Tuli Xon

Туркхон ( эски туркий :Андоза:Сcрипт/Оркҳон, лотинчада олинган: Толес қаган ; 603-йил ), исми Ашинаши Боби, Шиби Хоннинг о'г'ли ва Шарқий Туркийларнинг кичик Хони . 624-йилда Шарқий туркларнинг буюк хони Жиэли Хон ва Тули Хон барча кучлари билан Танг сулоласига ҳужум қилди. Ли Юан туркларга қаршилик кўрсатиш учун 21-ийюлда Ли Шиминни Бинжоу йўлидан чиқариб юборди. 12-августда икки томон Вулонгбанда (ҳозирги Бин округи , Шенси провинсияси) ўзаро тўқнаш келишди, бу жанг тарихда Вулонгбан жанги деб аталади. Ли Шимин чораларни қо'ллади, Жиэлихонни бегоналаштириш мақсадида Тули Хон билан бирлашди ва Тули Хон билан ака-ука тутинди, турклар чекинди. 626-йил августида Шарқий турклар Сюанвумен воқеаси ва Тан сулоласининг сиёсий беқарорлигидан фойдаланиб бостириб киришди ва пойтахтдан (Чанған) атиги 40 мил узоқликда жойлашган Жингянга (ҳозирги Жингянг округи, Сянян, Шаанси) ҳужум қилди. Бу вақтда Танг Таизонг Ли Шимин у билан иттифоқ тузишга мажбур бо'лди ва туркий аскарлар Вейшуи билан иттифоқ сабабли чекиндилар. Ўшандан бери Шарқий Туркистон иккига бўлинган. Тули Хон Танг билан яширинча алоқага чиқди ва Жиэли Хон билан алоқани узди. 630-йилда Тан сулоласи Шарқий туркларни вайрон қилди, Тан сулоласи Шарқий туркий ҳудудни ўзига қошиб олди ва унинг устига Шунчжоу, Ючжоу, Хуажжоу, Чанчжоу, Дингсян ва Юнчжоуни ўрнатди. Майда Тули Шунчжоу губернатори лавозимини эгаллади. 631 йилда Тули Хон саройга кирди ва Бингжоуда ҳасталикдан вафот этди.Император Таизонг унга мотам тутди ҳамда император хизматкори Cен Венwенга унинг ёзувчиси бо'лишини буюрди. Циҳе Луоху тахтни эгаллади .

Тули Хон Суй сулоласи охирида турклар томонига о'тган император Суй Янгнинг қизи малика Хуайнанга уйланди ва малика Хуайнан орқали Танг сулоласидан паноҳ топди.

Адабиётлар

"Эски Танг китоби 194-жилд 1-қисм", Лю Яннинг "Эски Танг китоби" дан

Ма'лумотномалар

" Эски Танг китоби ·Туркий биография"
" Зижи Тонгжиан " Танг Жижиу