sud mahalliy davlat hokimiyati organlariga nazorat ostidagi shaxsni turar joy bilan ta’minlash choralarini ko‘rish majburiyatini yuklash to‘g‘risida qaror chiqaradi. Ma’muriy nazorat olti oydan bir yilgacha muddatga o‘rnatiladi. Ma’muriy nazorat muddati ma’muriy nazoratni o‘rnatish to‘g‘risida sud tomonidan qaror chiqarilgan paytdan e’tiboran, ma’muriy nazorat jazoni ijro etish muassasalaridan shaxsni ozod etish chog‘ida o‘rnatilgan hollarda esa, nazorat ostidagi shaxs tanlagan yashash joyiga yetib kelgan paytdan e’tiboran hisoblanadi. Ma’muriy nazorat muddatining o‘tishi quyidagi hollarda to‘xtatib turiladi: nazorat ostidagi shaxsga qidiruv e’lon qilinganda; nazorat ostidagi shaxs sud tomonidan bedarak yo‘qolgan deb topilganda. Nazorat ostidagi shaxs ma’muriy huquqbuzarlikni sodir etgan taqdirda, ma’muriy nazorat muddati ichki ishlar organining taqdimnomasi bo‘yicha sud tomonidan olti oygacha bo‘lgan muddatga, lekin sudlanganlik holatining tugallanishi yoki sudlanganlikning olib tashlanishi muddatidan ortiq bo‘lmagan muddatga uzaytirilishi mumkin.

14 KAZUS

       Maxsus qabulxonada saqalanayotgan mamuriy qamoqqa olingan A.Shakirov saqalash sharoitidan norozi boʻlib, tuman prokrori nomiga ariza bilan murojaat qilib, murojaatini maxsus qabulxona xodimiga taqdim etadi.
      Murojaatida har 7 kunda bir marotaba choʻmilib-yuvinishga chiqishayotganligi va bu muddat uzoq ekanligini, 16 kv. metr joyda 8 kishi saqlanayotganligi va ulardan biri chet el fuqarosi ekanligini bildirgan. Murojaati olinganidan soʻng uni tsenzuradan oʻtkazish maqsadida oʻqib chiqadi va oʻzida 4 kun davomida ushalb turib, huquqbuzar A.Shakirovni chaqirtirib, murojaatidagi ayrim joylariga oʻzgartirishlar kirittirganidan soʻng, murojaatini prokurorga yuboradi.
     Ushbu holatga huquqiy baho bering. 
      Maʼmuriy qamoqqa olingan A.Shakirovning murojaatidagi vajlari asoslimi, maxsus qabulxonalarda saqlash tartibini tushuntirib bering?
     Maxsus qabulxona maʼmuriyatining harakatlari toʻgʻrimi, qabulxonada saqalanayotganlarning murjaatlari kelib tushganda qanday harakat qilishi lozim?

JAVOB;

