Toubou

Тубу (тиббу, теда; араб тилидан таржима қилинган — „тош одам“) — Марказий Саҳрои Кабирда яшовчи халқ (асосан Чад Республикасида, кичик гуруҳлар — Нигер ва Ливияда). Уларнинг сони 350 минг кишидан ошади. Улар иккита асосий гуруҳга бўлинган: Теда (шимолда) ва Даза (жанубда), Теда ва Даза тилларида сўзлашувчи, Саҳрои Кабир оиласига (Нило-Сахара макрофамилияси) тегишли. Улар Исломга динига амал қиладилар.

Тубулар чорвачилик (туялар тед, қорамоллар даза) билан деҳқончиликни (водийларда буғдой, арпа, тариқ, тамаки, пахта, анжир экилади, суғориш учун вақтинчалик оқимлардан фойдаланадиган) ярим кўчманчилардир. Ёввойи меваларни йиғиш ва ов қилиш кенг тарқалган. Улар палма барглари билан қопланган ёғоч кулбаларда (ферринг) истиқомат қиладилар.
Туареглар сингари, тубуда ҳам қўшиқчилар ва раққосалар каби алоҳида ўрин эгаллаган темирчилар[1] (асса) кастаси мавжуд.
Чаднинг кўплаб сиёсий раҳбарлари (масалан, собиқ президентлар Ҳиссени Хабре ва Гоукоуни Оуэддей) тубудан келади. Туба вакиллари Ҳабрé армиясининг асосини ташкил этди — Шимолий Қуролли Кучлар. ДДС махсус хизматининг биринчи директори Солиҳ Юнус ушбу миллатга мансуб эди.
Британиялик генетик Марк Хабер тубаларда неандертал генлари борлигини аниқлади. Евросиёликлар 2% неандертал генларига эга бўлса, марказий африкаликлар 0,5% неандертал генларига эга. Хабернинг таъкидлашича, неандертал ДНКсини ташувчи африкаликлар Евроосиёликлардан генлар оқимини кўрсатади, чунки африкаликларда топилган неандертал ДНК Й-хромосомали Р1б гаплогрупига эга бўлган африкаликлар орасида топилган. Хабар маълумотларига кўра, Р1б ҳаплогроуп Марказий Африкага иккита миграция орқали кирган — 6000-йил олдин ва тахминан 3000-йил олдин. Африкаликлар ўртасида Евросиё „аралашмаси“ нинг топилиши Мота (Эфиопия) дан келган одамнинг қолдиқларини ўрганган мақола муаллифларининг ғарбий ва марказий Африка аҳолисининг аждодларининг 6-7% „евроосиёлик“ деган асл фикрини тасдиқлайди"[2].
Манбалар
- ↑ Народы мира. Люди, культуры, образы жизни. „пер. с немецкого Л.Кайсарова“, . «Диэ Волкер дер Эрде». ИСБН 978-5-17-059220-3.
- ↑ Тҳе Wидеспреад Аппеаранcе оф Неандертҳал ДНА: Африcанс Ҳаве Ит Тоо, 28 АУГУСТ, 2017
Адабиётлар
- Те́да (тибу) // Татары — Топрик. — М. : Советская энциклопедия, 1956. — С. 99. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 42).