Сун'ий ё'лдошдан тунда Ер сайёрасининг сурати (компилясия)
Денизлида тунги парк
Ернинг кечаю кундуз ва қоронг'у томонлари тенгкунлик (юқорида - баҳор, пастда - кузги тенгкунлик ) ва кун то'хташларида (юқори о'нгда - ёзда, пастда - қишда)

Тун - бу осмон жисмининг (сайёра, унинг сун'ий ё'лдоши ва бошқ) марказий ёритгич (Қуёш, юлдуз) уфқ чизиг'идан пастда жойлашган вақти.

Муайян нуқта учун "тунги давр" нинг давомийлиги унинг кенглигига, сайёранинг айланиш о'қининг орбита текислигига нисбатан мойиллигига ва айланиш о'қи томонидан яратилган бурчакка ва марказга нисбатан ё'налишига бог'лиқ. Осмон жисмларининг кеча ва кундуз томонлари терминатор билан ажратилган.

Ердаги тун

Кечанинг қуёш ботишидан то эрталабгача бо'лган вақт оралиг'и[1] та'рифидан келиб чиқадики, туннинг боши ва охири қуёш дискининг устки қирраси уфқдан бироз пастроқ бо'лган дақиқалар сифатида қабул қилинади. Ба'зан кечқурун ва эрталабки г'ира-ширалик давомийлиги туннинг та'рифидан чиқарилади[1] . Масалан, кечқурун астрономик г'ира-ширалик тугагандан со'нг (қуёш дискининг марказининг ҳақиқий уфқдан 18 ° дан пастга тушиши) астрономик тун[2] га кириши қабул қилинади.

Қуёш тизимидаги сайёраларнинг айланиш о'қлари уларнинг орбита текисликларига перпендикуляр бо'лмаганлиги сабабли, улардаги тунларнинг давомийлиги уларнинг Қуёш атрофида айланиши пайтида йиллик даврийлик билан о'згаради. Кун ва туннинг бир хил узунлиги тенгкунлик пайтида кузатилади, Ернинг о'қи (ёки самовий жисмнинг айланиш о'қи) Қуёш ё'налишига (мос равишда, марказий юлдузга) перпендикуляр бо'лганда; кундузи ва кечаси узунлигидаги фарқ, о'қнинг ушбу ё'налишга нисбатан максимал мойиллигида бо'лган қуёш то'нтаришларида максимал даражада бо'лади.

Сайёраларнинг қутб доиралари устидаги кенгликларда туннинг давомийлиги қуёш кунидан (қутб кечаси) ошиб кетиши мумкин. Қутб кечаси қутб доирасининг кенглигида бир суткадан ярим йилгача давом этади.

Кечаси вақтни ҳисоблаш

Гай Юлий Сезар " Галия уруши ҳақида эслатмалар " нинг олтинчи китобида ёзади: Галлар о'зларини Дита худоси авлодлари деб ҳисоблашади. Шунинг учун улар вақтни кунлар эмас, балки тунлар билан ҳисоблашади.[3] :127 . Академик М. М. Покровский Сезарнинг ушбу сатрларини "сун'ий ва содда" деб атайди ва Европанинг қадимги аҳолиси вақтни тун билан қайд этиб боришини та'кидлайди[3] :484 .

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 „Ночь - Большая Советская энциклопедия - Энциклопедии & Словари“. энc-диc.cом. 5-октабр 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-сентабр 2016-йил.
  2. ↑ Кременчуцкий А., Козловский А. „Астрономический словарь“. www.астрогалахй.ру. 16-сентабр 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-сентабр 2016-йил.
  3. ↑ 3,0 3,1 Записки Юлия Цезаря и его продолжателей о Галльской войне, о Гражданской войне, об Александрийской войне, об Африканской войне, 5000 экз, Литературные памятники, Москва—Ленинград: Издательство Академии наук СССР, 1948. 

Ҳаволалар