Tramadol




Трамадол-психотроп опиоид аналгетик бўлиб, тўлиқ опиоид рецепторлари агонистлари гуруҳига мансубдир[1]. У кучли аналгетик таъсирига эга, тез ва узоқ таъсир кўрсатади. Бироқ, фаоллиги бўйича бир хил дозаларда морфиндан паст ҳиссобланади. Аналгетик таъсир, қабул қилинганидан кейин 15-30 минут ўтгач ривожланади ва 6 соатгача давом этади. У алоҳида дори сифатида ишлатилади. Баъзи маълумотномаларда[1][2] трамадол „наркотик аналгетик“га киритилган, бошқа манбаларда эса[3] „опиоид гиёҳванд бўлмаган аналгетик“ сифатида таснифланган. Трамадол кучли ва заҳарли моддалар рўйхатига киритилган.
Тарихи
Трамадол 1962 йилда Германия фармацевтика компанияси ГРÜНЕНТҲАЛ ГмбҲ (Грунентҳал) ходими доктор Курт Флик томонидан ихтиро қилинган. Тез орада у дунёдаги энг кўп буюрилган марказий таъсир кўрсатадиган моноаналгетикга айланди. Яратилганидан бери у бутун дунё бўйлаб 70 миллиондан ортиқ беморларга буюрилган[4].
Фармакологик таъсири
Трамадол марказий асаб тизимига, хусусан, орқа мияга таъсир қилади (К + ва Cа 2+ ион каналларининг очилишини рағбатлантиради, мембрананинг гиперполяризациясини келтириб чиқаради ва оғриқ импулсларини ўтказишни инҳибе (тормозлайди)қилади), седатив дориларнинг таъсирини кучайтиради. Носицептив тизимнинг афферент толаларининг пре- ва посцинаптик мембраналарида ва ошқозон-ичак трактида опиат рецепторларини (м-, Д-, к-) фаоллаштиради. Катехоламинларнинг йўқ қилинишини секинлаштиради, марказий асаб тизимида уларнинг консентрациясини барқарорлаштиради. Трамадолнинг опиоид рецепторларига яқинлиги кодеинникидан 10 баравар ва морфинникидан 6000 баравар заифроқ, аналгетик таъсири эса морфиндан атиги 5-10 баравар заифроқдир. Трамадол 2 энантиомердан иборат – декстроротатор (+) ва леворотатор (-) нинг расемик аралашмаси бўлиб, уларнинг ҳар бири турли хил рецепторларга яқинликни намоён қилади. (+) Трамадол му-опиат рецепторларининг селектив агонисти бўлиб, шунингдек, нейронал серотониннинг қайта қабул қилинишини танлаб инҳибе қилади. (-) Трамадол норепинефринни қайта қабул қилишни инҳибе қилади. Моно-О-десметилтрамадол (М1 метаболити) шунингдек, му-опиат рецепторларини танлаб стимуллайди. Терапевтик дозаларда у гемодинамикага ва нафас олишга сезиларли таъсир кўрсатмайди, ўпка артериясидаги босимни ўзгартирмайди, ичак моторикасини бироз секинлаштиради, ич қотишига олиб келмайди. Баъзи юталга қарши ва тинчлантирувчи таъсирига ҳан эгадир. Нафас олиш марказини бостиради, қусиш марказининг бошланғич зонасини, оcуломотор нерв ядросини рағбатлантиради. Узоқ муддат фойдаланилса, унга толерантлик ривожланиши мумкин.
Фармакокинетика
ОнАбсорбция – 90%; биоаваилабилитй – оғиз орқали қабул қилинганда 68% (такрорий фойдаланиш билан ортади), 70% – ректал юбориш билан, мушак ичига юбориш билан – 100%. Таблеткаларни қабул қилгандан кейин ТCмах – 2 соат, томчиларни қабул қилишда – 1 соат, мушак ичига юборишда – 45 дақиқа, М1 метаболити – 3 соат. Мия тўсиғи ва йўлдош орқали ўтади, 0,1% она сути билан чиқарилади. Тарқатиш ҳажми томир ичига юбориш учун 203 литрни ва оғиз орқали юбориш учун 306 литрни ташкил қилади. Плазма оқсиллари билан боғланиши- 20%ни ташкил қилади. Жигарда Н- ва О-деметилация, сўнгра глюкурон кислотаси билан конжугация орқали метаболланади. 11 та метаболит аниқланган, улардан моно-О-десметилтрамадол (М1) тўқималарда тўпланиб, фармакологик фаолликка эга. CЙП2Д6 изоэнзими препаратнинг метаболизмида иштирок этади. Метаболизмнинг иккинчи босқичи 7-14 кунгача давом этиши мумкин. Иккинчи босқичда - 105 соат (трамадол), 179 соат (моно-О-десметилтрамадол); 75 ёшдан ошган беморларда – 124 соат (трамадол); жигар сиррози билан – 193 ± 14,9 соат (трамадол), 225 ± 19,4 соат (моно-О-десметилтрамадол), оғир ҳолатларда – мос равишда 283 соат ва 306 соат. Сурункали буйрак етишмовчилигида Т 1/2 (CC 5 мл / мин дан кам) аниқланмаган. Буйраклар томонидан чиқарилади (25-35% ўзгармаган) ва бунинг ўртача йиғиндиси 94% ни ташкил қилади. Тахминан 7% гемодиализ орқали чиқарилади.