A.Shakirovning murojaatidagi vajlari asoslidir, chunki maxsus qabulxonalarda saqlash tartibi inson huquqlarini himoya qilishga mos kelishi kerak. Maxsus qabulxona ma’muriyatining harakatlari to`g`ri emas, ular murojaatlarni tez va aniq ko`rib chiqishlari lozim.Kameralarda bir kishiga to‘g‘ri keladigan yashash maydonining normasi ikki yarim kvadrat metrdan, ayollar uchun esa uch kvadrat metrdan kam bo‘lmagan o‘lchamda belgilanadi. Ma’muriy qamoqqa olingan, yuqumli kasalliklarga chalingan bemorlar saqlanadigan kameralarda bir kishiga to‘g‘ri keladigan maydon to‘rt kvadrat metrdan kam bo‘lmasligi kerak. Ma’muriy qamoqda yashash normasi belgilangan tartibda tasdiqlangan sanitariya-gigiyena va qurilish normalari va qoidalariga muvofiq bo‘lishi kerak.Maxsus qabulxona ma’muriyati ma’muriy qamoqqa olingan shaxs maxsus qabulxonaga joylashtirilgan paytdan boshlab unga telefon orqali advokatga, qarindoshlariga yoxud boshqa shaxslarga ma’muriy qamoqqa olingan shaxs maxsus qabulxonaga joylashtirilganligi to‘g‘risida qo‘ng‘iroq qilish yoki xabar qilish huquqini berishi va ma’muriy qamoqqa olingan shaxs bu huquqidan foydalanganligini tasdiqlab maxsus qabulxonaga qabul qilingan shaxslarni ro‘yxatdan o‘tkazish jurnaliga imzosi bilan tasdiqlashi shart. Agar maxsus qabulxonaga joylashtirilgan shaxs chet el fuqarosi bo‘lsa, uning maxsus qabulxonaga joylashtirilganligi to‘g‘risidagi yozma bildirish Qonunga muvofiq yigirma to‘rt soatdan kechiktirmay maxsus qabulxona mas’ul xodimlari tomonidan pochta orqali O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligiga yuboriladi.Ma’muriy qamoqqa olingan shaxslarning cho‘milib-yuvinishi, choyshab va yostiqjildlarini almashtirish yetti kunda kamida bir marta amalga oshiriladi. Ma’muriy qamoqqa olingan shaxslarga maxsus qabulxonada yigirma daqiqa davomida cho‘milib-yuvinish imkoniyati hamda hammomning maxsus jihozlangan xonasida ularga bir martalik yoki elektr ustara yordamida soch-soqol olishiga ruxsat beriladi.

15-kazus.Maʼmuriy nazorat oʻrnatilgan O.Eshtemirovga har oyning oʻn beshinchi sanasida bir marotaba Chinoz tuman IIO FMB XPBga kelib roʻyxatdan oʻtish, tungi 23:00 dan 06:00ga qadar yashash manzilida boʻlish belgilanganiga qaramasdan, 2025 yil 20 fevralь kuni soat taxminan 23:25 larda O.Eshtemirovning uyiga IIO xodimlari tekshirishga borganida uyda yoʻqli qayd etilgan.

         O.Eshtemirov sudda, 2025 yil 20 fevralь kuni u qonuniy ishlab kelayotgan tashkilotida tungi smenada qolganligini, uni IIO xodimlari bu kabi holatlar ham huquqbuzarlik hisoblanishi haqida ogohlantarishmagani, shu sababli tungi smenada ishlaganligini bayon qilib, unga nisbatan boʻlgan ishni tugatishni soʻradi.
        O.Eshtemirovning 20 fevralь kuni ishda boʻlganligini uning ish joyidan berilgan maʼlumotnoma tasdiqlaydi.

Ushbu holatga huquqiy baho bering. Maʼmuriy nazoratda turgan O.Eshtemirovning harakatlarini huquqiy tahlil qiling va uning xatti-harakatlarida huquqbuzarlik alomat-lari mavjud boʻlsa yuridik tarkibini aniqlang.

  Maʼmuriy nazoratni oʻrnatish tartibi va asoslarini hamda maʼmuriy nazorat muddatlarini tushuntirib bering.

