Touch ID sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:IPhone_5S_home_button.png|thumb|IPhone-dagi Touch ID]]

'''Touch ID''' — bu [[Apple Inc.|Apple]] korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqilgan barmoq izlari [[skaner]]i. U birinchi marta 2013-yilda taqdim etilgan [[iPhone]] smartfonida ishlatilgan. Hozir iPhone 5S, iPhone 6/6+, iPhone 6S/6S+, iPhone SE, 7 /7+, 8/8+, iPhone SE 2, iPad Mini 3, iPad Mini 4|iPad mini 5 |iPad mini 6 smartfonlariga hamda iPad Air 3|iPad Air 4|iPad Air 5, iPad 2017, iPad (2018), iPad (2019) va 2018-yilgacha iPad Pro planshetlarida ham oʻrnatilgan. Touch ID [[iOS]] 7 va undan yuqori versiyalarga chuqur integratsiyalangan: sensor foydalanuvchilarga qurilmalarni blokdan chiqarish, shuningdek, saqlangan barmoq izlaridan biri yordamida App Store, [[iTunes Store]] va iBooks doʻkonida xaridlarni tasdiqlash imkonini beradi. Secure Enclave beshtagacha turli barmoq izlarini saqlashga qodir.

Hozirgi vaqtda sensorlarning ikki avlodi mavjud:

* Touch ID 1-avlod (iPhone 5S, iPhone 6, iPhone 6 Plus va iPhone SE (2016) va iPad Mini 3)
* Touch ID 2-avlod (iPhone 6S, iPhone 6S Plus, [[iPhone 7]], iPhone 7 Plus, iPhone 8, iPhone 8 Plus, iPhone SE (2020), iPad Air 2 2019-yil 27 — sentyabrda [[Wayback Machine]] da arxivlangan va ular tomonidan Pro 1 va 2 avlod bilan jihozlangan.). MacBook noutbuklarining barcha modellarida, shuningdek, 2019 MacBook Air-da ham TouchBar mavjud.

iPhone X modelidan boshlab (iPhone SE 2 va iPhone SE 3 dan tashqari) barmoq izlari skaneri mavjud emas, uning vazifasini foydalanuvchining yuzini skanerlaydigan innovatsion Face ID sensori bajaradi.

== Tarix ==
Apple 2008-yilda barmoq izlari bilan qulfdan chiqarishni patentladi<ref>{{veb manbasi|url=http://appft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&Sect2=HITOFF&p=1&u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-bool.html&r=1&f=G&l=50&co1=AND&d=PG01&s1=20090083850&OS=20090083850&RS=20090083850|title=EMBEDDED AUTHENTICATION SYSTEMS IN AN ELECTRONIC DEVICE|lang=en|access-date=2013-12-04|archive-date=2019-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190316202925/http://appft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&Sect2=HITOFF&p=1&u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-bool.html&r=1&f=G&l=50&co1=AND&d=PG01&s1=20090083850&OS=20090083850&RS=20090083850|deadlink=no}}</ref>.

Barmoq izi skaneri bilan jihozlangan birinchi smartfonlardan biri 2011-yil 5-yanvarda taqdim etilgan Motorola Atrix edi, biroq bu smartfonda operatsion tizimga chuqur integratsiyalashgan barmoq izi skaneri boʻlmagan<ref name="TC announcement4">{{veb manbasi|url=https://techcrunch.com/2013/09/10/apples-touch-id-a-500ppi-fingerprint-sensor-built-into-iphone-5s-home-button|title=Apple’s Touch ID Is A 500ppi Fingerprint Sensor Built Into The iPhone 5S Home Button|lang=en|publisher=[[TechCrunch]]|first=Chris|last=Valazco|date=11.09.2013|access-date=2017-09-29|archive-date=2017-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006100038/https://techcrunch.com/2013/09/10/apples-touch-id-a-500ppi-fingerprint-sensor-built-into-iphone-5s-home-button/|deadlink=no}}</ref><ref name="TC announcement4"/>.

2012-yilda Apple barmoq izlari texnologiyasi boʻyicha AuthenTec kompaniyasini 356 million dollarga sotib oldi. Oʻshandan beri Apple mahsulotlarida barmoq izlari skaneri paydo boʻlishi kutila boshlangan<ref name="CNET announcement3">{{veb manbasi|url=http://news.cnet.com/8301-13579_3-57602245-37/fingerprint-sensor-touch-id-unlocks-new-iphones|title=iPhone 5S comes with Touch ID fingerprint scanner|lang=en|publisher=[[CNET]]|first=Seth|last=Rosenblatt|date=10.092013|access-date=2013-12-04|archive-date=2020-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726202347/https://www.cnet.com/news/iphone-5s-comes-with-touch-id-fingerprint-scanner/|deadlink=no}}</ref><ref name="CNET announcement3"/>.