Кўрсатмалар
- Оғриқ синдроми (кучли ва ўртача интенсивлик, шу жумладан яллиғланиш, травматик, қон томир зарарланишидан келиб чиқиши, онкологик касалликлар, невралгия).
- Оғриқли диагностика ёки терапевтик тадбирлар пайтида аналгетик сифатида.
- Трамадол опиатни олиб ташлашни даволаш учун ҳам ишлатилади.
Қарши кўрсатмалар
- Юқори сезувчанлик,
- алкогол билан заҳарланиш,
- гипноз дорилари,
- гиёҳвандлик аналгетиклари
- бошқа психофаол дорилар,
- ҳомиладорлик,
- лактация
- МАО қабул қилиш ингибиторлар. Эҳтиёткорлик билан қўлланилсин:
- Опиоидларга қарамлик,
- турли хил келиб чиқадиган онгнинг бузилиши,
- интракраниал гипертензия,
- миянинг травматик шикастланиши,
- эпилептик синдром
- бронхиал астма,
- нафас олишнинг ёмонлашиши ёки ўзини ўзи бошқаришнинг сезиларли даражада ёмонлашиши билан кечадиган ҳар хил холатлар.
Дозалаш режими
Вена ичига, мушак ичига, тери остига, ичишга, ректалга қўлланади. Умумий суткалик дозаси 0,4 г.1 ёшдан ошган болалар – ичишга, фақат томчи ёки парентерал (вена ичига, мушак ичига, тери остига), 1-2 мг / кг дозада. Кундалик доз – 4-8 мг / кг (1 та қопқоқ – 2,5 мг). Кексалар ва буйрак етишмовчилиги бўлган беморлар индивидуал дозани талаб қиладилар (Т 1/2 ни узайтириш мумкин). Креатинин клиренси минутига 30 мл дан кам бўлса ва буйрак етишмовчилиги бўлган беморларда препаратнинг мунтазам дозаларини қабул қилиш ўртасида 12 соатлик интервал талаб қилинади.
Ичишга
Катталар ва 14 ёшдан ошган болаларда бир марталик фойдаланиш учун – 50 мг. 30-60 дақиқадан сўнг, қабулни бир хил дозада такрорлаш мумкин, лекин кунига 8 дозадан ошмаслиги керак. Ретард таблеткалари – ҳар 12 соатда 100-200 мг. Суткалик дозаси – 0,4 г (алоҳида ҳолларда, масалан, саратон касалликларида, интервални 6 соатгача қисқартириш ва суткалик дозани ошириш мумкин).
Пер реcтум
Ректал – 0,1 г. Қабул қилиш частотаси – кунига 4 мартагача.
Вена ичига, мушак ичига, тери остига
Секин-аста, 0,05-0,1 г, агар таъсир етарли бўлмаса, томир ичига юборишдан 20-30 минут ўтгач, инфузия орқали-12 мг / соат тезликда давом эттириш ёки қўшимча равишда оғиз орқали юбориш мумкин.
Ножўя таъсирлар
- Асаб тизими томонидан
Терлашнинг кўпайиши, сийишнинг кучайиши, бош айланиши, бош оғриғи, заифлик, чарчоқ, летаргия, марказий асаб тизимининг парадоксал қўзғалиши (асабийлашиш, қўзғалиш, ташвиш, тремор, мушакларнинг спазмлари, эйфория, ҳиссий лабиллик, галлюцинациялар, уйқу), уйқусизлик, уйқусизлик ҳаракатларни мувофиқлаштиришнинг бузилиши, марказий конвулсиялар (юқори дозаларда томир ичига юбориш ёки бир вақтнинг ўзида антипсикотик дориларни (нейролептиклар) қўллаш билан), депрессия, амнезия, когнитив бузилиш, парестезия, юришнинг беқарорлиги.
- Овқат ҳазм қилиш тизимидан
Оғиз қуриши, кўнгил айниши, қусиш, метеоризм, қорин оғриғи, ич қотиши ёки диарея, ютишда қийинчилик.
- Юрак-қон томир тизими томонидан
Вазодилатациянинг намоён бўлиши – тахикардия, ортостатик гипотензия, ҳушидан кетиш, коллапс.