Ushbu holat — maʼmuriy nazoratda turgan shaxsning belgilangan talablarga rioya qilmagani bilan bogʻliq. Quyida bu masalaga huquqiy tahlil, maʼmuriy nazoratning mazmuni va shartlari, O.Eshtemirovning harakatida huquqbuzarlik alomatlari bor-yoʻqligi, hamda sudda unga nisbatan ish yuritilishi yuzasidan mulohazalarni keltirib utamiz. Maʼmuriy nazorat tushunchasi va tartibi, Maʼmuriy nazorat — sud tomonidan jazoni oʻtab boʻlgan shaxsga nisbatan belgilanadigan majburiy nazorat shakli boʻlib, shaxsning ayrim huquqlarini vaqtincha cheklash orqali ijtimoiy nazoratni amalga oshirishga qaratilgan. Oʻzbekiston Respublikasining "Maʼmuriy nazorat toʻgʻrisida"gi Qonuni (02.04.2019 yil, amalda) 8-modda. Maʼmuriy nazoratni oʻrnatish tartibi Maʼmuriy nazorat oʻrnatish zarurligi toʻgʻrisidagi asoslantirilgan taqdimnoma sudga quyidagilar tomonidan yuboriladi: sud tomonidan oʻta xavfli retsidivist deb topilgan shaxslarga nisbatan — ularni ozod etishdan kamida bir oy oldin jazoni ijro etish muassasasining boshligʻi tomonidan; jazoni ijro etish muassasalarida turgan ogʻir yoki oʻta ogʻir jinoyatlar sodir etganlik uchun ozodlikdan mahrum qilishga hukm etilgan yoxud har qanday qasddan qilingan jinoyatlar uchun ikki yoki undan ortiq marta ozodlikdan mahrum qilishga hukm etilgan shaxslarga nisbatan, agar ular jazoni oʻtash davrida belgilangan tartibda saqlash rejimini qasddan buzuvchilar deb topilgan boʻlsa, — ularni ozod etishdan kamida bir oy oldin jazoni ijro etish muassasasining boshligʻi tomonidan; jazoni ijro etish muassasalaridan ozod etilgan shaxslarga nisbatan — sudlanganlik holatining tugatilishi yoki sudlanganlikning olib tashlanishi muddatlari doirasida ichki ishlar organining boshligʻi tomonidan ushbu shaxslar jazoni ijro etish muassasalaridan ozod etilganidan keyin bir yil ichida ikki yoki undan koʻproq maʼmuriy huquqbuzarliklarni sodir etganligidan dalolat beruvchi materiallar asosida. Maʼmuriy nazorat oʻrnatish zarurligi toʻgʻrisidagi taqdimnomada maʼmuriy nazoratni oʻrnatish zarurati, oʻrnatiladigan maʼmuriy cheklovlar yuzasidan takliflar va oʻziga nisbatan maʼmuriy nazorat oʻrnatilishi mumkin boʻlgan shaxsning oʻzi tanlagan yashash joyi haqidagi maʼlumotlar koʻrsatiladi. Agar jazoni ijro etish muassasasidan ozod etilayotgan shaxsning maʼlum sabablarga koʻra aniq turar joyi boʻlmasa, jazoni ijro etish muassasasi maʼmuriyati unga yashash joyi bilan taʼminlash, doimiy yashash yoki vaqtincha turgan joyi boʻyicha roʻyxatga olishga hamda ishga joylashishga yordam berishni soʻrab, shuningdek nogironligi boʻlgan shaxslarni yoki ogʻir kasalliklarga chalingan shaxslarni davolash masalalarini oldindan hal qilish toʻgʻrisida tegishli mahalliy davlat hokimiyati organlariga, ichki ishlar organlariga va sogʻliqni saqlash muassasalariga iltimosnoma yuboradi. Maʼmuriy nazorat oʻrnatish zarurligi toʻgʻrisidagi taqdimnoma olingan paytdan eʼtiboran oʻn kundan kechiktirmay jinoyat ishlari boʻyicha tuman (shahar) sudining sudьyasi tomonidan sud majlisida ichki ishlar organi vakilining majburiy ishtirokida va oʻziga nisbatan maʼmuriy nazorat oʻrnatish zarurligi toʻgʻrisidagi taqdimnoma koʻrib chiqilayotgan shaxs ishtirokida yakka tartibda koʻrib chiqiladi. Agar oʻziga nisbatan maʼmuriy nazorat oʻrnatish zarurligi toʻgʻrisidagi taqdimnoma koʻrib chiqiladigan, sud majlisi oʻtkaziladigan vaqt va joy haqida xabardor qilingan shaxs uzrsiz sabablarga koʻra