2013-yil 3-sentyabrda Internetda barmoq izlari skaneri iPhone 5s komponentlaridan biri boʻlishi haqida mish-mishlar paydo boʻldi<ref name="CNET touch id leak2">{{veb manbasi|url=http://news.cnet.com/8301-13579_3-57601182-37/iphone-5s-to-come-with-fingerprint-sensor-photo-suggests|title=iPhone 5S to come with fingerprint sensor, photo suggests|lang=en|publisher=[[CNET]]|first=Jennifer|last=Van Grove|date=3.09.2013}}</ref>.

2013-yil 10-sentyabrda Apple taqdimotida Apple kompaniyasining marketing boʻyicha vitse-prezidenti — Phil Shiller Touch ID-ni ommaga taqdim etdi<ref name="TC announcement4"/>.

== Qurilma ==
Touch ID uy tugmasi ichiga oʻrnatilgan<ref name="Apple press release2">{{veb manbasi|url=http://online.wsj.com/article/PR-CO-20130910-909214.html|title=Apple Announces iPhone 5S - The Most Forward-Thinking Smartphone in the World|lang=en|publisher=[[The Wall Street Journal]]|date=10.092013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130913010513/http://online.wsj.com/article/PR-CO-20130910-909214.html|archivedate=2013-09-13}}</ref>, tirnalishdan yaxshi himoyalangan sapfir shisha bilan qoplangan<ref name="Apple Insider iPhone 5S announcement2">{{veb manbasi|url=http://appleinsider.com/articles/13/09/10/apple-announces-iphone-5s-with-64-bit-a7-cpu-new-gold-option|title=Apple announces iPhone 5S: Touch ID fingerprint security, 64-bit A7 CPU, new gold option coming Sept. 20|publisher=[[Apple community#AppleInsider|AppleInsider]]|lang=en|date=10.09.2013|access-date=2013-12-04|archive-date=2013-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130912234201/http://appleinsider.com/articles/13/09/10/apple-announces-iphone-5s-with-64-bit-a7-cpu-new-gold-option|deadlink=no}}</ref>. Bundan tashqari, bu shisha linza vazifasini bajaradi. Sensor atrofida toʻgʻridan-toʻgʻri tugmani bosmasdan Touch ID-ni aniqlash va faollashtirish imkonini beruvchi metall halqa mavjud.

Gadjetga oʻrnatilgan sigʻimli QMOʻYOʻ sensori barmoq uchini 500 ppi (bir pikselning oʻlchami 50 mikron) hajmi bilan skanerlaydi, shundan soʻng barmoq turli burchaklarda boʻlsa ham naqshni taniydi. Apple maʼlumotlariga koʻra, sensor teri osti qatlamidan maʼlumotlarni oʻqiydi<ref name="Engadget announcement2">{{veb manbasi|url=https://www.engadget.com/2013/09/10/iphone-5s-fingerprint-sensor|title=iPhone 5s fingerprint sensor called Touch ID, recognizes your thumb on the Home button: here's how it works and what it does|lang=en|publisher=[[Engadget]]|first=Ben|last=Gilbert|date=10.09.2013|access-date=2017-09-29|archive-date=2017-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912234418/https://www.engadget.com/2013/09/10/iphone-5s-fingerprint-sensor/|deadlink=no}}</ref>, biroq bu foydalanishda qoʻshimcha qiyinchiliklar tugʻdirmaydi. Touch ID QMOʻYOʻ sensori qoʻllaniladigan barmoqning relyefi, yaʼni uning barmoq izi bilan tasvirni yaratadigan mikrokondensatorlar toʻplamidir. Texnologiya AuthenTec tomonidan ishlab chiqilgan<ref name="Разбор iPhone 5s2">{{veb manbasi|url=http://approblem.net/kak-razobrat-iphone-5s/|title=Как разобрать iPhone 5S|lang=ru|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213121306/http://approblem.net/kak-razobrat-iphone-5s/|archivedate=2013-12-13}}</ref>.

