Uchkurash
Триатлон (учкураш) — мултиспорт тури бўлиб, унда иштирокчилар уч босқичдан узлуксиз кетма-кет ўтиши керак бўлади: сузиш, велопойгава югуриш, уларнинг ҳар бири мустақил босқичли спорт тури саналади[1]. Триатлоннинг турли хил модификасиялари мавжуд бўлиб, улар ташкил этувчи спорт турлари ва кетма-кетлиги билан ажралиб туради, аммо ҳозирги вақтда энг оммабоп ва ягона Олимпия ўйинлари дастурига киритилгани сузиш, велосипед ва югуриш босқичини ўз ичига олади. Мусобақалар бир нечта стандарт ва кўплаб ностандарт масофаларда ўтказилади.
Тарихи
Триатлоннинг илдизлари 1920—1930-йилларда Франсияда ўтказилган пойгаларга бориб тақалади, улар "Ла Cоурсе дес Деброуиллардс" (сўзма-сўз таржима қилинганда франсузчадан - "Топқирлар пойгаси") деб юритилган[2]. Бугунги кунда бу пойга ҳар йили Франсияда Жоинвилле-ле-Пон, Мёлан-ан-Ивлин ва Пуасси яқинида ўтказилади. Илк марта замонавий триатлон каби мусобақаларни 1920-йилда франсузларнинг "Л’Ауто" газетасидан топиш мумкин эди, унда " Лес Троис Спорц " деб номланган мусобақа ҳақида қуйидаги ма’лумотлар келтирилган: 3 км - югуриш масофаси, 12 км - велосипед масофаси ва Марна канали бўйлаб сузиб ўтиш[3]. Бу уч қисм ҳеч қандай узилишларсиз давом этди.
Франсуз газеталарида 1927-йилда Марселдаги пойга ҳақида ҳам та’кидлаб ўтилган.
1934-йилда Ла-Рошел шаҳрида "Лес Троис Спорц" мусобақалари учта таркибдан иборат бўлган йўналиш бўйича ўтказилди: канални кесиб ўтиш (200 м), Ла-Рошели порти ва Лалеу парки атрофида велоспорт мусобақаси (10 км). ва Андре-Барбеау стадионида югуриш (1200 м). Шундай қилиб, замонавий триатлон тушунчаси ўша пайтда пайдо бўлган деб тўхталиб ўтиш жоиз[4].
1930-йилларнинг ўрталаридан бошлаб, 1974-йилгача, турли ихтисосликдаги бир гуруҳ спортчи дўстлар Жанубий Калифорниядаги (АҚСҲ) Сан-Диего кўрфази яқинида клуб ташкил қилиб, биргаликда машғулот ўтказа бошлаган пайтгача триатлон мусобақалари ҳақида деярли ҳеч қандай ма’лумот йўқ эди. Улар орасида югурувчилар, сузувчилар ва велосипедчилар бор эди ва тез орада машғулотлар норасмий пойгаларга айланди.
Жек Жонстоун (Жаcк Жоҳнстоне) ва Дон Санаан (Дон Шанаҳан) томонидан ўйлаб топилган ва бошқарган, биринчи Миссион Бай триатлони 1974-йил 25-сентабрда 46 нафар спортчи иштирокида ўтказилган. Ушбу сана замонавий қисқа триатлоннинг туғилган куни сифатида нишонланади[5].
Пойганинг бориши
Сузиш
Мусобақалар сузиш билан бошланади. Барча иштирокчиларнинг қирғоқдан, понтондан ёки тўғридан-тўғри сувдан (узоқ триатлонда) оммавий старти мавжуд. Сув ҳарорати паст бўлса (одатда ИРОНМАН триатлон қоидаларига кўра +24,5 ° C дан юқори бўлмаган) қалинлиги 5 мм гача бўлган гидрокостюмларга рухсат берилади[6]. Одатда сузиш сузиш мозламаси ва арқонлар билан тортилган учбурчак маршрут бўйлаб боради. Маршрут узунлигини ҳар бир ўз истагича қисқартириш учун пеналти белгиланади ёки дисквалификасия қилиш мумкин. Спортчилар ўзлари ёқтирган ҳар қандай сузиш услубидан фойдаланишлари мумкин, аммо энг самаралиси эркин (крол)услубидир.
Велосипед пойгаси
Сувдан чиққандан сўнг, спортчилар транзит ҳудудида кийимларини алмаштирадилар, велосипедларига ўтиришади, велосипед босқичи бошланади. Озиқ-овқат стансиялари масофа бўйлаб жойлашган, аммо малакали мутахассисларга техник ёрдам кўрсатиш тақиқланади. Қисқа триатлонда одатда ан’анавий гуруҳ пойгасида йўл велосипедларидан фойдаланилади, ИРОНМАН триатлонида эса индивидуал велосипед велосипедларига ўхшаш велосипедлардан фойдаланилади.