sud majlisiga kelmasa, shuningdek sud majlisini boshqa kunga qoldirish toʻgʻrisida iltimosnoma taqdim etilmagan boʻlsa, taqdimnoma sud tomonidan ushbu shaxsning ishtirokisiz koʻrib chiqilishi mumkin. Sudning maʼmuriy nazorat oʻrnatish toʻgʻrisidagi qarorida maʼmuriy nazoratni oʻrnatish uchun asos, uning muddati va nazorat ostidagi shaxsga nisbatan oʻrnatiladigan maʼmuriy cheklovlar koʻrsatiladi. Agar maʼmuriy nazorat jazoni ijro etish muassasasidan ozod etish chogʻida belgilangan boʻlsa, sudning maʼmuriy nazorat oʻrnatish toʻgʻrisidagi qarorida nazorat ostidagi shaxs tanlagan yashash joyiga etib keladigan muddat ham koʻrsatiladi. Jazoni ijro etish muassasasidan ozod etilayotgan shaxsning aniq yashash joyi maʼlum boʻlmagan taqdirda, sud uning ozodlikdan mahrum qilish jazosi qoʻllanishidan oldin yashagan oxirgi yashash joyi boʻyicha maʼmuriy nazorat oʻrnatish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. Nazorat ostidagi shaxsning yashash joyi boʻlmagan taqdirda, sud mahalliy davlat hokimiyati organlariga nazorat ostidagi shaxsni turar joy bilan taʼminlash choralarini koʻrish majburiyatini yuklash toʻgʻrisida qaror chiqaradi. 9-modda. Maʼmuriy nazorat muddati Maʼmuriy nazorat olti oydan bir yilgacha muddatga oʻrnatiladi. Maʼmuriy nazorat muddati maʼmuriy nazoratni oʻrnatish toʻgʻrisida sud tomonidan qaror chiqarilgan paytdan eʼtiboran, maʼmuriy nazorat jazoni ijro etish muassasalaridan shaxsni ozod etish chogʻida oʻrnatilgan hollarda esa, nazorat ostidagi shaxs tanlagan yashash joyiga etib kelgan paytdan eʼtiboran hisoblanadi. Maʼmuriy nazorat muddatining oʻtishi quyidagi hollarda toʻxtatib turiladi: nazorat ostidagi shaxsga qidiruv eʼlon qilinganda; nazorat ostidagi shaxs sud tomonidan bedarak yoʻqolgan deb topilganda. Nazorat ostidagi shaxs maʼmuriy huquqbuzarlikni sodir etgan taqdirda, maʼmuriy nazorat muddati ichki ishlar organining taqdimnomasi boʻyicha sud tomonidan olti oygacha boʻlgan muddatga, lekin sudlanganlik holatining tugallanishi yoki sudlanganlikning olib tashlanishi muddatidan ortiq boʻlmagan muddatga uzaytirilishi mumkin. 14-modda. Nazorat ostidagi shaxsning huquqlari Nazorat ostidagi shaxs quyidagi huquqlarga ega: advokat xizmatlaridan foydalanish; koʻrib chiqilayotgan masala yuzasidan izohlar berish; dalillar taqdim etish; sudda maʼmuriy nazorat oʻrnatish va cheklovlar qoʻllash toʻgʻrisidagi materiallar bilan tanishib chiqish hamda ulardan zarur maʼlumotlarni yozib olish, materiallar va hujjatlardan texnika vositalari yordamida oʻz hisobidan koʻchirma nusxalar olish yoki ulardagi maʼlumotlarni oʻzga shaklda qayd etish; maʼmuriy nazoratni muddatidan ilgari tugatish toʻgʻrisida, shuningdek belgilangan maʼmuriy cheklovlarni qisman bekor qilish haqida sudga bevosita yoki vakili orqali arizalar bilan murojaat etish; sud majlisining bayonnomasi bilan tanishish hamda u boʻyicha oʻz mulohazalarini bildirish; sudning maʼmuriy nazorat oʻrnatish, u bilan bogʻliq maʼmuriy cheklovlar va uning muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi qarori ustidan shikoyat qilish; ish boʻyicha keltirilgan protestlar va kelib tushgan shikoyatlardan xabardor boʻlish va ularga nisbatan eʼtirozlar bildirish; yashash joyidan tashqarida boʻlish va (yoki) sud tomonidan belgilangan hudud doirasidan qisqa muddatga chiqish uchun ruxsatnomalar olish toʻgʻrisidagi arizalar bilan ichki ishlar organlariga murojaat