- аллергик реакциялар
Уртиcариа, қичишиш, экзантема, буллёз тошмалар. Қон босимининг кескин пасайиши.
- Сийдик чиқариш тизимидан
Сийдик чиқаришда қийинчилик, дизурия, сийдикни ушлаб туриш.
- Сезги органларидан
Кўриш, таъмни бузилиши
- Нафас олиш тизимидан
- ва бошқалар
Менструал циклнинг бузилиши. Узоқ муддатли фойдаланиш билан – гиёҳвандликка қарамлик, „бекор қилиш“ синдроми.
Дозани ошириб юборишдаги аломатлар
Миоз, қусиш, коллапс, кома, конвулсиялар, нафас олиш марказининг функсиясини пасайиши, апнеа
- Даволаш
Нафас олиш йўлларининг ўтказувчанлигини таъминлаш, нафас олиш ва юрак-қон томир тизимининг фаолиятини таъминлаш. Опиатга ўхшаш таъсирларни налоксон билан тўхтатиш мумкин, конвулсияларни эса бензодиазепинлар билан даволаш мумкин.
Махсус кўрсатмалар
Этанол ва трамадолни бир вақтнинг ўзида истеъмол қилмаслик керак. Бир марталик дозада эмизишни тўхтатишга ҳожат йўқ. Даволаш даврида транспорт воситаларини бошқаришда ва диққатни жамлашни ва психомотор реакциялар тезлигини талаб қиладиган бошқа потенциал хавфли фаолият билан шуғулланишда эҳтиёт бўлиш керак.
Ўзаро таъсир
Диклофенак, индометазин, фенилбутазон, диазепам, флунитразепам, нитроглисерин эритмалари билан фармацевтик жиҳатдан мос келмайди. Марказий асаб тизимини сусайтирадиган дорилар ва этанол таъсирини кучайтиради. Микросомал оксидланиш индукторлари (шу жумладан карбамазепин, барбитуратлар) аналгетик таъсирнинг оғирлигини ва таъсир қилиш муддатини камайтиради. Опиоид аналгетиклари ёки барбитуратлардан узоқ муддатли фойдаланиш ўзаро толерантликнинг ривожланишини рағбатлантиради. Анксиёлитиклар аналгетик таъсирнинг зўравонлигини оширади; барбитуратлар билан қўшилганда беҳушлик давомийлиги ортади. Налоксон нафас олишни фаоллаштиради, опиоид аналжезикларини қўллашдан кейин аналжезияни йўқ қилади. МАО ингибиторлари, фуразолидон, прокарбазин, антипсикотиклар (нейролептиклар) тутилиш хавфини оширади (тутилиш чегарасининг пасайиши). Кинидин трамадолнинг плазма концентрациясини оширади ва изоэнзимнинг рақобатбардош тормозланиш туфайли метаболитнинг М1 ни камайтиради.
Қонуний тартиб
Айрим мамлакатларда (Украина[5], Белоруъссия[6], Ўзбекистон[7]) трамадол гиёҳвандлик воситалари рўйхатига киритилган. Россияда трамадол ҳаётий ва муҳим дорилар рўйхатига киритилган.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Машковский 2005.
- ↑ „Трамадол (Трамадол): инструкция, применение и формула“. Энциклопедия лекарств и товаров аптечного ассортимента. Группа компаний РЛС® Система справочников «Регистр лекарственных средств России®». Қаралди: 2016-йил 6-март.
- ↑ „Трамадола гидрохлорид (Трамадол ҳйдрочлориде): Инструкция по применению, противопоказания и состав“. Энциклопедия лекарств и товаров аптечного ассортимента. Группа компаний РЛС® Система справочников «Регистр лекарственных средств России®». Қаралди: 2016-йил 6-март.
- ↑ „История компании «ГРÜНЕНТҲАЛ ГмбҲ»“. 2022-йил 27-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 27-июл.
- ↑ „Украина первой в мире признала трамадол наркотиком“. 2010-йил 23-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 31-май.
- ↑ „Белоруссия внесла трамадол в список наркотиков“. 2019-йил 27-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 27-июл.
- ↑ „Расширены перечни наркотиков и психотропных веществ“ (2018-йил 30-октябр). Қаралди: 2020-йил 9-сентябр.
Адабиёт
- Машковский М. Д. Лекарственниэ средства. – 15-э изд. – М.: Новая Волна, 2005. – С. 155—156. – 1200 с. – ИСБН 5-7864-0203-7.
Ҳаволалар
- Машковский М. Д. Трамадол // Лекарственниэ средства. – 15-э изд. – М.: Новая Волна, 2005. – 1200 с. – ИСБН 5-7864-0203-7.
- Трамадол (рус.). Энсиклопедия лекарств и товаров аптечного ассортимента. РЛС Патент. – Инструксия, применениэ и формула.