Tungi ilon

Тунги илон (Ҳйпсиглена торқуата) — орқа тишли колубридларнинг бир тури. У Канаданинг Британия Колумбиясидан АҚШнинг ғарбий қисмидан Мексикагача жойлашган^[1]. Бу илон ўзига хос табиий йўл билан кўпаяди.

Ҳ. торқуата ичида илгари тан олинган кичик турлар

Ҳйпсиглена торқуата аффинис Боуленгер, 1894 — Боуленгернинг тунги илони
Ҳйпсиглена торқуата бауэри Зwеифел, 1958 — Седрос оролининг тунги илони, Бауэрнинг тунги илони^[2]
Ҳйпсиглена торқуата cаталинаэ WW Таннер, 1966 — Санта Cаталина тунги илони
Ҳйпсиглена торқуата члоропҳаэа (Cопе, 1860) — Соноран тунги илон
Ҳйпсиглена торқуата десертиcола WW Таннер, 1966 — чўлда тунги илон
Ҳйпсиглена торқуата гуларис WW Таннер, 1954 йил — Исла Партида тунги илони
Ҳйпсиглена торқуата жани (Дугèс, 1866) — Техасдаги тунги илон
Ҳйпсиглена торқуата клаубери WW Таннер, 1944 йил — Сан-Диэгодаги тунги илон
Ҳйпсиглена торқуата лореала WW Таннер, 1944 йил — Меса Верде тунги илони
Ҳйпсиглена торқуата мартиненсис WW Таннер ва Банта 1962 — Сан-Мартин оролидаги тунги илон
Ҳйпсиглена торқуата нучалата WW Таннер, 1943 йил — Калифорния тунги илони
Ҳйпсиглена торқуата очрорҳйнча Cопе, 1860 — доғли тунги илон
Ҳйпсиглена торқуата тибуроненсис WW Таннер, 1981 — Тибурон оролидаги тунги илон
Ҳйпсиглена торқуата торқуата (Гюнтер, 1860) — ёқали тунги илон
Ҳйпсиглена торқуата тортугаэнсис WW Таннер, 1944 йил — Исла тортуга тунги илон
Ҳйпсиглена торқуата унаоcуларис WW Таннер, 1944 йил — Кларион оролидаги тунги илон
Ҳйпсиглена торқуата венуста Моcқуард, 1899 — марказий Бажа тунги илони

Қуйидаги маълумотларнинг аксарияти Ҳйпсиглена ичидаги турли турларга тегишли.

Морфология ва физиология

Тавсифи

Умумий узунлиги 12-26 да (30-66). см). У оч кулранг, оч жигарранг ёки беж рангга эга, орқа ва ён томонларида қуюқ кулранг ёки жигарранг доғлар мавжуд. Тунги илоннинг боши анча текис ва учбурчак шаклида бўлиб, одатда бўйнида бир жуфт тўқ жигарранг доғлар мавжуд. Бундан ташқари, кўз орқасида оқ ёки оч кулранг юқори лабиал тарозиларга қарама-қарши бўлган қора ёки тўқ жигарранг чизиқ бор ва кўз қорачиғи вертикалдир. Қорин оқ ёки сарғиш рангга эга. Аёллар одатда эркакларга қараганда узунроқ ва оғирроқдир.

Заҳар

Тунги илон одамларга ҳеч қандай хавф туғдирмаса ҳам, у озгина заҳарли ва ўлжасини бўйсундириш учун бу заҳардан фойдаланади.

Тарқалиши ва яшаш жойи

Тунги илон шимолда Британия Колумбиясининг жанубида ва жанубда Геррерода, Мексикада топилган. Тунги илоннинг шарқий диапазони Техасгача чўзилган. Шунга қарамай, тунги илоннинг жуда сирли табиати туфайли аҳоли зичлиги ва аниқ диапазони ҳақида кўп нарса маълум эмас.

Тунги илон турли хил яшаш жойларида, шу жумладан ўтлоқларда, чўлларда, ўтлоқларда, чапаррал, ўрмонзорларда, тиканли бутазорларда, тиканли ўрмонларда ва тоғ ўтлоқларида учрайди. Тошли ва қумли ҳудудларда тунги илонлар яшайди ва 8500 футдан (2600 м) ошиқ баландликлар қайд этилган. Тунги илон сутемизувчиларнинг чуқурларида ҳам яшаши маълум.

Экология

Хулқ-атвор

Маълумки, тунги илонлар ҳам крепускуляр (энг фаол тонг ва кечқурун), ҳам тунги. Улар одатда тунда йўлларни кесиб ўтаётганда кўринади, лекин кундузи тошлар, тахталар, ўлик новдалар ва бошқа сирт ахлатлари остида топилиши мумкин. Тунги илонлар қиш ойларида ухлайдилар ва ёз фаслида уйқуга кетишади. Улар одатда апрелдан октябргача энг фаол бўлиб, фаоллик чўққиси одатда июн ойида содир бўлади. Агар хавф туғилса, тунги илон хавф остида ўралиб, бошини учбурчак мудофаа шаклида текислаши мумкин.

Парҳез

Уларнинг асосий ўлжаси калтакесаклардир . Айдахо жануби-ғарбий қисмида ўтказилган тадқиқот шуни кўрсатдики, тунги илоннинг рациони асосан ёнбоши калтакесаклар (Ута стансбуриана) ва уларнинг тухумларидан иборат . Бошқа ўлжалар орасида балоғатга этмаган çıнғıраклı илонлар ва кўр илонлар, саламандерс, қурбақалар ва йирик ҳашаротлар мавжуд.

Кўпайтириш

Тунги илонлар баҳорда жуфтлашади ва урғочилар апрелдан августгача 2-9 та тухум қўяди . Тухум 7 дан 8 ҳафтагача, одатда ёз охирида чиқади. Эркаклар бир йилдан кейин жинсий этукликка эришадилар.

Асирликда

Маълумки, тунги илонлар итоаткор ва осон ишлов беришади. Асирга олинган тунги илонлар 12 йилдан ортиқ яшаган.

Манбалар

↑ „Утаҳ Дивисион оф Wилдлифе Ресоурcес“. дwрcдc.нр.утаҳ.гов. 2003-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган.
↑ Беоленс Б, Wаткинс М, Грайсон М. 2011. Тҳе Эпонйм Диcтионарй оф Рептилес. Балтиморе: Жоҳнс Ҳопкинс Университй Пресс. хиии + 296 пп. ИСБН 978-1-4214-0135-5. (Ҳйпсиглена торқуата бауэри, п. 19).

[1] „Утаҳ Дивисион оф Wилдлифе Ресоурcес“. дwрcдc.нр.утаҳ.гов. 2003-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган.

[2] Беоленс Б, Wаткинс М, Грайсон М. 2011. Тҳе Эпонйм Диcтионарй оф Рептилес. Балтиморе: Жоҳнс Ҳопкинс Университй Пресс. хиии + 296 пп. ИСБН 978-1-4214-0135-5. (Ҳйпсиглена торқуата бауэри, п. 19).

[1]

[2]