etish; bevosita yoki vakili orqali ichki ishlar organlarining qarorlari va ular mansabdor shaxslarining maʼmuriy nazoratni oʻrnatish va amalga oshirish chogʻidagi harakatlari (harakatsizligi) ustidan shikoyat qilish. Maʼmuriy nazoratdagi shaxsga yuklatilishi mumkin boʻlgan majburiyatlar: 15-modda. Nazorat ostidagi shaxsning majburiyatlari Nazorat ostidagi shaxs quyidagi maʼmuriy nazorat qoidalariga rioya etishi shart: jazoni ijro etish muassasasidan ozod qilinganidan keyin oʻzi tanlagan yashash joyiga sud tomonidan belgilangan muddatda etib borish; jazoni ijro etish muassasasidan ozod qilinganidan keyin, shuningdek yashash joyi oʻzgarganidan soʻng oʻzi tanlagan yashash joyiga etib kelgan kundan eʼtiboran uch kun ichida hisobga qoʻyilish uchun maʼmuriy nazoratni amalga oshiruvchi ichki ishlar organiga kelish; oʻziga nisbatan belgilangan maʼmuriy cheklovlarga rioya etish; maʼmuriy nazoratni amalga oshiruvchi ichki ishlar organidan yashash joyidan tashqarida boʻlish va (yoki) sud tomonidan belgilangan hudud doirasidan tashqariga qisqa muddatga chiqish uchun ruxsatnoma olingan taqdirda, qisqa muddatga chiqilayotgan hududning ichki ishlar organini xabardor qilish; qisqa muddatga chiqish joyidan qaytib kelganida doimiy yashash joyi boʻyicha ichki ishlar organini xabardor qilish; maʼmuriy nazoratni amalga oshiruvchi ichki ishlar organini ishga joylashganligi, yashash, ish, oʻqish yoki xizmat joyi oʻzgarganligi yoxud mehnat shartnomasi bekor qilinganligi toʻgʻrisida uch kun ichida xabardor qilish; yashash joyidagi ichki ishlar organiga ushbu organ tomonidan belgilangan muddatda chaqiruvga koʻra borish; oʻziga nisbatan belgilangan maʼmuriy cheklovlarga rioya etish va zimmasiga yuklatilgan majburiyatlarni bajarish bilan bogʻliq masalalar yuzasidan ogʻzaki va yozma tushuntirishlar berish. 2025 yil 20 fevralь kuni soat 23:25 da Eshtemirov uyida boʻlmagan, bu IIO tomonidan qayd etilgan. Bu maʼmuriy nazorat qoidalarini buzish hisoblanishi mumkin. Agar IIB xodimlari Eshtemirovni nazorat qoidalari bilan rasman tanishtirgan, undan imzo olingan hujjat mavjud boʻlsa, u holda: ➤ Oʻzbekiston Respublikasi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi (MJTK): 206-modda. Maʼmuriy nazorat qoidalarini buzish. Ustidan maʼmuriy nazorat oʻrnatilgan shaxslarning bunday nazorat qoidalarini buzishi — bazaviy hisoblash miqdorining bir baravaridan uch baravarigacha miqdorda jarima solishga yoki oʻn besh sutkagacha muddatga maʼmuriy qamoqqa olishga sabab boʻladi. Agar Eshtemirov mazkur talablar bilan tanishmagan boʻlsa, yoki u haqda rasmiy ogohlantirish berilmagan boʻlsa — bu holda uning qilmishini qasddan sodir etilgan huquqbuzarlik sifatida baholab boʻlmaydi. Qonunning 16-moddasiga koʻra, maʼmuriy nazoratda turgan shaxslar majburiy ravishda yozma ravishda tanishtirilishi kerak. Agar bu amalga oshirilmagan boʻlsa — Eshtemirovning harakatlarida huquqbuzarlik tarkibi yoʻq deb hisoblanadi. Agar maʼmuriy nazorat talablari bilan rasmiy tanishtirilmagan boʻlsa —Eshtemirov jazoga tortilishi mumkin emas. Qasddan sodir etilganlik yoʻqligi va ish joyidan maʼlumotnoma mavjudligi sababli — huquqbuzarlik tarkibi shubhali xisoblanadi. Xizmatda boʻlganligi, maʼlumotnoma orqali tasdiqlangani, qonunni buzish niyati boʻlmagani. Sud ishni tugatishi yoki ogʻzaki ogohlantirish bilan cheklanishi mumkin. IIO xodimlari esa kelgusida tanishtirish protokoli tuzishi zarur.