Sensor „Uy“ tugmachasini bosish orqali roʻyxatdan oʻtuvchi kalit bilan birlashtirilgan<ref name="Apple получила патент на конструкцию и схему работы Touch ID2">{{veb manbasi|url=http://www.iphones.ru/iNotes/334947|title=Apple получила патент на конструкцию и схему работы Touch ID|lang=ru|access-date=2013-12-13|archive-date=2013-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213210429/http://www.iphones.ru/iNotes/334947|deadlink=no}}</ref>.

Barmoq izining matematik tasviri Apple prosessorining (Touch ID texnologiyasini oʻz ichiga olgan qurilmalar) maxsus zonasida saqlanadi va oʻxshash yoki ARM TrustZone bilan mos keladigan texnologiya yordamida himoyalangan<ref name="Как работает Touch ID3">{{veb manbasi|url=http://www.popmech.ru/article/13819-kak-rabotaet-touch-id/|title=Как работает Touch ID|lang=ru|publisher=[[Популярная механика]]|date=20.09.2013|access-date=2013-12-04|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211071039/http://www.popmech.ru/article/13819-kak-rabotaet-touch-id/|deadlink=no}}</ref>.

== Xavfsizlik ==
Touch ID-dan foydalanishni boshlashdan oldin zaxira parolini yaratishingiz kerak. Busiz, qayta ishga tushirilgandan soʻng yoki qurilma 48 soatdan ortiq foydalanilmagan boʻlsa, iPhone yoki iPad-ni qulfdan chiqarish mumkin emas. Ushbu qoʻshimcha himoya har qanday yoʻl bilan Touch ID-ni chetlab oʻtishga urinayotgan tajovuzkorlar uchun vaqt chegarasini belgilaydi.

Touch ID dastlab smartfonni qulfdan chiqarish va iTunes va App Store-da xaridlarni amalga oshirishda aniqlash uchun ishlatilgan. iOS 7 bilan Apple uchinchi tomon dasturchilariga iPhone 5s ilovalari va aksessuarlarida barmoq izi sensori funksiyasidan foydalanish imkoniyatini bermaydi. iOS 8 operatsion tizimining tavsifida ushbu cheklov olib tashlanishi eʼlon qilingan va sensorli mexanizm [[Apple Pay]] toʻlov tizimidagi xaridlarni tasdiqlash uchun ham qoʻllanila boshlandi.

Shifrlangan biometrik maʼlumotlar, Apple maʼlumotlariga koʻra, faqat Secure Enclave deb ataladigan joyda saqlanadi. Shunday qilib, qurilma barmoq izi tasvirini emas, balki uning matematik tasvirini saqlaydi. Shu bilan birga, Apple ushbu rasmdan bosma nusxani tiklash imkoni yoʻqligi haqida daʼvo qiladi. U toʻgʻridan-toʻgʻri Apple A7 prosessorida joylashgan, bu barmoq izlari maʼlumotlarini olishga harakat qiladigan „xakerlarning“ vazifasini murakkablashtiradi. Secure Enclave bu ARM TrustZone texnologiyasining Touch ID uchun optimallashtirilgan versiyasidir. Bundan tashqari, har bir Touch ID skaneri maʼlum bir prosessorga bogʻlangan. Bu shuni anglatadiki, sensorni bir iPhone-dan ikkinchisiga koʻchirishda skaner oʻz funksiyasini yoʻqotadi<ref name="Как работает Touch ID3"/>.

