Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Tramvay

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Трамвай Песа Тwист-Степ

Трамвай (инглизча трам - "вагон", wай - "йўл") поезддан енгил, релсли, электр двигателли транспорт воситасидир. Одатда шаҳарлар ичида ва атрофида йўловчи ташиши учун мўлжалланган.

Трамвай (инглизча: трамwай, трам — вагон, арава ва wай — йўл) — релсли изда ҳаракатланувчи шаҳар ер усти транспорт воситаси; электр энергиясини симда сирпанувчи "шохи" (дугаси) орқали контакт (туташма) симдан оладиган вагон (2 та, баъзан 3 та тиркама вагонлар мажмуи).

Трамвай мураккаб техника воситаси ҳисобланади. Унинг мотори (двигатели) электр энергиясини релсли излар тепасидан тортиб кетиладиган симдан олади. Сим кичик электр стясига уланади. Электр стяда ўзгарувчан ток 500—750 В кучланишли ўзгармас токка айлантирилади. Моторли вагон устидаги ёйсимон шох (дуга) симда сирпаниб, двигателга ток етказиб беради. Иккинчи манфий сим вазифасини релслар ўтайди. Умуман трамвай хўжалиги мураккаб мажмуа ҳисобланади. Унга релсли излар, автоблокировка тизими, электр двигател, электр тармоғи, ҳаракатланувчи состав (вагон ёки вагонлар), трамвайдан фойдаланиш хизмати — депо (Тошкентда 2 та депо бор), таъмирлаш корхоналари, линиядаги доимий ток электр двигатели қўлланади (қуввати — бир неча кВт дан бир неча МВт гача).

Тарих

Араваларни ҳаракатлантиришда электр токидан фойдаланиш ғояси ХИХ аср 30—40-йилларида пайдо бўлди, лекин 70-йилларда биринчи электр стялари пайдо бўлгандан кейингина амалга ошди. Рус ихтирочиси Ф.А. Пироцкий 1876-йилда таклиф қилган "релсли арава"ни биринчи трамвай дейиш мумкин. Трамвай яратишга доир ишлар Германия ва бошқа мамлакатларда ҳам олиб борилди. Берлин яқинидаги Лихтенфелде шаҳарчасида 1881-йил 20 йўловчи сиғадиган вагон (тезлиги 30 км/соат) қатнай бошлади. Кейинчалик кўп Европа мамлакатлари ва АҚСҲ да кенг тарқалди. Трамвайдан мунтазам фойдалана бошлаш Киевда 1892-йил, Нижний Новгородда 1896-йил, Москвада 1899-йил йўлга қўйилди.

Тошкентда трамвай

Тошкентда вагонни тор излар бўйлаб отлар тортадиган кўнка 1901-йил қатнай бошлаган, тор изли электр трамвай эса 1913-йил пайдо бўлган, кенг изли трамвай 1936-йил фойдаланишга топширилган (Тўқимачилик комибинати — Хадра майдони). Ўзбекистонда трамвай Тошкент ва Самарқанд шаҳрларида қатнайди.

Шунингдек