Халқаро триатлон иттифоқининг йўл велосипедлари қоидаларига кўра, рулга ўрнатилган қисқа "тўшак" дан фойдаланишга рухсат берилади. "Тўшак" тормоз тутқичларининг ўта қисмларини боғлайдиган чизиқдан олдинга чиқмаслиги керак. "Тўшак" нинг ўзида ҳеч қандай чиқадиган қисмларга эга бўлмаслиги керак ёки "тўшак" нинг чиқадиган қисмлари жумпер (пластик қўшимча ёки бир неча қатламли электр лента) билан боғланган бўлиши керак. Тақиқланган узун "тўшаклар", масалан, индивидуал вақт синовлари да велосипедда ишлатиладиганлар. Олдиндаги спортчининг орқасига яшириниш орқали аэродинамикани яхшилаш қобилияти туфайли қисқа триатлонда "драфтинг" дан ҳеч қандай фойда бўлмайди.
Олимпия триатлонида велопойгада я’ни спортчилар гуруҳда бўлсагина, драфтингга рухсат берилади.
Иронман драфтинг триатлонида тақиқланади, спортчи олдинги велосипеддан ёки ҳакамнинг машинасидан ма’лум (тахминан 10-15 метр) масофани босиб ўтиши керак, шунинг учун велосипеднинг аэродинамикасини олиш жуда муҳим бўлади.
Югуриш
Асосий қоида шундаки, спортчи оёқларида ҳаракат қилиши керак.
Босқичлараро алмашиш
Босқичлараро алмашиш тартибига риоя қилиш қат’ий тартибга солинади (сузиш -> велосипед -> югуриш).
Спортчилар бошқа спортчиларга (велосипедларини тайёрлашда ёки кийим алмаштиришда) халақит бермасликлари керак. Улар велосипедларни фақат пойгадан олдин ва кейин ўзларига белгилан ган ҳудудда қўлда ҳаракатлантиришлари мумкин. Дубулға пойга бошланишидан олдин қўйилиши ва велосипед махсус рампага ёки бунинг учун белгиланган жойга ўрнатилгандан кейин олиб ташланиши керак.
Кийим алмаштиришда яланғоч кўриниш жаҳон стандартлари бўйича танлов қоидалари бўйича тақиқланган.
Велосипед ҳайдаш босқичида рақам белгиси спортчининг орқа томонида, югуриш босқичида - кўкрагида бўлиши керак. Спортчи ҳар бир босқич учун белгиланган вақт чегарасини ўташи лозим бўлади.
Жазолар
Мусобақа вақтида спортчилар бир-бирига халақит беришга ҳақли эмас. Агар бу сузиш пайтида содир бўлса, унда унинг охирида спортчи 15 сонияга кечиктирилади. Агар бу велосипед ҳайдаш ёки югуриш пайтида юз берса, спортчи сариқ карточка билан огоҳлантирилади. Кейин у тўхтаб, мусобақани давом эттириш учун рухсат берилишини кутиши керак. Хавфли ҳаракатлар ёки такрорий қоидабузарликлар рўй берганда, спортчи унга қизил карточка кўрсатгандан сўнг мусобақадан четлаштирилиши мумкин. Бир босқичда иккита сариқ карточка автоматик равишда қизил рангга айланади ва спортчи мусобақадан чиқариб юборилади.
Манбалар
- ↑ Гарретт, Wиллиам Э.; Киркендалл, Доналд Т. (2000). Эхерcисе анд спорт сcиэнcе. Липпинcотт Wиллиамс & Wилкинс. п. 919. ИСБН 978-0-683-03421-9.
- ↑ „ЭСПН – Триатҳлон милестонес“. Спорц.эспн.го.cом. 2012-йил 29-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-07-02"тил=эн.
- ↑ „Три Спорц Ҳисторй Тимелине (1902–2008)“ (эн). 2010-йил 31-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 19-декабр 2012-йил.
- ↑ Йвес., Cордиэр (1991). Триатҳлон : [течниқуэ, таcтиқуэ, энтраîнемент]. Малаурент, Мах. Парис: Лаффонт. ИСБН 2221071557. ОCЛC 53765579
- ↑ Унион, Интернатионал Триатҳлон (9 Май 2012). "Сан Диэго - тҳе биртҳплаcе оф триатҳлон". Триатҳлон.орг. Ретриэвед 1 Фебруарй 2019.
- ↑ "УСА Триатҳлон Cомпетитиве Рулес". УСА Триатҳлон. Жануарй 2013. Ретриэвед 5 Марч 2014.
Ҳаволалар
- Триатҳлон.уз Ўзбекистон Триатлон федерациясининг расмий сайти