2013-yil sentyabr oyida Chaos Computer Club xakerlari guruhi yangi iPhone 5sʼda barmoq izlari himoyasini chetlab oʻtishga muvaffaq boʻldi. Xakerlarning fikricha, birovning iPhoneʼiga kirish uchun uning egasining aniq barmoq izini olish kifoya (masalan, deraza oynasidan). Bundan tashqari, ushbu barmoq izi nusxasi yuqori aniqlikda (2400 dpi) suratga olinadi, tasvir foto muharririda qayta ishlanadi va lazer printerda qalin qogʻozga 1200 dpi formatda chop etiladi. Keyin nusxa suyuq lateks bilan toʻldiriladi, quritgandan keyin ajratib olinadi. Shu tarzda qurilmaning haqiqiy foydalanuvchisi barmoq izining " faksimilesi " hosil boʻladi. Xakerning barmogʻiga taqilgan mazkur nusxa, Touch ID tomonidan smartfonning haqiqiy egasining barmoq izi sifatida qabul qilinadi. Shundan soʻng, bir qator odamlar iPhone qulfini ochishni shu tarzda muvaffaqiyatli takrorlay olishdi, ammo koʻpchilik bu jarayon bir qator qiyinchiliklar tugʻdirishini taʼkidladi<ref name="lookout touch ID bypass2">{{veb manbasi|url=https://blog.lookout.com/blog/2013/09/23/why-i-hacked-apples-touchid-and-still-think-it-is-awesome|title=Why I Hacked Apple’s TouchID, And Still Think It Is Awesome|lang=en|publisher=Lookout|first=Marc|last=Rogers|date=23.09.2013|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160324105143/https://blog.lookout.com/blog/2013/09/23/why-i-hacked-apples-touchid-and-still-think-it-is-awesome/|archivedate=2016-03-24}}</ref>. Xususan, barmoq izining yuqori aniqlikdagi tasvirini olish juda qiyin. Bundan tashqari, maxsus jihozlar va qiymati yuqori kimyoviy moddalar kerak boʻladi<ref name="ccc touch ID bypass2">{{veb manbasi|url=http://www.ccc.de/en/updates/2013/ccc-breaks-apple-touchid|title=Chaos Computer Club breaks Apple Touch ID|lang=en|publisher=[[Chaos Computer Club]]|first=Frank|last=Rieger|date=21.09.2013|access-date=2013-12-04|archive-date=2013-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927085007/http://www.ccc.de/en/updates/2013/ccc-breaks-apple-touchid|deadlink=no}}</ref><ref name="cnet touch ID bypass2">{{veb manbasi|url=http://news.cnet.com/8301-13579_3-57604067-37/hackers-claim-to-have-defeated-apples-touch-id-print-sensor|title=Hackers claim to have defeated Apple's Touch ID print sensor|lang=en|work=[[CNet]]|publisher=[[CBS Interactive Inc.]]|first=Stephen|last=Musil|date=22.09.2013|access-date=2013-12-04|archive-date=2013-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131216051537/http://news.cnet.com/8301-13579_3-57604067-37/hackers-claim-to-have-defeated-apples-touch-id-print-sensor/|deadlink=no}}</ref>.

Taxminlarga koʻra, barmoq izi tasvirlari hali ham masofaviy serverga yuboriladi. Shunday qilib, sentyabr oyida Anonymous xakerlar guruhi Milliy xavfsizlik agentligini iPhone 5s egalarining barmoq izlarini yigʻishda aybladi<ref name="Anonymous claim Touch ID2">{{veb manbasi|url=http://blogs.computerworld.com/mobile-security/22903/anonymous-claim-apples-touch-id-linked-us-surveillance|title=Anonymous claim Apple's Touch ID is linked to US surveillance|lang=en|publisher=[[Jonny Evans|Computerworld]]|date=01.10.2013|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212014158/http://blogs.computerworld.com/mobile-security/22903/anonymous-claim-apples-touch-id-linked-us-surveillance|archivedate=2013-12-12}}</ref>.

== Tanqid ==
''Nyu-York jurnalining'' fikricha, Touch ID paydo boʻlgunga qadar oddiy foydalanuvchilarni barmoq izlarini skanerlash texnologiyasi qiziqtirmagan, chunki odamlar oddiy parollarni afzal koʻrishgan. Faqat ishbilarmonlar oʻz maʼlumotlarini himoya qilish uchun biometrik usullardan foydalanganlar. Biroq, jurnaldagi fikrlarga koʻra, aynan Touch ID barmoq izini skanerlashni ommaga olib kelgan texnologiyaga aylana oldi. Bundan tashqari, jurnalistlarning fikricha, agar Apple uchinchi tomon dasturchilariga Touch ID-ga kirish huquqini taqdim etsa, Touch ID skaner bilan faol tajriba oʻtkazishni boshlaydi<ref name="NY Mag happen4">{{veb manbasi|url=http://nymag.com/daily/intelligencer/2013/09/will-apples-touch-id-make-fingerprints-happen.html|title=Will the New iPhone’s ʻTouch ID’ Feature Finally Make Fingerprint Scanning Happen?|publisher=[[New York (magazine)]]|first=Kevin|last=Roose|lang=en|date=10.09.2013|access-date=2013-12-04|archive-date=2013-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130913012735/http://nymag.com/daily/intelligencer/2013/09/will-apples-touch-id-make-fingerprints-happen.html|deadlink=no}}</ref>.

''Nyu-York jurnali'', shuningdek, CMOS uzatgichlari vaqt oʻtishi bilan ishlamay qolishi mumkinligini taʼkidlaydi. Biroq, mualliflar Apple uzatgichlarining ishlash muddatini sezilarli darajada oshirish yoʻlini topishi mumkinligini tan olishadi. Bundan tashqari, ishlamay qolgan uzatgich boʻlsa ham, qurilmaga kirish parol yordamida olinishi mumkin. Bundan tashqari, maqolada barmoq izlari hali ham qalbakilashtirilishi mumkinligi eʼtirof etilgan<ref name="NY Mag happen4"/>.

''ZDNet'' ikki bosqichli autentifikatsiya uchun Touch ID-dan foydalanishni taklif qiladi, bunda faqat xaker parolni bilsa va barmoq iziga ega boʻlsa, uni buzish mumkin boʻladi<ref name="forbes security 13">{{veb manbasi|url=https://www.forbes.com/sites/andygreenberg/2013/09/10/apples-new-iphones-touch-id-makes-fingerprint-scans-easy-but-dont-ditch-your-passcode-yet|title=Apple's New iPhone 'Touch ID' Makes Fingerprint Scans Easy, But Don't Ditch Passcodes Yet|publisher=[[Forbes]]|first=Andy|last=Greenburg|lang=en|date=10.09.2013|access-date=2017-09-29|archive-date=2018-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180114180937/https://www.forbes.com/sites/andygreenberg/2013/09/10/apples-new-iphones-touch-id-makes-fingerprint-scans-easy-but-dont-ditch-your-passcode-yet/|deadlink=no}}</ref>. ''Forbes'', agar kelajakda Touch ID yordamida ikki bosqichli autentifikatsiya mavjud boʻlsa, bu xavfsizlikning sezilarli darajada yaxshilanish imkonini beradi, deb hisoblaydi<ref name="ZDNet BYOD2">{{veb manbasi|url=http://www.zdnet.com/apples-touch-id-is-a-big-win-for-byod-security-7000020499|title=iPhone 5S with Touch ID is a big win for BYOD security|publisher=ZDNet|first=Adrian|last=Kingsley-Hughes|date=10.09.2013|lang=en|access-date=2013-12-04|archive-date=2013-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130915125838/http://www.zdnet.com/apples-touch-id-is-a-big-win-for-byod-security-7000020499/|deadlink=no}}</ref>.

''Forbes'' barmoq izlari tasvirlari markazlashtirilgan masofaviy maʼlumotlar bazasida emas, faqat qurilmada saqlanishini xavfsizroq deb taʼkidlaydi<ref name="forbes security 13"/>. Shu bilan birga, ''Nyu-York jurnali'' AQSh Milliy xavfsizlik agentligi kabi turli razvedka idoralari qandaydir tarzda Touch ID foydalanuvchilarining barmoq izlariga kirish imkoniga ega boʻlish xavfi borligini taʼkidlaydi<ref name="NY Mag happen4"/>.

" ''Izvestiya'' "  gazetasining sharhlovchisi Denis Podolyak shunday deb yozadi: „Bunday modul gʻoyasi yangi emas. Bundan tashqari, mobil qurilmalarda skanerdan foydalanishdagi avvalgi urinishlar yetarlicha ideal darajada boʻlmagan: barmoq izlari bir urinishda tanilmagan va amaliyotni qayta bajarishga toʻgʻri kelgan, — natijada foydalanuvchilar bu zarur funksiyadan voz kechishgan.  Va endi, barmoq izlari skanerining tadbiq etilishi haqida aytishimiz mumkinki: u koʻrinmas, tez va toʻgʻri ishlaydi. Umid qilamizki, Apple uchinchi tomon ilovalari bilan ishlash uchun Touch ID dan foydalanishga ruxsat beradi“<ref name="Известия об iPhone 5s2">{{veb manbasi|url=http://izvestia.ru/news/557493|title=iPhone 5S: протестировали и остались довольны|publisher=[[Известия]]|first=Денис|last=Подоляк|lang=ru|date=22.09.2013|access-date=2013-12-09|archive-date=2013-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131209191156/http://izvestia.ru/news/557493|deadlink=no}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Shuningdek qarang ==

* [[Face ID]]

== Havolalar ==

* [https://www.apple.com/iphone-5s/videos/#video-touch Apple rasmiy veb-saytida Touch ID video] tekshiruvi Wayback Machine-da 3 sentyabr 2014-dan olingan Arxivnaya kopiya.

[[Turkum:IPhone]]
[[Turkum:Barmoq Izlari]]
[[Turkum:Apple Inc. Texnologiyalari]]